Để nâng cao hiệu quả cho các hoạt động bảo trợ trẻ em

Tuy nhiên, tính đến cuối năm 2012, trong tổng số gần 26 triệu trẻ em dưới 16 tuổi, vẫn còn 1,5 triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt (mồ côi, tàn tật, lang thang, lao động sớm…) và hơn 2,5 triệu trẻ em có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt (trẻ em nghèo, bị buôn bán, bắt cóc…). Vậy! làm thế nào để hoạt động bảo trợ trẻ em có hiệu quả hơn? Đây là vấn đề luôn được toàn xã hội quan tâm.

Trọng trách lớn

Cùng với các tổ chức, cá nhân đang có các hoạt động liên quan đến bảo trợ trẻ em, hiện nay Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam (QBTTEVN) là Quỹ duy nhất của Nhà nước hoạt động có tính quy mô và lớn nhất. Được thành lập năm 1992 theo Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em, là đơn vị sự nghiệp, trực thuộc Bộ Lao động - Thương binh và xã hội, với chức năng vận động các nguồn tài trợ trong nước và quốc tế để góp phần thực hiện các mục tiêu về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Hiện nay, Bà Nguyễn Thị Doan - UVTW Đảng - Phó Chủ tịch nước CHXHCNVN là Chủ tịch Hội đồng Bảo trợ, cùng thành viên là lãnh đạo các cơ quan, đơn vị như: Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao, Ngân hàng Nhà nước . .. Từ khi hoạt động đến nay, thông qua mạng lưới rộng khắp trên toàn quốc, được phân cấp từ trung ương đến các địa phương, Quỹ Bảo trợ các cấp đã vận động được trên 4000 tỷ đồng, giúp trên 28 lượt triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, qua đó đã góp phần để các em có cuộc sống ổn định, vươn lên trở thành công dân có ích cho xã hội. Các hoạt động của Quỹ được tập trung vào 4 nhóm quyền trẻ em theo Công ước Quyền trẻ em: Quyền được sống; Quyền được phát triển; Quyền được bảo vệ và Quyền được tham gia. Về hỗ trợ thực hiện Quyền được sống (gồm các dự án hỗ trợ về dinh dưỡng, y tế, các nhu yếu phẩm thiết yếu), có 6 chương trình: Vì Ánh mắt trẻ thơ (phẫu thuật cho trẻ bị dị tật mắt bẩm sinh): Ước tính tại Việt Nam có khoảng 300.000 trẻ em bị dị tật về mắt, chi phí trung bình từ 3 – 5 triệu đồng/ca. Vì Trái tim trẻ thơ (phẫu thuật cho trẻ bị dị tật tim bẩm sinh): Hiện có khoảng 20.000 trẻ em bị mắc bệnh tim bẩm sinh, mỗi ca trung bình từ 40 – 50 triệu đồng. Vững bước em đi (phẫu thuật dị tật vận động): Có 1,2 triệu trẻ em bị khuyết tật, trong đó có 150.000 trẻ em là nạn nhân chất độc màu da cam, trung bình mỗi ca hơn 3 triệu đồng/ca. Phẫu thuật nụ cười và luyện phát âm cho trẻ: Có khoảng 2000 trẻ ra đời bị dị tật và hơn 10.000 trẻ sau phẫu thuật rất cần luyện phát âm. Xây dựng Trung tâm Phục hồi chức năng cho trẻ em khuyết tật vận động tại cộng đồng: Trung bình 1 trung tâm được hỗ trợ từ 300 – 500 triệu đồng. Hỗ trợ các công trình nước sạch và vệ sinh: Trung bình 50 triệu đồng/công trình. Hỗ trợ thực hiện Quyền được phát triển: Có 4 chương trình: Học bổng cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn: Kinh phí từ 1,2 – 5 triệu đồng/suất. Cấp xe đạp cho trẻ em nghèo tại những vùng khó khăn: Kinh phí 2 triệu đồng/xe. Xây dựng lớp học mầm non, lớp học tình thương, lớp học cho trẻ em vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn: Tổng kinh phí 28,8 tỷ đồng. Đã phối hợp với Bộ Giáo dục – Đào tạo hỗ trợ kinh phí hàng năm cho 10 tỉnh để xây dựng mô hình phát triển hình thức mầm non tư thục; ngoài ra, đầu tư trang thiết bị học tập cho lớp học tình thương các tỉnh miền núi Phía Bắc, trang bị các thiết bị học tập cho lớp học mầm non tại các tỉnh Bến Tre, Bắc Kạn, Tuyên Quang; xây dựng phòng học, lớp học… cho các vùng khó khăn, thiên tai… Xây dựng nhà nội trú cho trẻ em những vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Hỗ trợ thực hiện Quyền được bảo vệ: Có 4 chương trình: Hỗ trợ cặp phao cứu sinh cho trẻ vùng sông nước; Cấp xe lăn cho trẻ khuyết tật: Hiện có khoảng 20.000 trẻ em bị liệt chi, đã tặng gần 10.000 xe cho các em với kinh phí trung bình 1,5 – 2 triệu đồng/xe. Hỗ trợ thiết bị trợ thính cho trẻ khiếm thính; Bảo trợ dài hạn cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn học giỏi: Bắt đầu từ năm 2013, thời gian bảo trợ tối thiểu 5 năm, trung bình 5-6 triệu/năm/trẻ. Hỗ trợ thực hiện Quyền được tham gia: Có 2 chương trình: Hỗ trợ xây dựng điểm vui chơi cho trẻ em vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn: Trung bình 100 triệu/điểm. Tổ chức các sự kiện nhân Tết Nguyên đán, 1/6 và Trung thu: Hàng năm, các trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, có tinh thần vượt khó vươn lên học giỏi tại các vùng miền trên cả nước được mời về thủ đô Hà Nội nhận các phần thưởng và được giao lưu. Và đây cũng là dịp thường niên để các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước nắm bắt được cuộc sống và những tâm tư, nguyện vọng của các em.

Cần phát huy vai trò làm đầu mối

Các hoạt động giúp đỡ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn luôn được toàn xã hội ủng hộ, và đó được coi là những cử chỉ đáng quý, đáng trân trọng. Hàng năm, rất nhiều tổ chức, cá nhân luôn có các hoạt động quyên góp, làm từ thiện để giúp đỡ các trẻ em, gia đình có hoàn cảnh khó khăn trên khắp mọi miền đất nước. Điều này thể hiện rõ tinh thần tương thân, tương ái, lá lành đùm lá rách mà đó là một trong những đặc trưng đáng quý của dân tộc Việt Nam. Tuy các hoạt động quyên góp, làm từ thiện cho các trẻ em của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước vẫn tích cực, nhưng số lượng các em có hoàn cảnh khó khăn còn rất nhiều. Theo một cán bộ của Tổng công ty Bia rượu – Nước giả khát Sài Gòn, hàng năm Tổng công ty  trích ra hàng tỷ đồng phục vụ cho các hoạt động từ thiện. Việc lựa chọn những đối tượng làm từ thiện cũng không quá câu nệ, căn cứ theo đề nghị của các đơn vị hoặc từ các kế hoạch được định sẵn, Tổng  công ty đều tham gia thực hiện các chương trình. Trong những đối tượng làm từ thiện, có những đối tượng được thực hiện theo định kỳ, do những đối tượng này được quan tâm thường xuyên nên hiệu quả từ các hoạt động từ thiện của Tổng công ty đều nắm rõ. Nhưng cũng có nhiều chương trình thực hiện mang tính không thường xuyên, vì là theo đề nghị của các đơn vị nên Tổng công ty cũng không biết hiệu quả đem lại là thế nào, chỉ biết rằng đơn vị đã làm một việc có ích cho xã hội. Còn đối với Tạp chí Công Thương, hàng năm Tạp chí đều thực hiện các hoạt động từ thiện. Mỗi lần Tạp chí phát động chương trình, các anh chị em phóng viên lại tích cực vận động các đơn vị, cá nhân cùng tham gia, ủng hộ. Trung bình mỗi chương trình thực hiện với tổng kinh phí quyên góp khoảng từ 350 - 400 triệu đồng, và sau khi thực hiện một chương trình, mọi người đều thấy thanh thản vì vừa làm được một việc có ích cho xã hội. Năm 2013, đoàn thanh niên Tạp chí Công Thương đã phối hợp với nhóm từ thiện Hoa Cúc Xanh tổ chức chương trình giúp đỡ các trẻ em dân tộc vùng cao tại Trường THCS Bán trú Loóng Sập, xã Lóng Sập, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Nhiều món quà tuy giản dị, nhưng rất đáng quý đã được đoàn trao tặng cho các thầy và các em học sinh của Trường.

Một thực tế hiện nay cho thấy, các hoạt động từ thiện đang diễn ra rất nhiều với muôn hình, muôn vẻ các hình thức, phương thức cũng như đối tượng tham gia. Nhưng bên cạnh những lợi ích từ các hoạt động từ thiện đem lại cũng có những bất cập. Đó là nhiều đối tượng đã lợi dụng những hoạt động này để trục lợi hoặc có những hành vi lừa đảo, gây mất uy tín cho các tổ chức, cá nhân đang hoạt động chính đáng. Vừa qua, mạng xã hội đang rộ chuyện một bà mẹ tên là Hoài Thắm, chủ một Facebook có tên mẹ bé Coca (giờ đổi tên thành Lyna Jessica Trần) đã tiêu xài tiền rút ra từ số tiền được nhiều thành viên trên mạng xã hội ủng hộ để chữa bệnh cho con. Chị ta đã lợi dụng bệnh tật của con mình, mong mọi người giúp đỡ, tuy nhiên khi được ủng hộ một số tiền lớn thì người mẹ trẻ lại đầu tư mua sắm cho cá nhân. Thậm chí khi con đang trong tình trạng nguy kịch, cần mua máy thở cũng vẫn kêu không có tiền, chỉ hàng ngày chăm chỉ lên facebook update tình hình. Hành động này của Thắm khiến nhiều người phẫn nộ, thậm chí họ không khỏi cảm thấy tức giận vì mình đã bị lừa tiền, ủng hộ tiền cho một người mẹ nhẫn tâm như thế. Cũng theo trang báo mạng tỉnh Yên Bái nói về hoạt động trục lợi, trong vai người bị câm, một cô gái ăn mặc giản dị đã đến trụ sở UBND xã Hồng Ca, H. Trấn Yên, tỉnh Yên Bái và xuất trình các loại giấy tờ giới thiệu mình là người của Trung tâm Nuôi dưỡng, dạy nghề trẻ em khuyết tật, mồ côi và phát triển nhân đạo Đức Thịnh (có trụ sở tại huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng). Sau đó, cô gái đã dùng bút viết ra giấy để vận động cán bộ UBND xã Hồng Ca mua bút làm từ thiện giúp cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo, trẻ bị ảnh hưởng chất độc da cam đỡ vất vả hơn trong cuộc sống. Để tăng thêm độ “tin cậy”, cô gái lại lấy ra một quyển sổ mà ở trong đó có rất nhiều những xác nhận được đóng dấu đỏ của nhiều cơ quan đơn vị trên địa bàn các huyện: Trấn Yên, Yên Bình, Văn Chấn tỉnh Yên Bái và nhiều cơ quan khác thuộc các tỉnh: Phú Thọ, Thanh Hóa, thành phố Hải Phòng xác nhận đã mua bút cho mình. Chỉ sau một thời gian ngắn thuyết phục, cô gái đã bán được 4 hộp bút với giá 300.000 đồng/hộp, mặc dù những hộp bút này đang được bán trên thị trường với giá chỉ 40.000 đồng/hộp. Ngoài thực trạng trên, một điều cũng rất đáng quan tâm, đó là nhiều đơn vị, tổ chức, cá nhân đã và vẫn đang tích cực làm từ thiện, số tiền đó nhiều khi là sự ủng hộ, đóng góp của các cán bộ, công nhân viên của đơn vị và họ rất muốn biết những việc mình đã làm có tác dụng thế nào đến đời sống của những trẻ em sau này, cũng như muốn biết những đứa trẻ mình làm từ thiện đã từng nhận được những món quà thế này hay chưa? để từ đó xây dựng các chương trình từ thiện thực sự hiệu quả? Nhưng những nguyện vọng họ mong muốn đó không  biết làm cách nào để biết.

Để hạn chế những hiện tượng nêu trên cũng như giúp các tổ chức, cá nhân tâm huyết có những thông tin đầy đủ về những đối tượng làm từ thiện, từ đó góp phần trong nâng cao hiệu quả trong các hoạt động từ thiện thì tăng cường vai trò hoạt động QBTTEVN chính là một trong những giải pháp hữu hiệu. Theo ông Hoàng Văn Tiến – Giám đốc Quỹ bảo trợ trẻ em Việt Nam, hiện nay với mạng lưới cán bộ, nhân viên, cộng tác viên rộng khắp đến tận những bản, làng vùng sâu, vùng xa nhất của tổ quốc, nên Quỹ là đơn vị duy nhất cả nước nắm bắt được nhiều về thực trạng cuộc sống khó khăn của các trẻ em Việt Nam. Với lợi thế đó, hầu hết các chương trình từ thiện của Quỹ Bảo trợ trẻ em các cấp đều đem lại hiệu quả cao nhất cho xã hội. Do vậy, để tăng cường vai trò hoạt động của QBTTEVN thì những chương trình từ thiện của các tổ chức, đơn vị và cá nhân nên có sự phối hợp chặt chẽ với QBTTEVN. Thông qua Quỹ, cuộc sống của từng đứa trẻ có những hoàn cảnh khó khăn đều được theo dõi và cập nhật thông tin thường xuyên, và đó chính là cơ sở quan trọng để các tổ chức, đơn vị và cá nhân thực hiện các hoạt động từ thiện thực sự hiệu quả, tránh hiện tượng chồng chéo, bỏ sót. Mặt khác, qua đó cũng hạn chế và phát hiện được nhiều hành vi lợi dụng của những kẻ xấu.  

Thực hiện các hoạt động từ thiện và giúp đỡ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Và để các hoạt động này đem lại hiệu quả cao, các cơ quan chức năng nên nghiên cứu một cơ chế phối hợp đối với hoạt động này. Cụ thể, khi các đơn vị xây dựng chương trình làm từ thiện có liên quan đến các trẻ em thì nên tham khảo ý kiến của QBTTEVN, qua đó cũng để Quỹ phát huy vai trò và trách nhiệm của mình đối với Đảng, Nhà nước và xã hội. Còn đối với QBTTEVN, trong thời gian tới sẽ tập trung vào một số nội dung cơ bản sau: Tiếp tục duy trì các hoạt động có kết quả, hiệu quả cao; tăng cường quản lý thông tin về trẻ em cần hỗ trợ, được hỗ trợ; tăng cường tuyên truyền về kết quả sau hỗ trợ, thông tin về kết nối giữa các nhà tài trợ với trẻ em; chuyển hướng hỗ trợ sang bảo trợ dài hạn cho trẻ em nghèo, khó khăn học giỏi./.