Không chỉ giúp hạn chế hiện tượng ngộ độc hữu cơ, sản phẩm Đầu Trâu Bio-Canxi còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, hoàn trả dinh dưỡng cho đất và thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp tuần hoàn, bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).
Từ bài toán rơm rạ đến yêu cầu phục hồi sức khỏe đất
Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm của cả nước, đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực quốc gia cũng như xuất khẩu gạo. Mỗi năm, khu vực này sản xuất khoảng 24 - 25 triệu tấn lúa, đồng thời tạo ra khoảng 26 - 27 triệu tấn rơm rạ. Đây là nguồn sinh khối hữu cơ rất lớn, nhưng cũng đang trở thành thách thức đối với sản xuất lúa khi phần lớn vẫn được xử lý theo các phương thức truyền thống như đốt hoặc cày vùi trực tiếp xuống ruộng.
Trong điều kiện canh tác thâm canh 2 - 3 vụ lúa mỗi năm, thời gian nghỉ giữa các vụ ngày càng ngắn khiến rơm rạ không kịp phân hủy hoàn toàn. Khi bị vùi xuống trong điều kiện ngập nước, lượng hữu cơ chưa phân giải sẽ tạo ra các khí độc và gây hiện tượng "ngộ độc hữu cơ", đặc biệt trên các vùng đất phèn. Hệ quả là cây lúa đầu vụ thường sinh trưởng chậm, vàng lá, bộ rễ phát triển kém, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng hạt lúa.
Không chỉ tác động đến cây trồng, việc đốt rơm rạ còn gây ô nhiễm không khí, phát thải bụi mịn và làm thất thoát nguồn hữu cơ quý giá có thể được tái sử dụng cho đất. Trong khi đó, cày vùi rơm rạ mà không có biện pháp xử lý thích hợp cũng làm gia tăng phát thải khí methane (CH₄) - một trong những loại khí nhà kính có tác động lớn đến biến đổi khí hậu.
Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang hướng tới mục tiêu phát triển xanh, giảm phát thải và xây dựng nền nông nghiệp tuần hoàn, việc biến phụ phẩm nông nghiệp thành nguồn tài nguyên tái tạo ngay trên đồng ruộng đang trở thành xu hướng tất yếu. Muốn làm được điều đó, trước hết cần có các giải pháp vừa xử lý hiệu quả lượng rơm rạ sau thu hoạch, vừa phục hồi độ phì nhiêu của đất và nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng.
Thực tế cũng cho thấy, quá trình tăng vụ và chuyên canh liên tục trong nhiều năm đã khiến nhiều vùng đất sản xuất bị suy giảm chất hữu cơ, mất cân bằng dinh dưỡng và giảm khả năng hấp thu của cây trồng. Để duy trì năng suất, nông dân phải tăng lượng phân bón hóa học, trong khi chất lượng đất lại tiếp tục suy giảm. Đây là vòng luẩn quẩn mà ngành nông nghiệp đang tìm cách tháo gỡ thông qua các giải pháp canh tác bền vững và quản lý dinh dưỡng hợp lý.
Đầu Trâu Bio-Canxi - giải pháp xử lý rơm rạ và phục hồi đất lúa
Xuất phát từ thực tiễn sản xuất, Công ty CP Phân bón Bình Điền đã nghiên cứu và phát triển Đầu Trâu Bio-Canxi nhằm giải quyết đồng thời nhiều vấn đề của đất lúa sau thu hoạch.
Điểm khác biệt của sản phẩm nằm ở sự kết hợp giữa hàm lượng canxi cao với hệ vi sinh vật có lợi dạng bào tử. Canxi giúp cải thiện môi trường đất, nâng độ pH ở những vùng đất chua, đất phèn, đồng thời tăng cường độ cứng của thân cây, khả năng chống đổ ngã và thích ứng với các điều kiện bất lợi như xâm nhập mặn hay ngộ độc hữu cơ. Trong khi đó, hệ vi sinh vật sẽ thúc đẩy quá trình phân giải nhanh chất xơ trong rơm rạ, khoáng hóa các hợp chất hữu cơ khó phân hủy, đồng thời cố định đạm và phân giải lân trong đất, giúp cây lúa hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn.
Theo khuyến cáo của nhà sản xuất, việc sử dụng Đầu Trâu Bio-Canxi khá đơn giản và phù hợp với quy trình làm đất giữa hai vụ lúa. Sau khi thu hoạch, nông dân tiến hành bón khoảng 150 kg sản phẩm/ha trên mặt ruộng có rơm rạ đã cắt ngắn, duy trì độ ẩm để hệ vi sinh vật hoạt động, sau khoảng 10 - 15 ngày tiến hành cày trục và gieo sạ như thông thường. Quy trình này không làm thay đổi lịch thời vụ nhưng giúp rơm rạ được phân hủy nhanh hơn, trả lại nguồn hữu cơ và dinh dưỡng cho đất ngay trước vụ sản xuất mới.
Không chỉ đóng vai trò là nguồn cung cấp canxi sinh học dễ hấp thu, Đầu Trâu Bio-Canxi còn góp phần cải thiện cấu trúc đất, tăng hoạt động của hệ vi sinh vật có lợi, giảm hiện tượng đất bị chua hoặc thoái hóa do sử dụng phân bón hóa học kéo dài. Nhờ đó, cây lúa có điều kiện phát triển bộ rễ khỏe hơn, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng, ra hoa đồng đều, chắc hạt và nâng cao chất lượng nông sản.
Hiệu quả được kiểm chứng từ thực tiễn đồng ruộng
Hiệu quả của Đầu Trâu Bio-Canxi không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà đã được kiểm chứng thông qua các mô hình sản xuất thực tế trên những vùng canh tác lúa trọng điểm của Đồng bằng sông Cửu Long. Trong vụ Hè Thu và Thu Đông năm 2024, Công ty CP Phân bón Bình Điền đã phối hợp triển khai các mô hình đánh giá tại huyện Tháp Mười (Đồng Tháp), huyện Châu Thành A (Hậu Giang) và huyện Thoại Sơn (An Giang) - những địa phương có đặc điểm canh tác lúa 3 vụ/năm và nhiều diện tích đất chua, đất phèn.
Các mô hình được bố trí theo ba nghiệm thức gồm: ruộng canh tác theo tập quán truyền thống, không xử lý rơm rạ; ruộng xử lý bằng chế phẩm Trichoderma và ruộng sử dụng Đầu Trâu Bio-Canxi với lượng bón 150 kg/ha. Tất cả các mô hình đều sử dụng cùng quy trình chăm sóc và bộ phân bón chuyên dùng Đầu Trâu Bio Lúa để bảo đảm tính khách quan khi so sánh.
Kết quả ghi nhận cho thấy, trên ruộng sử dụng Đầu Trâu Bio-Canxi, tốc độ phân hủy rơm rạ diễn ra nhanh hơn rõ rệt. Chỉ sau thời gian ngắn xử lý, lượng xác rơm còn lại trên đồng giảm hơn 50% so với ruộng không xử lý, đồng thời độ pH đất tăng gần một đơn vị. Nhờ môi trường đất được cải thiện, hiện tượng ngộ độc hữu cơ giảm đáng kể, cây lúa bén rễ nhanh, bộ rễ phát triển khỏe, lá xanh bền và khả năng sinh trưởng đồng đều hơn so với các mô hình đối chứng.
Điều quan trọng hơn cả là những thay đổi tích cực về điều kiện đất đã chuyển hóa thành hiệu quả kinh tế cụ thể. Theo kết quả theo dõi, năng suất lúa trên các ruộng sử dụng Đầu Trâu Bio-Canxi tăng gần 1 tấn/ha so với ruộng không xử lý rơm rạ và cao hơn khoảng 0,2 - 0,3 tấn/ha so với mô hình sử dụng chế phẩm Trichoderma. Đây là mức tăng đáng kể trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng gia tăng, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho người trồng lúa.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, kết quả trên cho thấy việc xử lý tốt phụ phẩm ngay từ đầu vụ không chỉ giúp loại bỏ những tác nhân gây bất lợi cho cây trồng mà còn tạo điều kiện để bộ rễ phát triển khỏe, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và phát huy hiệu quả của các loại phân bón sử dụng trong suốt chu kỳ sinh trưởng.
Góp phần hiện thực hóa mục tiêu nông nghiệp xanh, phát thải thấp
Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính, việc quản lý hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp đang được xem là một trong những giải pháp quan trọng.
Thay vì đốt bỏ hoặc xử lý theo phương thức truyền thống, Đầu Trâu Bio-Canxi giúp biến lượng rơm rạ sau thu hoạch thành nguồn hữu cơ quý giá được hoàn trả trở lại đất. Quá trình phân hủy diễn ra nhanh hơn không chỉ hạn chế phát sinh khí độc gây ngộ độc hữu cơ mà còn góp phần giảm phát thải khí methane từ hoạt động canh tác lúa nước, đồng thời cải thiện hàm lượng mùn và độ phì nhiêu của đất qua từng vụ sản xuất.
Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Theo đánh giá từ thực tiễn triển khai, Đầu Trâu Bio-Canxi đã cho thấy hiệu quả thông qua chương trình "Canh tác lúa thông minh" cũng như nhiều mô hình tham gia Đề án, góp phần nâng cao chất lượng đất, giảm lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng, hướng đến sản xuất lúa an toàn và bền vững hơn.
Không chỉ mang lại lợi ích về môi trường, việc tăng cường hoạt động của hệ vi sinh vật có lợi còn giúp cải thiện cấu trúc đất, nâng cao khả năng giữ nước, giữ dinh dưỡng và tăng sức chống chịu của cây lúa trước các điều kiện bất lợi như hạn hán, xâm nhập mặn hay đất phèn. Khi sức khỏe đất được phục hồi, nhu cầu sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật cũng có xu hướng giảm, từ đó góp phần giảm chi phí sản xuất, nâng cao giá trị hạt gạo và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước cũng như xuất khẩu.
Hướng tới nền sản xuất lúa bền vững
Có thể thấy, bài toán xử lý rơm rạ sau thu hoạch không còn đơn thuần là giải quyết lượng phụ phẩm tồn đọng trên đồng ruộng mà đã trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp phát thải thấp và kinh tế tuần hoàn.
Với khả năng thúc đẩy phân hủy rơm rạ, cải thiện độ pH đất, bổ sung canxi sinh học, tăng cường hoạt động của hệ vi sinh vật có lợi và nâng cao năng suất cây trồng, Đầu Trâu Bio-Canxi đang mở ra một hướng tiếp cận mới trong quản lý dinh dưỡng và phục hồi sức khỏe đất lúa. Những kết quả bước đầu từ các mô hình thực tế cho thấy giải pháp này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trước mắt cho người nông dân mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên đất, giảm phát thải và nâng cao tính bền vững của ngành hàng lúa gạo Việt Nam.
