Cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam
Thị trường EFTA được đánh giá là thị trường tiềm năng với các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và EFTA trong thời gian qua đạt được một số kết quả bước đầu. Với EFTA, Việt Nam là một trong bốn đối tác kinh tế quan trọng tại khu vực Đông Nam Á. Năm 2013, tổng kim ngạch trao đổi hàng hóa hai chiều giữa Việt Nam và EFTA đạt 1,76 tỷ USD, tăng so với mức 1,5 tỷ USD trong năm 2012. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang EFTA đạt 1,12 tỷ USD và nhập khẩu đạt 640 triệu USD từ phía EFTA.
Trong số các nước thành viên EFTA, Thụy Sỹ là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam. Xét về cơ cấu mặt hàng, hàng xuất khẩu của Thụy Sỹ vào Việt Nam chủ yếu là máy móc và các thiết bị hóa học, dược phẩm, hóa chất, thiết bị cơ khí, các thiết bị y tế, quang học và phẫu thuật. Hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam sang Thụy Sỹ bao gồm kim loại và đá quý, giầy dép, tôm, cua, cá chè, cà phê và gia vị. Hàng xuất khẩu của Na Uy cũng hầu hết là thiết bị cơ khí, tôm cua và cá, máy móc, thiết bị điện. Còn hàng nhập khẩu chủ yếu của Na Uy từ Việt Nam là giầy dép, đồ gia dụng, chăn ga gối đệm, quần áo và các sản phẩm dệt. Tôm, cua, cá lại là mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Iceland vào Việt Nam, còn mặt hàng nhập khẩu của nước này từ Việt Nam là các sản phẩm giầy dép, quần áo và các sản phẩm dệt và cả đồ gia dụng cùng với chăn, ga, gối, đệm.
Chính phủ Việt Nam và lãnh đạo khối EFTA đã tiến hành thảo luận về Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và EFTA từ năm 2009. Quá trình đàm phán FTA giữa Việt Nam và EFTA được khởi động từ tháng 5/2012; tính đến tháng 6/2014, quá trình đàm phán này đã bước sang vòng thứ 8 và hai bên quyết tâm kết thúc đàm phán vào cuối năm 2014.
Sau khi FTA giữa Việt Nam và EFTA được ký kết, hàng hóa Việt Nam sẽ được hưởng thuế suất thấp, có cơ hội tiếp cận thị trường các nước EFTA tốt hơn. Hiệp định FTA này được dự báo sẽ giúp khơi thông dòng chảy thương mại giữa Việt Nam và EFTA.
Về cơ bản các nước thành viên khối EFTA đều có Hiệp định thương mại với EU cùng với vị thế là đối tác thương mại hàng hóa lớn thứ ba, đối tác thương mại dịch vụ lớn thứ hai của EU, thị trường EFTA được kỳ vọng sẽ là cánh cửa giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập tốt hơn vào thị trường Liên minh Châu Âu.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị điều kiện để thâm nhập thị trường EFTA
Ông Trần Việt Cường, chuyên viên Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam (SPS Việt Nam) đánh giá, cơ hội xuất khẩu sang EFTA là rất lớn, nhưng EFTA cũng đặt ra yêu cầu rất cao từ khâu sản xuất chế biến, lưu thông để đảm bảo hàng hóa nhập khẩu có chất lượng và an toàn đối với người tiêu dùng.
Ông Trần Trung Thực, Trưởng đoàn đàm phán Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và EFTA cũng đưa ra cảnh báo, mặc dù các dòng thuế sẽ giảm xuống mức thấp sau khi FTA giữa Việt Nam và EFTA được ký kết nhưng nếu không đáp ứng được các yêu cầu về quy tắc xuất xứ, biện pháp kiểm dịch, an toàn vệ sinh thực phẩm… hàng hóa của Việt Nam vẫn khó có thể tiếp cận sâu hơn vào thị trường này. Do đó, để có thể tiếp cận được vào thị trường EFTA, Việt Nam cần thực hiện việc quản lý hàng hóa xuất khẩu chặt chẽ, đặc biệt trong khâu thẩm định chất lượng, cấp giấy chứng nhận. Các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động áp dụng các phương thức sản xuất, đầu tư khoa học công nghệ, tuân thủ các quy định, yêu cầu của EFTA nhằm đảm bảo chất lượng hàng hóa tốt nhất và có chiến lược quảng bá sản phẩm phù hợp để người tiêu dùng biết đến sản phẩm của Việt Nam. Cùng với đó, các cơ quan chức năng cần cung cấp thông tin nhanh chóng, rộng rãi về các thay đổi trong chính sách, quy định nhập khẩu hàng hóa của EFTA đến các doanh nghiệp.
Theo chia sẻ của ông Trần Trung Thực trong quá trình đàm phán FTA giữa Việt Nam và EFTA, việc đàm phán về sở hữu trí tuệ bảo hộ chỉ dẫn địa lý (GI), bảo vệ sản phẩm đóng vai trò rất quan trọng trong việc đưa hàng hóa Việt Nam vào thị trường EFTA nói riêng và EU nói chung.
Tiến sĩ Delphine Marie Vivien, chuyên gia về Chỉ dẫn địa lý, cho biết việc tham gia bảo hộ chỉ dẫn địa lý sẽ có lợi cho nhà sản xuất; tên quốc gia sản xuất sẽ được bảo lưu cùng với những sản phẩm đặc trưng, thúc đẩy phát triển các loại sản phẩm có chất lượng cao. Việc dán nhãn GI lên sản phẩm còn giúp bảo đảm về tính chân thực, nguồn gốc xuất xứ, chất lượng của sản phẩm đối với người tiêu dùng. Tuy nhiên, các thủ tục đăng ký bảo hộ GI khá phức tạp và kéo dài. Ví dụ: sản phẩm Nước nắm Phú Quốc của Việt Nam mất tới 3 năm để có thể được EU chấp nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Do đó Việt Nam cần chủ động nghiên cứu các quy định, yêu cầu và hoàn thiện hồ sơ để có thể rút ngắn thời gian đăng ký bảo hộ GI tại nước ngoài, góp phần nâng cao giá trị hàng Việt Nam xuất khẩu.
* Hiệp hội mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) được thành lập ngày 3/5/1960 như một khối mậu dịch khác cho các nước châu Âu không gia nhập Liên minh châu Âu.
* Hiệp ước EFTA được ký vào năm 1960 bởi 7 nước: Áo, Đan Mạch, Na Uy, Bồ Đào Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh. Đến nay chỉ còn 4 thành viên là Iceland, Na Uy, Thụy Sĩ và Liechtenstein.
* Hiệp ước này cho phép tự do hóa việc buôn bán, di chuyển nhân công, vận tải hàng hóa và trao đổi kỹ thuật trong các nước hội viên.
* Tính đến năm 2013, EFTA đã ký kết 25 Hiệp định thương mại tự do (FTA) với 35 quốc gia trên thế giới.
* Các nước thành viên EFTA có tổng dân số chỉ khoảng 14 triệu người nhưng tổng GDP đạt 894.856 tỷ EUR trong năm 2012, mức GDP bình quân đầu người đạt 39.775 EUR, cao hơn 155% so với mức GDP bình quân đầu người của khối Liên minh Châu Âu.
