Lực hút từ thị trường Đông Bắc Á

Khối thị trường khu vực Đông Bắc Á, bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên, Mông Cổ, Trung Quốc đại lục và các thị trường Đài Loan, Ma Cao, Hồng Kông thuộc Trung Quốc, trong đó Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc hiện là các đối tác thương mại lớn của Việt Nam.

Xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang ba thị trường Đông Bắc Á là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc nhìn chung tăng trưởng liên tục trong những năm gần đây (trừ thị trường Nhật Bản có sự sụt giảm nhẹ trong năm 2015 so với 2014).

Các mặt hàng xuất khẩu trong câu lạc bộ “1 tỷ USD” đều có các đối tác chính thuộc khu vực Đông Bắc Á. Với mức tăng trưởng mạnh hơn hẳn của kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng này sang Trung Quốc, khoảng cách giữa thị trường này với các thị trường còn lại ngày càng mở rộng.

Trong 7 tháng đầu năm nay, riêng xuất khẩu sang Trung Quốc đại lục đã chiếm tới 13,5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam (chỉ sau Hoa Kỳ với khoảng 20,3%).

Ví dụ, xuất khẩu mặt hàng máy móc thiết bị sang Trung Quốc trong 7 tháng đầu năm nay đạt trị giá 915 triệu USD, tăng 71,8%. Xuất khẩu sang Nhật Bản đạt trị giá cao hơn (976 triệu USD) nhưng mức tăng khiêm tốn là 14,5%. Xuất khẩu hàng thủy sản sang thị trường Trung Quốc cũng tăng mạnh, đạt 543 triệu USD, tăng 57,1% so với 7 tháng năm 2016. Xuất khẩu đồ gỗ sang Trung Quốc tăng thấp hơn so với hai mặt hàng trên, tăng 17,7%, đạt 628 triệu USD nhưng vẫn cao hơn mức tăng 5,9% của Nhật Bản với 584 triệu USD.

Đối với xuất khẩu mặt hàng điện thoại các loại và linh kiện của Việt Nam, trong nhóm các đối tác chính thì Hoa Kỳ và UAE đều có kim ngạch sụt giảm thì thị trường Hàn Quốc lại ghi nhận mức tăng tích cực là 34,5% trong 7 tháng đầu năm.

Về dệt may, Nhật Bản vẫn giữ được vị trí thứ 3 trong các thị trường nhập khẩu hàng dệt may từ Việt Nam (sau Hoa Kỳ và EU), với kim ngạch 65 tỷ USD, tăng 6,9%.

Triển vọng sáng hơn của các nền kinh tế Đông Bắc Á

Kinh tế Trung Quốc trong hai quý đầu năm 2017 tăng trưởng 6,9%, cao hơn dự báo trước đó của Bloomberg, với quy mô GDP đạt 38.150 tỷ Nhân dân tệ (5.620 tỷ USD). Triển vọng sáng sủa của thị trường này thể hiện ở những chỉ số như sự tăng trưởng của hoạt động xuất nhập khẩu với nhập khẩu và xuất khẩu đều tăng so dự báo, với mức tăng lần lượt 17,2% và 11,3%, thị trường nhà đất ấm lên và một loạt các dự án mới về cơ sở hạ tầng.

Đối với Hàn Quốc, Chính phủ nước này đã nâng dự báo tăng trưởng kinh tế năm nay thêm 0,4%, lên mức 3% sau khi ghi nhận những yếu tố hỗ trợ tăng trưởng như: thị trường việc làm, phúc lợi xã hội được mở rộng và thu nhập tăng. Để thực hiện tuyên bố của Tân Tổng thống Mun Chê In về nguyên tắc tăng trưởng dựa trên tăng thu nhập, tạo cơ hội cho toàn bộ các thành phần dân cư và phân phối thành quả một cách công bằng hơn, Chính phủ Hàn Quốc đang nỗ lực thực hiện các chính sách tạo việc làm cho thanh niên, những người lao động tạm thời và công nhân của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đặc biệt, xuất khẩu - đầu kéo của nền kinh tế Hàn Quốc được dự báo sẽ đạt kết quả khả quan trong năm 2017 nhờ thương mại toàn cầu và giá dầu tăng. Dịch vụ vận tải, đầu tư ra nước ngoài và sự “dịu lại” của những căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên so với quý 2/2017 cho thấy kinh tế Hàn Quốc có thể thuận lợi hơn trong 6 tháng cuối năm.

Tại Nhật Bản, kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng đáng khích lệ quý thứ 5 liên tiếp và tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống mức thấp kỷ lục. Chính phủ Nhật Bản vẫn chú trọng đến các biện pháp cải cách thị trường Việt Nam, tăng cường đầu tư phát triển nguồn nhân lực và giúp nước này thoát khỏi tình trạng suy phát lạm phát một cách lâu bền. Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế IMF, Nhật Bản có thể tăng trưởng kinh tế khoảng 1,3% trong năm 2017, với sự khởi sắc của các hoạt động thương mại và đầu tư.

Thống nhất chung về tự do thương mại

Sau cuộc họp bên lề hội nghị thường niên của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Yokohama (Nhật Bản) tổ chức ngày 5/5/2017, các bộ trưởng Tài chính và thống đốc Ngân hàng trung ương của ba nước Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc đã ra tuyên bố chung khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ để đối phó với những vấn đề phát sinh trong kinh tế toàn cầuvà nỗ lực chống lại chủ nghĩa bảo hộ thương mại đang lây lan trên thế giới. Ba nước Đông Bắc Á thống nhất quan điểm "thương mại là một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng và phát triển kinh tế" nhằm thúc đẩy sản xuất và tạo việc làm.

Trong quan hệ với các nước Đông Bắc Á, các nước Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng cũng có thể được hưởng lợi từ thiện chí chung tay giảm thiểu sự tổn thương của khu vực trước những biến động của thị trường thế giới, trong đó có đồng USD. Mới đây Nhật Bản đã đề xuất lập ra các thoả thuận hoán đổi song phương với các quốc gia Đông Nam Á, nhằm có thể cung cấp quỹ bằng tiền Yen của Nhật trong những giai đoạn căng thẳng về tài chính.

Tận dụng thời cơ để đẩy mạnh xuất khẩu

Theo mục tiêu đề ra trong Đề án phát triển các thị trường khu vực thời kỳ 2015-2020, tầm nhìn 2030 do Thủ tướng phê duyệt vào năm 2015, thì đến năm 2020 kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tới Nhật Bản, Hàn Quốc sẽ đạt khoảng 45 tỷ USD vào năm 2020, gấp đôi so với năm 2015. Nhưng đến năm 2016 kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này mới đạt trên 26 tỷ USD. Rõ ràng để đạt được mục tiêu 45 tỷ USD vào năm 2020, đòi hỏi những nỗ lực rất lớn trong việc mở rộng thị trường và tăng giá trị xuất khẩu. Theo đó cần tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương để đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc và Nhật Bản, đặc biệt chú trọng tới các mặt hàng Việt Nam có thế mạnh như dệt may, khoáng sản, dăm gỗ, thủy sản, hàng điện tử.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Việt Nam cũng cần nhanh chóng cải thiện chất lượng hàng hóa và tận dụng cơ hội xuất khẩu thông qua hệ thống siêu thị của Nhật Bản và Hàn Quốc như Aeon hay Lotte.

Trong thời gian qua, hàng hóa của Việt Nam đã được xuất khẩu thông qua 14.000 cửa hàng của Aeon tại châu Á và Nhật Bản. Hiện có 1.675 nhà cung cấp Việt Nam đang cung cấp hàng cho hệ thống của Aeon.Những mặt hàng của Việt Nam được khách hàng của Aeon ưa chuộng là hàng tiêu dùng (quần áo, giày dép), thủy sản (cá tra) và một số loại nông sản nhiệt đới. Trong năm 2016, tổng giá trị hàng hóa của Việt Nam đã được tiêu thụ qua hệ thống Aeon đạt khoảng 200 triệu USD, trong đó chỉ tính riêng cá tra đạt 1.500 tấn với trị giá 9 triệu USD.

Đối với Lotte, tổng trị giá hàng hóa Việt Nam mà Lotte Hàn Quốc đã nhập khẩu năm 2016 đạt 1.300 tỷ đồng và dự kiến sẽ đạt khoảng 2.000 tỷ đồng vào năm 2017. Ngoài ra, siêu thị Lotte ở Indonesia và Trung Quốc cũng nhập khẩu khoảng 100 tỷ đồng hàng hóa từ Việt Nam. Lotte có kế hoạch sẽ đẩy mạnh xuất khẩu nhiều nông sản như: chuối, xoài, thanh long... của Việt Nam ra thị trường thế giới, góp phần tiêu thụ hàng hóa đồng thời tạo dựng hình ảnh tốt cho nông sản Việt Nam ở những thị trường khó tính.

Về phía Nhà nước, Bộ Công Thương đã xây dựng Đề án “Thúc đẩy các doanh nghiệp Việt Nam trực tiếp tham gia các mạng phân phối nước ngoài đến 2020” trình Chính phủ và Đề án đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 1513/QĐ-TTg. Mục tiêu của Đề án nhằm thực hiện tập trung, đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp giúp doanh nghiệp tăng quy mô kim ngạch, đa dạng chủng loại các hàng hóa xuất khẩu tại các hệ thống phân phối nước ngoài. Đề án đặt ra mục tiêu đến năm 2020, hàng hóa của Việt Nam sẽ xuất khẩu trực tiếp vào tất cả các hệ thống phân phối lớn tại khu vực châu Âu, Bắc Mỹ, Đông Nam Á và Đông Bắc Á.