Chuyển từ ứng phó thiên tai sang quản trị rủi ro thiên tai

Cùng dự cuộc làm việc có các đồng chí: Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương.

Phòng ngừa từ sớm, từ xa 

Phát biểu kết luận cuộc họp, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ, sau khi nghe báo cáo và ý kiến phát biểu thảo luận, có thể thấy rõ: công tác phòng, chống bão lũ, thiên tai cực đoan và thích ứng với biến đổi khí hậu từ nay đến hết năm 2026 không chỉ là nhiệm vụ ứng phó tình huống, mà là phép thử năng lực lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của cả hệ thống chính trị; là thước đo trách nhiệm của Nhà nước trong bảo vệ Nhân dân; là điều kiện quan trọng để giữ vững ổn định đời sống nhân dân, bảo vệ thành quả phát triển và thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao của các địa phương.

Cuộc họp hôm nay đặt ra một yêu cầu lớn hơn việc chuẩn bị ứng phó với một mùa mưa bão, một đợt hạn hán, hay một vài tình huống thiên tai cụ thể. Vấn đề căn bản là phải nhìn nhận công tác phòng, chống bão lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu như một nội dung trọng yếu của quản trị quốc gia, quản trị phát triển và bảo vệ Nhân dân trong điều kiện mới.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước phân tích, thiên tai không chỉ gây thiệt hại về sinh mạng con người, nhà cửa, mùa màng, công trình; thiên tai còn tác động đến ổn định xã hội, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an toàn đô thị, hạ tầng chiến lược, chuỗi cung ứng, môi trường đầu tư và niềm tin của Nhân dân. Đặc biệt, trong bối cảnh cả nước đang đặt ra yêu cầu tăng trưởng cao, nhiều địa phương phấn đấu tăng trưởng 2 con số, thì phòng, chống thiên tai không phải là nhiệm vụ bên lề của phát triển, mà là một điều kiện bảo đảm phát triển nhanh, ổn định và bền vững.

Phòng, chống thiên tai phải được đưa vào kịch bản điều hành phát triển, điều hành đầu tư công, điều hành sản xuất, kinh doanh, thu hút đầu tư, bảo đảm an sinh và bảo vệ đời sống Nhân dân.

Tinh thần chung là phải chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ chỉ đạo theo mùa vụ sang chuẩn bị thường xuyên; từ cách làm chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang cách làm dựa trên dữ liệu, khoa học, công nghệ, pháp luật, kỷ luật quy hoạch và trách nhiệm người đứng đầu.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, các số liệu trong báo cáo cho thấy, thiên tai đang diễn biến ngày càng cực đoan, bất thường, gây thiệt hại ngày càng lớn cả về người, tài sản và nền tảng phát triển. Vì vậy, tuyệt đối không được chủ quan với bất kỳ kịch bản nào. Ít bão hơn không có nghĩa là ít nguy hiểm hơn; hạn nặng hơn không có nghĩa là hết nguy cơ lũ lớn. Phải chuẩn bị cho tình huống xấu hơn, nhanh hơn, rộng hơn, phức tạp hơn, để không bị động, bất ngờ.

Bảo vệ tính mạng Nhân dân là yêu cầu cao nhất

Yêu cầu bảo vệ tính mạng Nhân dân là yêu cầu cao nhất, là mệnh lệnh cao nhất, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, phòng ngừa phải đi trước một bước, phải bắt đầu từ quy hoạch, đầu tư, tiêu chuẩn xây dựng, bảo vệ rừng, hành lang thoát lũ, an toàn hồ đập, bố trí dân cư, quản lý sông suối, kiểm soát khai thác cát, khai thác nước ngầm, thoát nước đô thị, cảnh báo sớm, dữ liệu số và kỹ năng cộng đồng. Phòng, chống thiên tai phải gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững. 

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, cần tập trung rà soát, cập nhật toàn bộ kịch bản thiên tai năm 2026. Các bộ, ngành, địa phương phải cập nhật ngay kịch bản ứng phó với El Niño, hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước, cháy rừng; đồng thời không được xem nhẹ bão mạnh, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, ngập đô thị, sự cố hồ đập, đê điều. Kịch bản phải sát từng vùng, từng địa bàn, từng lưu vực, từng nhóm công trình, từng nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Không dùng phương án cũ cho tình hình mới; không sao chép phương án giữa các địa phương; không để văn bản rất đầy đủ nhưng khi xảy ra tình huống lại không vận hành được.

“Bảo vệ an toàn tính mạng Nhân dân trong mọi tình huống. Cấp xã phải nắm chắc từng hộ dân trong khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập sâu, hạ du hồ chứa, ven sông, ven biển, khu nhà yếu, nhà tạm. Danh sách phải có thật, cập nhật thật, giao người phụ trách thật. Phải xác định rõ ai sơ tán trước, sơ tán đi đâu, bằng đường nào, phương tiện nào, ai hỗ trợ, nơi trú tránh có bảo đảm nước sạch, thuốc men, điện, vệ sinh, an ninh trật tự hay không” – đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, đồng thời nhấn mạnh không để khi thiên tai xảy ra mới hỏi dân ở đâu, ai cần cứu trước, vật tư ở đâu, lực lượng nào đến.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu, kiểm tra an toàn công trình xung yếu và hạ tầng thiết yếu. Đồng thời, chủ động ứng phó hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2026–2027. Bảo vệ sản xuất, hạ tầng và mục tiêu tăng trưởng của địa phương. Các địa phương phải đưa phòng, chống thiên tai vào kịch bản điều hành tăng trưởng năm 2026. Khu công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển, sân bay, logistics, du lịch, vùng sản xuất nông nghiệp, thủy sản, cây ăn trái, năng lượng, điện, nước, viễn thông, giao thông phải có phương án duy trì hoạt động và phục hồi nhanh. Không thể đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số nhưng để một trận mưa lớn làm tê liệt đô thị, một đợt lũ làm đứt chuỗi cung ứng, một đợt hạn làm mất vùng nguyên liệu, một hồ đập mất an toàn làm đình trệ cả vùng hạ du.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý, tổ chức lại phương châm “bốn tại chỗ” cho phù hợp thực tiễn. Phải rà soát lại lực lượng tại chỗ ở từng xã, từng thôn, bản; Phải lập danh sách người có khả năng tham gia cứu hộ, sơ tán, vận hành phương tiện; huy động dân quân, công an xã, y tế cơ sở, giáo viên, đoàn thể, hợp tác xã, doanh nghiệp, chủ phương tiện, tổ đội xây dựng, lái máy xúc, lái xe tải, lái tàu thuyền; càng không thể đặt gánh nặng cứu hộ lên vai người già, phụ nữ, trẻ nhỏ rồi gọi đó là “tại chỗ”.

Đồng thời, cần thiết lập cơ chế cụm xã, liên xã, liên địa bàn theo lưu vực sông, vùng hạ du hồ chứa, vùng ven biển, vùng có nguy cơ sạt lở, ngập sâu, chia cắt; xác định rõ xã trung tâm, điểm tập kết lực lượng, vật tư, phương tiện, tuyến sơ tán, nơi trú tránh và phương án chi viện chéo giữa các xã, giữa địa bàn xung yếu với địa bàn an toàn hơn. Khi tình huống vượt khả năng cơ sở, phải có lực lượng cơ động cấp tỉnh, quân đội, công an chi viện. Không để một xã, một thôn, một bản đơn độc trước lũ quét, sạt lở, bão lớn, ngập sâu.

Đồng thời, nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và truyền tin đến người dân. Phải chuyển mạnh từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động. Không chỉ nói mưa bao nhiêu, gió cấp mấy, mà phải nói khu nào có thể ngập, xã nào có thể bị chia cắt, hồ nào cần theo dõi, tuyến đường nào phải cấm, hộ dân nào phải sơ tán. Cảnh báo phải đến được đúng người, đúng nơi, đúng thời điểm, bằng ngôn ngữ dễ hiểu, qua nhiều kênh: chính quyền cơ sở, loa truyền thanh, tin nhắn, mạng xã hội, lực lượng thôn bản, đoàn thể, công an, quân sự, nhà trường, y tế. 

Sau cuộc họp này, phải có kế hoạch kiểm tra chuyên đề tại địa bàn rủi ro cao; kiểm tra bản đồ rủi ro, danh sách hộ dân, nơi trú tránh, kho vật tư, lực lượng xung kích, phương án mất điện, mất viễn thông, phương án bảo vệ trường học, bệnh viện, khu công nghiệp, vùng sản xuất.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo cụ thể hóa kết luận cuộc họp thành kế hoạch hành động từ nay đến hết năm 2026; phân công rõ bộ, ngành chủ trì, thời hạn hoàn thành, nguồn lực bảo đảm, cơ chế kiểm tra, đôn đốc.

Các tỉnh, thành phố phải chịu trách nhiệm trực tiếp trên địa bàn. Bí thư cấp ủy, Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra các địa bàn xung yếu. Cấp xã phải nắm chắc dân, chắc địa bàn, chắc rủi ro; không báo cáo chung chung. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phát huy vai trò vận động, giám sát, hỗ trợ Nhân dân; tổ chức lực lượng cộng đồng tham gia phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả, bảo đảm hỗ trợ công khai, minh bạch, đúng đối tượng.

Đưa giảm rủi ro thiên tai vào đầu tư công trung hạn

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, giai đoạn 2026-2030, cần xác định đây là giai đoạn tạo nền căn bản để chuyển từ ứng phó thiên tai sang quản trị rủi ro thiên tai. Trước hết, phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, rà soát, sửa đổi, bổ sung các luật và văn bản liên quan đến phòng, chống thiên tai, phòng thủ dân sự, tài nguyên nước, thủy lợi, đê điều, khí tượng thủy văn, quy hoạch, đầu tư công, ngân sách, bảo hiểm, cứu hộ, cứu nạn, huy động lực lượng và tài sản.

Khẩn trương xây dựng, phê duyệt và tổ chức thực hiện Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026–2030; gắn với Chiến lược quốc gia phòng, chống thiên tai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quy hoạch phòng, chống thiên tai và thủy lợi thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050; các quy hoạch lưu vực sông, đô thị, nông thôn, giao thông, năng lượng, đất đai, xây dựng. Mọi quy hoạch, dự án đầu tư phải tính đến thiên tai cực đoan, biến đổi khí hậu, không để công trình phát triển hôm nay trở thành rủi ro của ngày mai.

Phải đưa giảm rủi ro thiên tai vào đầu tư công trung hạn, ưu tiên hồ đập, đê điều, thoát lũ, sạt lở, bố trí dân cư an toàn, cảnh báo sớm, dữ liệu số, hạ tầng chống chịu, trường học, bệnh viện, nước sạch, sinh kế bền vững. Phải phát triển tài chính rủi ro thiên tai, bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm tài sản công, tín dụng phục hồi sinh kế, trái phiếu xanh, hợp tác công tư, tài chính khí hậu quốc tế. Mục tiêu đến năm 2030 là hình thành năng lực thật: xã có năng lực thật, dữ liệu có giá trị thật, cảnh báo tạo hành động thật, quy hoạch giảm rủi ro thật, ngân sách đến đúng nơi thật, người dân được bảo vệ thật.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, thiên tai là điều không thể loại bỏ hoàn toàn, nhưng thiệt hại do thiên tai có thể giảm nếu chúng ta chuẩn bị tốt hơn, hành động sớm hơn, chỉ đạo sát hơn, phân công rõ hơn và kiểm tra nghiêm hơn. Từ nay đến hết năm 2026, yêu cầu đặt ra là không chủ quan, không bị động, không bất ngờ; bảo vệ Nhân dân là trước hết; bảo vệ sản xuất, hạ tầng, tăng trưởng; củng cố cơ sở; huy động nguồn lực thực chất; đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Lấy sự an toàn của Nhân dân làm thước đo cao nhất, lấy hiệu quả thực tế làm tiêu chuẩn đánh giá, quyết tâm bảo vệ thành quả phát triển và giữ vững ổn định đất nước.