Doanh nghiệp trước những biến động kinh tế vĩ mô

Nửa đầu năm 2015, nền kinh tế Việt Nam đã ghi nhận nhiều điểm sáng, chuyển biến tích cực trong bối cảnh nền kinh tế khu vực nói riêng và kinh tế toàn cầu nói chung còn nhiều khó khăn và bất định. Tuy nhiên, những biến động lớn trên thị trường thế giới, đặc biệt tại các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ đang khiến bức tranh kinh tế những tháng cuối năm trở nên bất ổn và ảm đạm hơn. Trong những tháng còn lại của năm 2015, nền kinh tế Việt Nam còn phải đối diện với một số khó khăn nhất định, gồm: nguy cơ thâm hụt ngân sách nhà nước lớn trong năm 2015 do giá dầu thô giảm sâu; tỷ giá sẽ chịu một số áp lực những tháng cuối năm từ biến động kinh tế quốc tế và tăng cầu ngoại tệ nhập khẩu trong nước; đòi hỏi cải thiện môi trường kinh doanh ngày càng cao trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Trong thời gian vừa qua, liên quan đến sự biến động phức tạp của đồng NDT, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã kịp thời có những phản ứng điều chỉnh tỷ giá phù hợp, gồm: điều chỉnh tỷ giá bình quân liên ngân hàng giữa VND và USD tăng 1%, đồng thời điều chỉnh tăng biên độ tỷ giá từ +/-2% lên +/-3%. Qua đó nhanh chóng ổn định tâm lý thị trường, giảm tối đa các tác động tiêu cực từ bên ngoài đến nền kinh tế Việt Nam.

Phản ứng với việc điều chỉnh tỷ giá VND/USD, một bộ phận doanh nghiệp đã tiến hành gom mua USD do lo ngại USD sẽ tiếp tục tăng giá và khan hiếm nguồn cung USD trên thị trường, đặc biệt vào giai đoạn cuối năm.

Biểu đồ tỷ giá VND/USD trong năm 2015

Nhiều doanh nghiệp tăng cường vay USD do lo ngại lãi suất sẽ tăng.

Trong thời gian vừa qua, tâm lý gom USD của doanh nghiệp khiến họ phải vay nhiều tiền đồng để mua ngoại tệ hơn thường lệ, do đó, đẩy lãi suất liên ngân hàng tăng mạnh. Điều này khiến thị trường lo ngại mặt bằng lãi suất sẽ tăng lên trong thời gian tới. Tuy nhiên, Ngân hàng Nhà nước đã khẳng định không tăng lãi suất từ nay đến cuối năm 2015. Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia dự báo lạm phát cơ bản năm 2015 đạt khoảng 3%. Tỷ lệ lạm phát thấp cùng với thanh khoản tiền VND trong hệ thống ngân hàng dồi dào là điều kiện rất tốt để mặt bằng lãi suất được giữ ổn định từ nay đến cuối năm 2015, hỗ trợ tích cực đến sự phát triển của nền kinh tế.

Biểu đồ chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong năm 2015 so với cùng kỳ năm 2014

Nguy cơ gia tăng thâm hụt ngân sách vì giá dầu thô giảm

Giá dầu thô "phá đáy" trong 6 năm rưỡi qua sẽ khiến nguy cơ ngân sách nhà nước hụt thu lớn trong năm 2015 và những năm tiếp theo trong bối cảnh nhiều mặt hàng nhập khẩu đang bị bỏ thuế khi vào Việt Nam.

Giá dầu thô giảm cũng là một trong những nỗi lo lớn khiến bội chi tăng lên. 7 tháng đầu năm 2015, theo Bộ Tài chính, mức bội chi của ngân sách nhà nước đang là 100.000 tỷ đồng, xấp xỉ 44,5% dự toán cả năm. Nếu tiếp tục chi thường xuyên 70% tổng chi ngân sách nhà nước, bội chi sẽ ngày càng lớn và áp lực sẽ ngày càng mạnh mẽ.

Nhiều doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch kinh doanh

Trước những biến động kinh tế vĩ mô trong nước và quốc tế, nhiều doanh nghiệp đã đồng loạt điều chỉnh giảm các mục tiêu và kế hoạch kinh doanh.

Công ty Cổ phần Nhựa và Môi trường Xanh An Phát dự kiến sẽ giảm vốn đầu tư vào dự án sản xuất nhựa tại Lào (Công ty TNHH Nhựa Thakhek) từ 10 triệu USD xuống mức 2 triệu USD; sản lượng dự kiến của Nhà máy cũng giảm từ 7.200 tấn sản phẩm/năm xuống còn 2.000 tấn sản phẩm/năm. Ngày 01/7/2015, HĐQT Công ty Đạm Cà Mau đã họp và thống nhất thông qua việc điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh năm 2015 với việc giảm chỉ tiêu sản lượng sản xuất đạm từ 782 nghìn tấn xuống 748 nghìn tấn (giảm 4% so với kế hoạch ban đầu). Đồng thời, cũng giảm chỉ tiêu về sản lượng kinh doanh đạm từ 782 nghìn tấn xuống 745 nghìn tấn, tương đương tỷ lệ giảm gần 5%. Tổng doanh thu dự kiến giảm gần 2% và mức lợi nhuận sau thuế đặt mục tiêu mới 637 tỷ đồng, giảm gần 4% so với chỉ tiêu ban đầu (662 tỷ đồng). Tháng 6/2015, Tổng công ty CP Bia - Rượu - Nước giải khát Hà Nội cũng điều chỉnh kế hoạch lợi nhuận sau thuế 5,8% so với kết quả năm 2014 do áp lực cạnh tranh gay gắt trên thị trường… Một số doanh nghiệp không điều chỉnh giảm kế hoạch nhưng tuyên bố nỗ lực cắt giảm chi phí, khai thác thêm các thị trường, ngách thị trường mới để đảm bảo đạt được các chỉ tiêu như năm ngoái.

Bức tranh kinh tế vẫn khả quan

Môi trường kinh tế vĩ mô sẽ không quá bất lợi như quan ngại.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8/2015, báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy, Chính phủ vẫn kiểm soát tốt kinh tế vĩ mô, các chỉ tiêu tăng trưởng được đảm bảo, lạm phát được duy trì dưới 1%, thu ngân sách hàng tháng vượt chỉ tiêu nhờ thu nội địa tăng trên 16%. Bộ Kế hoạch và Đầu tư dự báo với kết quả kinh tế - xã hội 8 tháng đầu năm và triển vọng sắp tới, ước khả năng tổng sản phẩm trong nước sẽ đạt 6,4%, tăng 0,2% so với kế hoạch, tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu khoảng 10%, lạm phát bằng 1/2 hoặc thấp hơn so với dự tính ban đầu. Theo thống kê, trong số 581 doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam thì có đến 506 doanh nghiệp báo lãi (tương đương 87%), chỉ 75 doanh nghiệp báo lỗ (tương đương 13%). Tổng mức lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp đang niêm yết đạt 23.443 tỷ đồng, tăng tới 63% so với cùng kỳ năm trước.

Nguồn cung ngoại tệ sẽ được đảm bảo: Mặc dù đồng USD đã tăng giá so với hầu hết các đồng tiền trên thế giới, tạo tâm lý găm giữ USD tại nhiều nơi nhưng Ngân hàng Nhà nước đã nhanh chóng khẳng định không tăng tỷ giá từ nay đến cuối năm, đồng thời chỉ đạo các ngân hàng chấm dứt tình trạng găm giữ USD và đáp ứng nhu cầu mua USD của doanh nghiệp nhằm làm dịu sức nóng trên thị trường. Theo tuyên bố của Ngân hàng Nhà nước, sau những lần điều chỉnh vừa qua, tỷ giá đồng Việt Nam có dư địa đủ lớn để linh hoạt trước các diễn biến bất lợi trên thị trường quốc tế và trong nước không chỉ từ nay đến cuối năm mà cả những tháng đầu năm 2016, tạo sự ổn định vững chắc cho thị trường ngoại tệ và đảm bảo khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Lạm phát và lãi suất sẽ tương đối ổn định: Mức tăng lạm phát thấp và ổn định về lý thuyết khuyến khích tiêu dùng và đầu tư, đồng thời giúp Chính phủ có dư địa lớn hơn để nới lỏng chính sách tiền tệ và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nhưng bản chất của việc lạm phát duy trì ở mức thấp là do tổng cầu chưa được cải thiện nhiều, không phải do năng suất, chất lượng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh được nâng lên, làm cho chi phí sản xuất và giá thành hạ. Ngoài ra, thực tế lãi suất tại Việt Nam không chỉ gắn với vấn đề lạm phát mà còn gắn với chính sách tỷ giá hối đoái, đặc biệt là đồng USD. Vì lãi suất đồng VND còn gắn tương quan với lãi suất đồng USD.

Trong những tháng cuối năm, Chính phủ sẽ chỉ đạo các cơ quan bộ, ngành và các địa phương tiếp tục tập trung cải thiện môi trường kinh doanh, hoàn thiện thể chế, khung pháp lý nhằm tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh; phục hồi sản xuất, kinh doanh và thu hút đầu tư nước ngoài mạnh hơn nữa, thực hiện đồng bộ các giải pháp để đạt được mục tiêu tăng kim ngạch xuất khẩu 10% và nhập siêu chỉ 5%, nỗ lực đảm bảo những cân đối lớn của nền kinh tế.