Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, ngày 21/11, Quốc hội họp phiên toàn thể tại Hội trường biểu quyết thông qua 23 luật, nghị quyết, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.
Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực số 61/2024/QH15, đã được sửa đổi, bổ sung bởi các Luật số 94/2025/QH15, 116/2025/QH15 và 135/2025/QH15.
Theo dự thảo ngày 20/11/2026, nhiều quy định liên quan đến quy hoạch phát triển điện lực, đầu tư xây dựng dự án, lựa chọn nhà đầu tư, cơ chế giá điện, hoạt động mua bán điện và vận hành thị trường điện cạnh tranh được đề xuất sửa đổi, bổ sung. Cùng với đó là các quy định về phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện và công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật phục vụ ngành điện.
Đề xuất đơn giản hóa thủ tục đầu tư dự án điện lực
Dự thảo sửa đổi các quy định về quy hoạch phát triển điện lực, chương trình, dự án để thực hiện quy hoạch và thủ tục đầu tư xây dựng dự án điện lực.
Theo dự thảo sửa đổi Điều 10, việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh và tổ chức thực hiện quy hoạch phát triển điện lực, phương hướng phát triển mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh phải bảo đảm cung cấp đủ điện cho nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đời sống Nhân dân; khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên năng lượng trong nước; đồng thời tối ưu tổng thể các yếu tố về nguồn điện, truyền tải điện, phân phối điện và sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.
Dự thảo quy định một số loại hình nguồn điện, công trình điện không thuộc nội dung quy hoạch phát triển điện lực và phương hướng phát triển mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh, bao gồm nguồn điện không tác động hoặc tác động nhỏ đến hệ thống điện quốc gia; nguồn điện không đấu nối, không bán điện vào hệ thống điện quốc gia, trừ trường hợp xuất khẩu, nhập khẩu điện; lưới điện hạ áp và các dự án cải tạo, nâng cấp không làm tăng quy mô công suất hoặc cấp điện áp, không phát sinh nhu cầu sử dụng đất.
Đồng thời, dự thảo giao Chính phủ quy định nguyên tắc điều chỉnh, bổ sung dự án nguồn điện để bù đắp, thay thế các dự án nguồn điện chậm tiến độ hoặc không triển khai trong chương trình, dự án để thực hiện quy hoạch.
Tại Điều 13, dự thảo đề xuất dự án điện lực thuộc chương trình, dự án để thực hiện quy hoạch đã được phê duyệt mà nhà đầu tư có đề nghị Nhà nước giao, cho thuê, xác nhận đăng ký sử dụng khu vực biển (nếu có), giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai thì không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, trừ các trường hợp được quy định cụ thể.
Các trường hợp ngoại lệ gồm dự án điện hạt nhân; dự án thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội theo Luật Đầu tư; dự án thuộc diện quyết định chủ trương đầu tư theo Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư; dự án điện lực thực hiện tại khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh mà có đề nghị Nhà nước giao, cho thuê, xác nhận đăng ký sử dụng khu vực biển hoặc thực hiện các thủ tục về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất.
Đối với dự án không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định nêu trên và đồng thời thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 18, văn bản chấp thuận nhà đầu tư được đề xuất thay thế văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư, làm cơ sở thực hiện các thủ tục liên quan đến đất đai, khu vực biển, chuyển mục đích sử dụng rừng và các thủ tục pháp lý khác. Tuy nhiên, văn bản này không thay thế các quyết định theo pháp luật chuyên ngành.
Cùng với đó, dự thảo sửa đổi Điều 18 về các trường hợp lựa chọn nhà đầu tư dự án điện lực không thông qua đấu giá, đấu thầu. Trong đó có dự án đầu tư độc quyền của Nhà nước theo quy định; dự án thủy điện mở rộng do nhà đầu tư sở hữu dự án hiện hữu đề xuất; dự án lưới điện, trừ các trường hợp được quy định cụ thể; dự án điện gió ngoài khơi, dự án nhiệt điện không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư vì lý do quốc phòng, an ninh.
Dự thảo cũng bổ sung trường hợp dự án điện lực thực hiện mục tiêu làm chủ công nghệ, phát triển năng lực thiết kế, chế tạo thiết bị trong nước, tích hợp hệ thống và hình thành nhà thầu EPC không thông qua đấu giá, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Chính phủ được giao quy định việc lựa chọn nhà đầu tư đối với trường hợp này, gắn với các tiêu chí lựa chọn, hậu kiểm và biện pháp xử lý khi nhà đầu tư không thực hiện cam kết.
Đối với các dự án thực hiện thông qua đấu thầu, dự thảo sửa đổi Điều 19 theo hướng trường hợp đấu thầu có tiêu chuẩn đánh giá về hiệu quả phát triển ngành điện là giá điện và thời hạn hợp đồng mua bán điện, bên mua điện có trách nhiệm ký kết hợp đồng với nhà đầu tư trúng thầu trên cơ sở giá điện, thời hạn hợp đồng trong hồ sơ dự thầu, không được đàm phán lại làm thay đổi kết quả lựa chọn nhà đầu tư.
Hoàn thiện cơ chế giá điện, từng bước xóa bỏ bù chéo
Theo dự thảo sửa đổi khoản 12 Điều 5, giá điện phải bảo đảm phản ánh đầy đủ chi phí hoạt động sản xuất, kinh doanh điện hợp lý, hợp lệ của đơn vị điện lực; tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế đầu tư phát triển điện lực thu hồi đầy đủ chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành hợp lý và có mức lợi nhuận hợp lý đối với từng loại hình dự án điện lực.
Dự thảo quy định giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển thị trường điện cạnh tranh và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý.
Đồng thời, dự thảo đề xuất thực hiện cơ cấu biểu giá bán lẻ điện hợp lý, từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng chưa tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.
Tại Điều 50, dự thảo bổ sung quy định về lộ trình cải tiến cơ cấu biểu giá bán lẻ điện, bao gồm giá bán lẻ điện có nhiều thành phần, trong đó có tối thiểu hai thành phần như giá công suất, giá điện năng, giá cố định, giá biến đổi hoặc thành phần giá khác (nếu có), được áp dụng cho các nhóm khách hàng khi điều kiện kỹ thuật cho phép.
Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất xây dựng lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với nhóm khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép.
Về cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện, dự thảo sửa đổi Điều 52 theo hướng giá bán lẻ điện được phản ánh và điều chỉnh kịp thời theo biến động thực tế của các thông số đầu vào, bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ, bao gồm việc phân bổ các chi phí chưa được tính toán, bù đắp đầy đủ trong giá bán lẻ điện bình quân với lợi nhuận hợp lý để bảo toàn, phát triển vốn kinh doanh của doanh nghiệp, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ và cấp độ thị trường điện cạnh tranh.
Đối với các chi phí chưa được tính toán, bù đắp đầy đủ trong giá bán lẻ điện bình quân, dự thảo quy định phải được kiểm toán, do kiểm toán độc lập thực hiện.
Trong lĩnh vực phát điện, dự thảo sửa đổi Điều 51 theo hướng bổ sung, hoàn thiện quy định về giá hợp đồng mua bán điện, giá công suất, mức lợi nhuận hợp lý, thời hạn áp dụng giá và cơ chế điều chỉnh giá đối với từng loại hình nguồn điện, nguồn điện hỗn hợp và hệ thống lưu trữ điện.
Theo đó, giá hợp đồng mua bán điện và thời hạn hợp đồng do các bên thỏa thuận hoặc được xác định thông qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư hoặc theo quy định khác của Chính phủ, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.
Dự thảo cũng đề xuất cơ chế giá điện hỗ trợ hoặc cơ chế khuyến khích đầu tư phù hợp đối với các dự án điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện, nguồn điện hỗn hợp và các loại hình điện lực khác theo quy định của Chính phủ.
Đối với dịch vụ truyền tải điện, phân phối điện, dịch vụ phụ trợ hệ thống điện, dịch vụ lưu trữ điện, điều độ vận hành hệ thống điện và điều hành giao dịch thị trường điện lực, dự thảo giao Chính phủ quy định phương pháp lập, hồ sơ, trình tự, thủ tục phê duyệt giá dịch vụ, mức lợi nhuận hợp lý, thời hạn áp dụng giá và cơ chế điều chỉnh giá.
Bổ sung quy định về thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ điện
Theo dự thảo sửa đổi Điều 4, chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) là chứng nhận điện tử xác nhận thuộc tính năng lượng tái tạo của 1 MWh điện năng được sản xuất từ điện năng lượng tái tạo.
Dự thảo bổ sung khái niệm thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo là thị trường thực hiện các hoạt động đăng ký, chứng nhận, phát hành, giao dịch, chuyển nhượng, sử dụng và hủy chứng chỉ năng lượng tái tạo, được quản lý theo quy định của Chính phủ.
Tại Điều 20, dự thảo bổ sung các nguyên tắc hoạt động, quản lý và phát triển thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, bảo đảm công khai, minh bạch, cạnh tranh, hiệu quả và phù hợp với cơ chế thị trường.
Theo đó, chứng chỉ năng lượng tái tạo có thể được giao dịch, chuyển nhượng và sử dụng độc lập với hoạt động mua bán điện. Việc chuyển giao chứng chỉ cùng với giao dịch mua bán điện được thực hiện theo thỏa thuận của các bên và quy định pháp luật. Một chứng chỉ năng lượng tái tạo chỉ được sử dụng một lần để xác nhận thuộc tính năng lượng tái tạo.
Dự thảo cũng xác định chứng chỉ năng lượng tái tạo là tài sản của tổ chức, cá nhân được cấp chứng chỉ theo quy định pháp luật; giá giao dịch được xác định theo cơ chế thị trường. Việc quản lý thị trường được thực hiện thông qua hệ thống đăng ký và chứng nhận chứng chỉ năng lượng tái tạo.
Bên cạnh đó, chứng chỉ năng lượng tái tạo được đề xuất công nhận và liên thông với thị trường quốc tế theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc theo quy định của Chính phủ.
Đối với các loại hình năng lượng mới, dự thảo bổ sung, làm rõ khái niệm hydrogen xanh, amoniac xanh, nguồn điện hỗn hợp và hệ thống lưu trữ điện.
Trong đó, hydrogen xanh được xác định là hydrogen sản xuất thông qua quá trình điện phân nước để tách thành khí hydrogen và oxy, sử dụng 100% điện năng từ nguồn năng lượng tái tạo. Amoniac xanh là amoniac được tổng hợp hoàn toàn từ hydrogen xanh, sử dụng năng lượng tái tạo trong quá trình sản xuất.
Dự thảo cũng xác định hệ thống lưu trữ điện là hệ thống công trình, thiết bị có chức năng tích trữ điện năng để phát điện hoặc cung cấp các dịch vụ phụ trợ, dịch vụ khác phục vụ vận hành hệ thống điện.
Trên cơ sở đó, dự thảo khuyến khích tổ chức, cá nhân đầu tư dự án điện gió, điện mặt trời kết hợp với hệ thống lưu trữ điện hoặc sản xuất hydrogen xanh, amoniac xanh phục vụ hoạt động phát điện, sử dụng điện.
Đối với điện gió ngoài khơi, dự thảo sửa đổi quy định về lựa chọn đơn vị khảo sát dự án trước khi lựa chọn nhà đầu tư, đồng thời làm rõ việc xử lý chi phí khảo sát do doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thu xếp. Trường hợp doanh nghiệp này không góp vốn đầu tư dự án tại khu vực biển đã được giao, cho thuê, xác nhận đăng ký theo quy định, nhà đầu tư được lựa chọn thực hiện dự án có trách nhiệm hoàn trả chi phí khảo sát.
Cùng với đó, dự thảo bổ sung các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư phát triển nguồn điện năng lượng tái tạo kết hợp với hệ thống lưu trữ điện, đồng thời giao Chính phủ quy định lộ trình phát triển, hình thức giao dịch và quản lý, giám sát thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo.
Phát triển công nghiệp chế tạo trong nước, hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh
Theo dự thảo sửa đổi Điều 8, việc phát triển công nghiệp chế tạo trong lĩnh vực điện lực phải gắn kết đồng bộ giữa nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, tích hợp, lắp đặt với vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị, phần mềm điều khiển và hệ thống điện.
Đối với các hạng mục, thiết bị, phần mềm, dịch vụ, sản phẩm quan trọng để duy trì cung cấp điện liên tục, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, an ninh và an toàn hệ thống điện, dự thảo đề xuất yêu cầu doanh nghiệp trong nước sản xuất, chế tạo, tích hợp, cung cấp theo quy định của Chính phủ.
Đối với dự án điện lực sử dụng vốn nhà nước, cơ quan có thẩm quyền, chủ đầu tư thực hiện cơ chế đặt hàng, chỉ định thầu hoặc đấu thầu rộng rãi để lựa chọn doanh nghiệp trong nước sản xuất, cung ứng các hạng mục, thiết bị, phần mềm, dịch vụ, sản phẩm quan trọng theo quy định.
Trường hợp dự án điện lực phải đấu thầu quốc tế, dự thảo đề xuất hồ sơ mời thầu và hợp đồng phải quy định điều kiện bắt buộc nhà thầu nước ngoài liên danh với nhà thầu trong nước, sử dụng nhà thầu phụ trong nước, kèm theo cam kết đào tạo nhân lực và thực hiện đăng ký chuyển giao công nghệ ở các công đoạn tích hợp, vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa làm điều kiện nghiệm thu, thanh toán hợp đồng, trừ trường hợp Chính phủ có quy định khác.
Đối với sản phẩm, thiết bị, phần mềm điện lực sản xuất, chế tạo trong nước lần đầu đã được cơ quan, tổ chức có thẩm quyền kiểm định, thử nghiệm và chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy, dự thảo quy định hồ sơ mời thầu không được đặt ra tiêu chí yêu cầu về thời gian hoặc hợp đồng vận hành thương mại trước đó để hạn chế việc cung cấp.
Trong lĩnh vực thị trường điện, dự thảo bổ sung quy định về nghĩa vụ chuyển đổi hợp đồng mua bán điện phù hợp với cấp độ phát triển và thiết kế thị trường điện cạnh tranh, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
Dự thảo cũng bổ sung nội dung can thiệp thị trường điện vào các quy định về vận hành thị trường điện cạnh tranh, đồng thời giao Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định thiết kế thị trường điện cạnh tranh, nguyên tắc vận hành và các quy định chi tiết phù hợp với lộ trình phát triển thị trường.
Đối với cơ chế mua bán điện trực tiếp, dự thảo sửa đổi Điều 47 theo hướng quy định rõ hơn về sự tham gia của khách hàng sử dụng điện lớn, đơn vị bán lẻ điện và đơn vị phát điện. Các khoản chi phí mà đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp phải trả bao gồm chi phí điện năng, chi phí sử dụng dịch vụ hệ thống điện, chi phí thanh toán bù trừ chênh lệch và các chi phí khác phù hợp với hình thức mua bán điện trực tiếp, bảo đảm tính đúng, tính đủ, công khai và minh bạch theo quy định của Chính phủ.
Đối với hoạt động mua bán điện với nước ngoài, dự thảo sửa đổi Điều 46 theo hướng bao gồm cả hoạt động mua bán điện thông qua hệ thống điện quốc gia và đấu nối trực tiếp không thông qua hệ thống điện quốc gia. Việc mua bán điện phải bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, lợi ích của Nhà nước, Nhân dân và khách hàng sử dụng điện, đồng thời phù hợp với quy hoạch phát triển điện lực đã được phê duyệt.
Dự thảo cũng quy định giá nhập khẩu điện do bên mua và bên bán thỏa thuận phù hợp với khung giá nhập khẩu điện do Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành, trừ các trường hợp không áp dụng khung giá theo quy định của Chính phủ, bảo đảm nguyên tắc tiết kiệm chi phí mua điện.
Đối với các dự án nhiệt điện khí, dự thảo bổ sung cơ chế huy động các dự án sử dụng nguồn khí thiên nhiên trong nước tối đa theo khả năng cấp khí, phù hợp với các ràng buộc về nhiên liệu, công suất, sản lượng phát điện khả dụng và yêu cầu kỹ thuật của hệ thống điện quốc gia. Đồng thời, bổ sung cơ chế huy động các nhà máy nhiệt điện khí hiện hữu sử dụng kết hợp khí thiên nhiên trong nước và khí thiên nhiên hóa lỏng nhập khẩu, phù hợp với khả năng cấp khí và các ràng buộc kỹ thuật của hệ thống cung cấp nhiên liệu.
Ngoài ra, dự thảo đề xuất phát triển lưới điện thông minh theo lộ trình được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; bổ sung cơ chế tài chính và cơ chế giá điện khuyến khích khách hàng tham gia các chương trình quản lý nhu cầu điện, tiết kiệm điện.
Cùng với những nội dung trên, dự thảo sửa đổi, bổ sung các quy định về điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực, ngừng và giảm mức cung cấp điện, bảo đảm an toàn công trình điện lực, quản lý an toàn đập, hồ chứa thủy điện và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan.
Theo dự thảo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 01/6/2027, trừ quy định tại khoản 13, điểm d khoản 33 và điểm b khoản 35 Điều 1 có hiệu lực từ ngày 01/7/2027. Dự thảo cũng quy định các điều khoản chuyển tiếp đối với dự án đầu tư kinh doanh điện lực, dự án lưới điện, điện gió ngoài khơi, giấy phép hoạt động điện lực, cơ cấu biểu giá bán lẻ điện cho khách hàng cơ sở lưu trú du lịch và cơ chế giá đối với nhà máy thủy điện nhỏ.
