Đại biểu Quốc hội đồng tình, đánh giá cao nhiều nội dung sửa đổi 4 luật lĩnh vực Công Thương

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Hội trường sáng 28/10/2026, nhiều đại biểu Quốc hội nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung 4 luật, đồng thời đánh giá cao tinh thần cầu thị, nghiêm túc tiếp thu, chỉnh lý của Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo đối với các ý kiến tại phiên thảo luận Tổ.

Thống nhất với sự cần thiết sửa đổi 4 luật, đại biểu Trần Quốc Tuấn, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long đánh giá cơ quan soạn thảo “đã rất cầu thị để tiếp thu gần như hầu hết các ý kiến của đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ”.

Cùng ghi nhận quá trình tiếp thu, hoàn thiện dự thảo, đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn cho rằng Báo cáo số 869 của Chính phủ cho thấy rất nhiều ý kiến đã được tiếp thu, chỉnh sửa trực tiếp trong dự thảo Luật, những ý kiến chưa chỉnh sửa cũng đã được giải trình rõ.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng cũng ghi nhận cơ quan chủ trì soạn thảo “rất cầu thị, nghiêm túc nghiên cứu” khi dự kiến tiếp thu, chỉnh lý 142/204 ý kiến tại phiên thảo luận Tổ; đồng thời đánh giá cách tiếp cận xây dựng, chỉnh lý các điều luật rất rõ, dễ hiểu.

Trên cơ sở đồng tình, đánh giá cao nhiều nội dung đã được tiếp thu, hoàn thiện, các đại biểu tiếp tục phân tích, góp ý một số vấn đề cụ thể nhằm bảo đảm các quy định rõ ràng, đồng bộ, theo kịp sự phát triển của kinh tế số và nâng cao tính khả thi khi triển khai trong thực tiễn.

Hoàn thiện quy định về cạnh tranh phù hợp với kinh tế số

Đối với các nội dung sửa đổi Luật Cạnh tranh, nhiều ý kiến tập trung vào việc xác định thị phần, sức mạnh thị trường đáng kể và vị trí thống lĩnh trong bối cảnh các mô hình kinh doanh số ngày càng phát triển.

Đại biểu Trần Mạnh Huy, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng cho rằng doanh nghiệp lớn, có công nghệ tốt hoặc có vị trí thống lĩnh không đồng nghĩa với vi phạm pháp luật. Điều cần kiểm soát là việc doanh nghiệp lợi dụng sức mạnh của mình để cản trở cạnh tranh, gây thiệt hại cho doanh nghiệp khác và người tiêu dùng.

Theo đại biểu, Luật Cạnh tranh hiện hành cho phép xác định doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh dựa trên thị phần từ 30% trở lên hoặc bằng chứng cho thấy doanh nghiệp thực sự có sức mạnh thị trường đáng kể. Trong khi đó, dự thảo bổ sung điều kiện doanh nghiệp có thị phần dưới 10% thì không được xác định có vị trí thống lĩnh.

Đại biểu băn khoăn việc lấy mức 10% làm ranh giới tuyệt đối bởi trong kinh tế số, thị phần là chỉ tiêu quan trọng nhưng có trường hợp chưa phản ánh đầy đủ khả năng kiểm soát hệ thống kết nối, nguồn dữ liệu hoặc hạ tầng mà doanh nghiệp khác khó thay thế.

“Pháp luật phải bảo vệ doanh nghiệp làm ăn tốt nhưng không nên để một con số cố định trở thành khoảng trống trong hành vi lạm dụng sức mạnh thị trường”, đại biểu Trần Mạnh Huy nhấn mạnh.

Đồng tình với vấn đề này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng trong kinh tế số, một doanh nghiệp có thị phần chưa lớn vẫn có thể kiểm soát dữ liệu quan trọng, hạ tầng thiết yếu hoặc kênh tiếp cận khách hàng. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế ngoại lệ đối với doanh nghiệp có thị phần dưới 10% nhưng có bằng chứng rõ ràng về khả năng chi phối đáng kể thị trường, đồng thời quy định chặt chẽ trách nhiệm chứng minh để tránh can thiệp tùy tiện, không cản trở đổi mới sáng tạo.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng ghi nhận dự thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến tại Tổ và ý kiến thẩm tra. Đối với Luật Cạnh tranh, đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc về dữ liệu sử dụng để xác định thị phần. Theo đó, dữ liệu phải gắn đúng thị trường liên quan và kỳ tính; giao dịch dùng để tính phải là giao dịch thực tế, đã hoàn tất, loại trừ giao dịch bị hủy, hoàn trả, giao dịch giả tạo và tránh cộng trùng giao dịch nội bộ trong nhóm doanh nghiệp liên kết.

Cùng với đó, cần có tiêu chí nhận diện nhóm doanh nghiệp liên kết đủ rõ, quy trình đối soát và bảo mật dữ liệu, quyền giải trình của doanh nghiệp và cơ chế kiểm tra độc lập khi có tranh chấp về số liệu.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân cũng lưu ý khả năng chi phối thị trường trong môi trường số không chỉ thể hiện qua thị phần hoặc doanh thu mà còn có thể xuất phát từ việc kiểm soát dữ liệu, khả năng tiếp cận khách hàng và sự phụ thuộc của doanh nghiệp vào một nền tảng.

Tuy nhiên, những lợi thế này cũng có thể hình thành từ đầu tư, phát triển công nghệ và cạnh tranh. Do đó, nếu không có phương pháp đánh giá phù hợp có thể dẫn đến hai hệ quả: hoặc bỏ lọt hành vi lạm dụng sức mạnh thị trường, hoặc tạo ra rủi ro pháp lý đối với hoạt động đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.

Đối với các hành vi cạnh tranh trên môi trường số, đại biểu Nguyễn Minh Đức, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về hành vi giúp sức và hành vi “thiết kế lừa đảo”, đồng thời nghiên cứu bổ sung ba nhóm hành vi gồm tự ưu đãi bằng thuật toán, đánh giá giả mạo có tổ chức và khóa chặt dữ liệu. Theo đại biểu, đây là những hành vi đang xuất hiện trong thực tế kinh tế nền tảng nhưng pháp luật hiện hành chưa điều chỉnh đầy đủ.

Bảo vệ người tiêu dùng phải đi đến giải quyết quyền lợi thực chất

Đối với các nội dung sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh đánh giá cao việc Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý dự thảo sau thảo luận tại Tổ. Đại biểu cho rằng điều quan trọng sau khi sửa luật là người tiêu dùng có thuận lợi hơn khi giao dịch, có được giải quyết vụ việc nhanh hơn, dễ hơn và lấy lại được quyền lợi hay không.

Liên quan đến dữ liệu người tiêu dùng, đại biểu ghi nhận dự thảo đã yêu cầu doanh nghiệp tạo phương thức rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn từng mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin. Đây là nội dung quan trọng để người tiêu dùng biết mình đang đồng ý điều gì.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ người tiêu dùng có thể rút lại sự đồng ý một cách dễ dàng hay không; doanh nghiệp có được từ chối cung cấp hàng hóa, dịch vụ khi người dân không đồng ý cung cấp dữ liệu không cần thiết cho giao dịch hay không; giao diện có được thiết kế theo cách che khuất nút từ chối hay không.

Theo đại biểu, cần bảo đảm “quyền từ chối dễ như quyền đồng ý”, đồng thời doanh nghiệp phải có trách nhiệm chứng minh sự đồng ý hợp lệ của người tiêu dùng.

Đối với hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí xác định một ngành hàng phải đăng ký, trách nhiệm thẩm định nội dung hợp đồng và cơ chế tránh đăng ký trùng với pháp luật chuyên ngành. Việc xây dựng, sửa đổi danh mục cần căn cứ vào tính thiết yếu của hàng hóa, dịch vụ; số lượng người tiêu dùng; tính thường xuyên của giao dịch; thời hạn hợp đồng; mức độ bất cân xứng thông tin và nguy cơ thiệt hại đối với người tiêu dùng.

Từ thực tiễn khác, đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp đề nghị quan tâm đến bảo vệ người tiêu dùng đối với vật tư nông nghiệp như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu. Có trường hợp người dân sử dụng hết sản phẩm mới phát hiện chất lượng không bảo đảm, nhưng khi giải quyết lại yêu cầu phải còn mẫu hoặc hàng hóa để kiểm tra, đối chiếu.

Theo đại biểu, quy định như vậy gây khó cho người dân và cần được sửa đổi rõ ràng, cụ thể hơn để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong trường hợp hàng hóa đã được sử dụng hết.

Làm rõ đầu mối giải quyết tranh chấp của người tiêu dùng

Cùng với việc hoàn thiện các quyền của người tiêu dùng, nhiều đại biểu quan tâm đến khả năng thực thi khi dự thảo phân cấp nhiệm vụ tiếp nhận, hỗ trợ thương lượng cho chính quyền địa phương.

Đại biểu Trần Mạnh Huy dẫn ví dụ một người dân ở Đà Nẵng mua hàng qua nền tảng thương mại điện tử, người bán ở Hà Nội trong khi doanh nghiệp vận hành nền tảng đặt trụ sở tại TP. Hồ Chí Minh. Khi hàng hóa không đúng cam kết và người bán không phản hồi yêu cầu thương lượng, vấn đề đặt ra là cơ quan nào tiếp nhận, cơ quan nào chủ trì và người tiêu dùng phải liên hệ với ai để theo dõi kết quả.

Theo đại biểu, dự thảo đã làm rõ hơn trách nhiệm đối với vụ việc tại địa phương và vụ việc liên quan từ hai xã trở lên, nhưng với vụ việc liên tỉnh, nguyên tắc xác định cơ quan chủ trì vẫn cần tiếp tục làm rõ.

“Trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, không nên để địa giới hành chính làm phân tán trách nhiệm giải quyết yêu cầu của người dân”, đại biểu Trần Mạnh Huy nêu quan điểm.

Đại biểu Vương Thị Hương, Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang cũng chỉ ra rằng nếu cơ quan tiếp nhận không có trách nhiệm chuyển hồ sơ, người tiêu dùng có thể phải tự tìm lại đầu mối, gửi lại tài liệu hoặc liên hệ với nhiều cơ quan, đặc biệt gây khó khăn cho người dân ở miền núi, biên giới, hải đảo và địa bàn đặc biệt khó khăn.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan quản lý nhà nước khi nhận yêu cầu thương lượng không thuộc thẩm quyền phải chuyển đến cơ quan có thẩm quyền, thông báo cho người tiêu dùng và không yêu cầu nộp lại thông tin, tài liệu đã được cung cấp hợp lệ.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Đặng Ân cho rằng trong thương mại điện tử, người mua, người bán và chủ nền tảng có thể ở nhiều địa bàn khác nhau, khiến việc xác minh thông tin, thu thập chứng cứ và phối hợp trở nên phức tạp. Vì vậy, cần hướng tới việc người tiêu dùng chỉ phải tìm đến một cơ quan đầu mối để phản ánh và được theo dõi, giải quyết từ đầu.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng đồng tình với hướng phân cấp trong dự thảo, theo đó cấp tỉnh hỗ trợ thương lượng đối với vụ việc liên quan từ hai xã trở lên, cấp xã tiếp nhận và hỗ trợ các vụ việc thuộc địa bàn. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm, thời hạn xử lý, đồng thời bảo đảm nhân lực, nghiệp vụ và kinh phí để việc phân cấp có thể thực hiện hiệu quả.

Các đại biểu Dương Khắc Mai, Nguyễn Thị Sửu cũng đề nghị việc phân cấp cần đi kèm tập huấn, nhân lực, kinh phí, trang thiết bị và hạ tầng tiếp nhận; đồng thời có cơ chế chuyển những vụ việc phức tạp, liên tỉnh hoặc vượt quá khả năng chuyên môn của cấp xã lên cấp có thẩm quyền.

Phân cấp xuất xứ hàng hóa nhưng bảo đảm quản lý thống nhất

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, các đại biểu tập trung vào hoạt động tạm nhập tái xuất và phân cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa.

Đại biểu Vương Thị Hương đề nghị làm rõ quy định cho phép tạm nhập tái xuất hàng hóa thuộc diện cấm hoặc tạm ngừng xuất khẩu, nhập khẩu là một ngoại lệ mới hay chỉ là quy định thủ tục đối với những trường hợp đã được luật cho phép.

Theo đại biểu, nếu luật chưa xác định tiêu chí, mục đích và điều kiện kiểm soát mà giao Chính phủ xác định các trường hợp được phép, cơ quan thực thi sẽ thiếu căn cứ thống nhất, còn thương nhân khó dự liệu nghĩa vụ và điều kiện áp dụng.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cũng đề nghị đặc biệt quan tâm đến tạm nhập tái xuất phế liệu, phế phẩm, bởi đây là những mặt hàng có thể ảnh hưởng đến môi trường và đời sống người dân, do đó cần được kiểm soát hoặc cấp phép phù hợp.

Đối với phân cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa, đại biểu Nguyễn Đặng Ân tán thành chủ trương phân cấp cho UBND cấp tỉnh, đồng thời ghi nhận dự thảo vẫn xác định Bộ Công Thương thực hiện quản lý và vận hành hệ thống điện tử tập trung.

Đại biểu lưu ý chứng nhận xuất xứ không chỉ liên quan đến thủ tục cho doanh nghiệp mà còn gắn trực tiếp với thực hiện cam kết thương mại quốc tế, phòng ngừa gian lận và bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam. Vì vậy, bên cạnh phân định thẩm quyền, cần có cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và kết quả xác minh giữa các cơ quan liên quan, nhất là khi hoạt động sản xuất ở một địa phương, xuất khẩu qua địa phương khác và có sự tham gia kiểm tra của cơ quan hải quan.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng tán thành việc phân cấp thẩm quyền cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa cho UBND cấp tỉnh, nhưng đề nghị bảo đảm quản lý thống nhất ở Trung ương đối với những vấn đề liên quan đến xác minh với nước ngoài, xử lý sai phạm và thực hiện cam kết quốc tế.

Theo đại biểu, chỉ cần một địa phương chứng nhận thiếu chặt chẽ để lọt gian lận, hậu quả có thể lan ra cả ngành hoặc thị trường xuất khẩu.

“Phân quyền để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng không được phân tán trách nhiệm quốc gia trong thực hiện các cam kết thương mại quốc tế”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Ghi nhận bước tiến trong quy định về độc quyền nhà nước

Đối với Luật Thương mại, đại biểu Phạm Văn Hòa cơ bản tán thành quy định về Nhà nước độc quyền trong một số hoạt động thương mại, cho rằng đây là yêu cầu cần thiết đối với những lĩnh vực, mặt hàng quan trọng mà Nhà nước cần điều tiết.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị danh mục hàng hóa, dịch vụ thuộc độc quyền nhà nước phải được công bố công khai để người dân, doanh nghiệp biết và thực hiện. Riêng danh mục thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, cần làm rõ phạm vi thông tin được công khai.

Đại biểu Dương Khắc Mai ghi nhận dự thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến tại Tổ và ý kiến thẩm tra, đồng thời đánh giá quy định công khai danh mục hàng hóa, dịch vụ thuộc độc quyền nhà nước là “bước tiến quan trọng”.

Theo đại biểu, độc quyền là ngoại lệ tác động trực tiếp đến quyền tự do kinh doanh, khả năng gia nhập thị trường và lựa chọn của người tiêu dùng. Vì vậy, trên cơ sở quy định mới của dự thảo, cần tiếp tục làm rõ cơ chế rà soát định kỳ, căn cứ xác lập độc quyền, phạm vi và thời gian áp dụng, điều kiện tiếp tục duy trì cũng như cơ quan chịu trách nhiệm đánh giá. Khi giao doanh nghiệp thực hiện, cần có cơ chế lựa chọn minh bạch, kiểm soát giá, chất lượng và bảo đảm nghĩa vụ cung ứng.

Một nội dung khác được quan tâm là hạn mức khuyến mại trong thương mại điện tử.

Đại biểu Trần Quốc Tuấn phân tích, trong một chương trình trên sàn thương mại điện tử hoặc ứng dụng mua bán trực tuyến có thể có nhiều bên cùng tài trợ: người bán giảm giá, sàn cấp mã ưu đãi, ngân hàng hoàn lại một phần tiền. Vì vậy, cần thống nhất cách tính ưu đãi người mua thực nhận, công khai giá làm căn cứ giảm giá, điều kiện áp dụng và xác định rõ trách nhiệm từng bên để tránh tính trùng.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng cho rằng nếu quản lý quá chặt có thể hạn chế kích cầu, nhưng thiếu kiểm soát thì các nền tảng có thể sử dụng trợ giá để loại bỏ đối thủ. Do đó, luật cần quy định nguyên tắc minh bạch, bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh khi đồng thời áp dụng nhiều hình thức ưu đãi.

Đồng tình với hướng thống nhất pháp luật về hợp đồng, chế tài thương mại

Liên quan đến việc bãi bỏ các quy định về hợp đồng và chế tài thương mại, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng đánh giá Báo cáo số 869 của Chính phủ “rất toàn diện, đầy đủ”, đồng thời thống nhất cao với việc bãi bỏ những quy định về hợp đồng, chế tài trong Luật Thương mại để giảm phức tạp trong áp dụng pháp luật và thống nhất với Bộ luật Dân sự.

Theo đại biểu, không cần thiết lùi thời điểm bãi bỏ đến ngày 1/1/2028 mà có thể thống nhất hiệu lực từ ngày 1/7/2027 bởi Bộ luật Dân sự đã tạo đủ không gian để các bên tự thỏa thuận giao dịch. Điều khoản chuyển tiếp cũng không cần thiết kế quá phức tạp mà cần bảo đảm nguyên tắc các hợp đồng, giao dịch đã được ký kết hợp pháp trước ngày luật sửa đổi có hiệu lực tiếp tục được công nhận và việc áp dụng pháp luật căn cứ vào thời điểm giao dịch.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đồng tình với mục tiêu khắc phục trùng lặp, mâu thuẫn giữa Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng việc bãi bỏ đồng loạt các quy định về hợp đồng và chế tài thương mại không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật lập pháp mà có thể làm thay đổi cơ chế phân bổ quyền, nghĩa vụ và rủi ro giữa các bên.

Đại biểu dẫn ví dụ quy định hiện hành giới hạn mức phạt vi phạm hợp đồng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm, trong khi Bộ luật Dân sự tôn trọng thỏa thuận giữa các bên. Việc bỏ giới hạn này mở rộng quyền tự do thỏa thuận nhưng doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn có vị thế yếu hơn khi đàm phán với đối tác lớn, có thể phải chấp nhận mức phạt bất lợi.

Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát từng chế định, chỉ bãi bỏ những nội dung thực sự trùng lặp và đánh giá cụ thể tác động đến quyền, nghĩa vụ, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

“Thống nhất pháp luật phải làm tăng khả năng dự báo của môi trường kinh doanh, không được tạo khoảng trống pháp lý hoặc chuyển rủi ro sang phía doanh nghiệp”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nêu quan điểm.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Đoàn ĐBQH thành phố Huế và đại biểu Vương Thị Hương cũng đề nghị làm rõ nhóm quy định có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, nhóm lùi đến ngày 1/1/2028, pháp luật áp dụng đối với hợp đồng được xác lập trong khoảng thời gian này, cũng như thời hạn khiếu nại và thời hiệu khởi kiện trong giai đoạn chuyển tiếp.

Nhìn chung, các ý kiến tại phiên thảo luận thể hiện sự đồng tình với sự cần thiết sửa đổi 4 luật cũng như ghi nhận nhiều nội dung đã được Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu, chỉnh lý sau phiên thảo luận Tổ. Trên cơ sở đó, các đại biểu tiếp tục đề xuất hoàn thiện một số quy định nhằm bảo đảm tính đồng bộ, minh bạch, khả thi, phù hợp với thực tiễn phát triển của hoạt động thương mại, cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhất là trong môi trường số.

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trân trọng cảm ơn và nghiêm túc tiếp thu các ý kiến xác đáng, tâm huyết của các đại biểu Quốc hội. Tại phiên thảo luận ở Tổ đã có 204 ý kiến và tại phiên họp hôm nay, 11 đại biểu tiếp tục tham gia đóng góp ý kiến.

Bộ trưởng cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp thu tổng thể các ý kiến, đặc biệt là những nội dung mang tính kỹ thuật, trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật.