Hoàn thiện pháp luật về thương mại, cạnh tranh: Giảm thủ tục, tháo gỡ điểm nghẽn kinh doanh

Sửa đồng bộ 4 luật ngành Công Thương, kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng

Dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Cạnh tranh, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về: (1) Hoàn thiện thể chế, đổi mới công tác xây dựng pháp luật, tháo gỡ điểm nghẽn, vướng mắc có nguyên nhân do các quy định tại các Luật; (2) Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cắt giảm đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết; (3) Tạo cơ sở pháp lý thúc đẩy môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ các mô hình hoạt động kinh doanh số, góp phần phát triển bền vững kinh tế số.

Theo đó, sửa đổi Luật Thương mại năm 2005 đã qua hơn 20 năm thi hành, nhiều nội dung của luật đã được bãi bỏ, thay thế như quản lý ngoại thương, quảng cáo thương mại và điều chỉnh bằng các luật quản lý ngành, lĩnh vực khác ; một số điều kiện kinh doanh không còn phù hợp với Danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện tại Luật Đầu tư, gồm: 05 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 03 nội dung bổ sung; 03 nhóm nội dung lược bỏ; bãi bỏ 04 thủ tục hành chính, 03 đăng ký kinh doanh; 02 nội dung phân cấp, phân quyền. 

Sửa đổi Luật Cạnh tranh năm 2018 để bảo đảm phù hợp với môi trường kinh doanh số và hệ sinh thái số đang ngày càng phát triển thay đổi cách thức vận hành và tính cạnh tranh trên thị trường, gồm: 07 nhóm nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 08 nội dung bổ sung; 02 nội dung lược bỏ; đơn giản hóa 02 thủ tục hành chính. 

Đồng thời, sửa đổi Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 để bảo đảm phân định thẩm quyền theo mô hình tổ chức bộ máy mới, số hóa giấy phép, hoàn thiện cơ chế cấp, kiểm tra và xác minh xuất xứ theo điều ước quốc tế, gồm: 06 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 06 nội dung bổ sung; bãi bỏ 02 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 09 thủ tục hành chính; 05 nội dung phân quyền, phân cấp.

Cùng với đó, sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 để đồng bộ với pháp luật về dữ liệu cá nhân, thương mại điện tử và trách nhiệm quản lý nhà nước ở địa phương, gồm: 02 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 02 nội dung lược bỏ; 04 nội dung phân quyền, phân cấp.

Về bố cục, Dự thảo Luật gồm 06 Điều, cụ thể như sau:

Điều 1: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại năm 2005 số 36/2005/QH11;

Điều 2: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14;

Điều 3: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý ngoại thương số 05/2017/QH14;

Điều 4: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15;

Điều 5: Điều khoản chuyển tiếp;

Điều 6: Điều khoản thi hành.

Cắt giảm thủ tục hành chính, bãi bỏ điều kiện kinh doanh không còn phù hợp

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tập trung vào các nhóm nội dung sau:

Thứ nhất, sửa đổi, bổ sung các quy định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại để bảo đảm phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tổ chức mô hình chính quyền địa phương 02 cấp;

Thứ hai, luật hóa các nội dung về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; bãi bỏ các điều kiện đầu tư kinh doanh không còn phù hợp;

Thứ ba, sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, “điểm nghẽn” phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo Tờ trình số 724/TTr-CP ngày 26/8/2025 của Chính phủ về đề xuất Chương trình lập pháp năm 2026, Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ và các vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.

Việc sửa đổi, bổ sung tại dự thảo Luật không làm thay đổi phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của từng Luật tiếp tục được thực hiện theo quy định của các Luật tương ứng.

Những nội dung đề xuất cải cách:

Đối với Luật Thương mại, bãi bỏ 03 nhóm điều kiện kinh doanh; bãi bỏ 04 thủ tục hành chính; tiếp tục phân cấp thẩm quyền 01 thủ tục hành chính; sửa đổi, bãi bỏ 03 nội dung còn mâu thuẫn, chồng chéo, không phù hợp trong thực tiễn hoặc tiềm ẩn vướng mắc, cản trở sự phát triển; bãi bỏ các quy định về hợp đồng, chế tài và giải quyết tranh chấp trong Luật Thương mại năm 2005; bổ sung quy định chuyển tiếp theo hướng các hợp đồng được giao kết trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục thực hiện cho đến khi hợp đồng chấm dứt, qua đó bảo đảm quyền và nghĩa vụ đã được xác lập hợp pháp của các bên để bảo đảm tính liên tục và ổn định của các quan hệ thương mại; bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định thương mại và chuyển sang cơ chế hậu kiểm nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư năm 2025; sửa đổi quy định về độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại; bãi bỏ quy định về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện nhằm bảo đảm tính thống  nhất, đồng bộ giữa Luật thương mại với pháp luật về đầu tư và pháp luật chuyên ngành, đồng thời đơn giản hóa hệ thống quy định pháp luật, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Đối với Luật Cạnh tranh, dự thảo Luật đơn giản hóa mạnh mẽ 02 thủ tục hành chính, hoàn thiện 03 nội dung hướng đến hoàn thiện các quy định nhằm đảm bảo duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh, xử lý nghiêm các hành vi phản cạnh tranh trong nền kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới. Trong đó, hoàn thiện một số nội dung nhằm xử lý nghiêm các hành vi phản cạnh tranh trong nền kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới gồm (1) Cách xác định thị trường liên quan, thị phần và sức mạnh thị trường đáng kể bao gồm việc xem xét các yếu tố mới như dữ liệu, quy mô người sử dụng, hiệu ứng mạng, chi phí chuyển đổi và hệ sinh thái; (ii) Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh và cạnh tranh không lành mạnh trên môi trường số.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, bãi bỏ 02 thủ tục hành chính; đơn giản hóa 09 thủ tục, nhóm thủ tục; thực hiện 05 nội dung phân cấp, phân quyền; sửa đổi, hoàn thiện 04 nội dung để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc thực tiễn của doanh nghiệp, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam khi thực hiện hoạt động ngoại thương.

Dự thảo phân quyền cho UBND cấp tỉnh thực hiện một số nhiệm vụ liên quan đến C/O, tự chứng nhận xuất xứ, gia công, quá cảnh và hàng hóa tạm ngừng xuất nhập khẩu, đồng thời bãi bỏ hoặc đơn giản hóa một số thủ tục, khâu xin ý kiến Trung ương. Phân quyền không đồng nghĩa với phân tán hệ thống quản lý. Đặc biệt đối với xuất xứ hàng hóa, cần tiếp tục duy trì tiêu chí của cơ quan, tổ chức cấp C/O và Văn bản chấp thuận, cơ sở dữ liệu, quy trình kiểm tra, xác minh và đầu mối trao đỗi thống nhất với đối tác FTA để bảo đảm thực hiện cam kết quốc tế và uy tín hàng hóa Việt Nam.

Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cải cách 04 nội dung phân quyền, phân cấp; hoàn thiện 01 nội dung quy định để bảo đảm thống nhất với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Hôm nay (28/10), tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội sẽ làm việc tại Hội trường Diên Hồng, thảo luận về 03 dự án Luật, trong đó có dự án Luật sửa đổi 4 luật thuộc lĩnh vực Công Thương.