EEMC: Từ làm chủ máy biến áp 500 kV đến khát vọng vươn xa

22h45 ngày 14/12/2025, tổ máy biến áp 500 kV - 3×300 MVA do Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh (EEMC) thiết kế, chế tạo được đóng điện thành công tại Trạm biến áp 500 kV Hòa Bình. Sản phẩm của một dự án khoa học, công nghệ cấp quốc gia đã bước vào vận hành trên hệ thống điện.

Đằng sau thời điểm đóng điện ấy là một quá trình dài, từ tính toán trên bản thiết kế đến chế tạo, thử nghiệm và kiểm chứng. Với EEMC, giá trị của quá trình này còn nằm ở đội ngũ và tri thức được tích lũy để tiếp tục tạo ra những sản phẩm tương tự, đáp ứng những yêu cầu mới.

Với EEMC, bước chuyển từ mua công nghệ sang tự chủ công nghệ bắt đầu bằng việc tự tìm lời giải cho những bài toán từng dựa vào kinh nghiệm của đối tác. Từ làm theo một thiết kế có sẵn đến tự thiết kế, chế tạo sản phẩm tương tự là khoảng cách doanh nghiệp phải vượt qua bằng năng lực của chính mình.

Khi tiếp nhận công nghệ, doanh nghiệp có nền tảng thiết kế, giải pháp kỹ thuật và quy trình đã được đối tác tính toán, thử nghiệm. Nhưng khi tự thiết kế, toàn bộ chuỗi bài toán trở thành trách nhiệm của đội ngũ trong nước: điện từ, cách điện, nhiệt, tổn hao, khả năng chịu lực khi ngắn mạch, kết cấu cơ khí, lựa chọn vật liệu và tổ chức chế tạo.

Ở cấp điện áp 500 kV, các yêu cầu ấy gắn chặt với nhau. Một thay đổi nhỏ trong kết cấu có thể đồng thời tác động đến phân bố điện trường, nhiệt độ, tổn hao và độ bền cơ học. Mỗi phương án vì thế phải được xem xét trong quan hệ với toàn bộ thiết bị, hướng tới yêu cầu vận hành an toàn, tin cậy lâu dài.

Để giải quyết chuỗi yêu cầu đó, EEMC xây dựng năng lực trên ba trụ cột: thiết kế; mô phỏng, kiểm chứng và tối ưu thiết kế; công nghệ chế tạo cùng thử nghiệm, kiểm định sản phẩm. Ba trụ cột liên kết với nhau, tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển sản phẩm và tiếp tục hoàn thiện công nghệ.

“Đặc biệt, đối với sản phẩm siêu cao thì tính tin cậy và độ ổn định khi đưa vào vận hành là vô cùng quan trọng”, ông Nguyễn Hải Quân - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh, nhấn mạnh.

Từ các sản phẩm 110 kV, 220 kV đến 500 kV, EEMC từng bước hình thành năng lực thiết kế, chế tạo, thử nghiệm và quản lý chất lượng. Mỗi bước tiến về cấp điện áp đều gắn với quá trình tích lũy tri thức, kinh nghiệm và phương pháp quản trị, cùng với đầu tư máy móc, phần mềm.

Ở khâu thiết kế, đội ngũ kỹ thuật phải hiểu và giải quyết đồng bộ các bài toán điện từ, cách điện, nhiệt, cơ khí. Mô phỏng, tính toán giúp tối ưu phương án, kiểm chứng thiết kế trước khi đưa vào chế tạo.

Tuy nhiên, bản thiết kế tốt mới là điều kiện cần. Khi chuyển xuống sản xuất, chất lượng phụ thuộc vào khả năng kiểm soát từng công đoạn: vật liệu đầu vào, gia công lõi thép, chế tạo cuộn dây, hệ thống cách điện, lắp ráp phần ruột máy, sấy, hút chân không và nạp dầu.

Trong chuỗi công việc ấy, xử lý cách điện, sấy và hút chân không là những khâu công nghệ then chốt. Ở cấp 500 kV, việc kiểm soát sai lệch tại từng công đoạn đòi hỏi kỷ luật công nghệ nghiêm ngặt, xuyên suốt quá trình sản xuất.

Theo thông tin EEMC công bố, để thực hiện dự án máy biến áp 500 kV - 3×300 MVA, doanh nghiệp đã đầu tư phòng thí nghiệm siêu cao áp 4.000 kV, mở rộng nhà xưởng và bổ sung thiết bị công nghệ. Sản phẩm xuất xưởng đáp ứng các thông số theo tiêu chuẩn IEC 60076.

Tại phòng thử nghiệm, mỗi kết quả đo cần được phân tích để đánh giá chất lượng sản phẩm. Thiết bị đạt chuẩn phải đi cùng đội ngũ đủ năng lực đọc, đối chiếu dữ liệu với tính toán ban đầu. Từ đây, kết quả thử nghiệm quay trở lại phục vụ kiểm chứng, hoàn thiện thiết kế, bổ sung kinh nghiệm cho những sản phẩm tiếp theo.

“Có thể nói tài sản quan trọng nhất mà doanh nghiệp đã tích lũy là tri thức thiết kế, kinh nghiệm công nghệ và dữ liệu kiểm chứng và một đội ngũ có khả năng làm chủ toàn bộ quá trình tạo ra sản phẩm”, ông Nguyễn Hải Quân chia sẻ.

Những tài sản ấy được bồi đắp qua từng dự án, từng lần đối chiếu thiết kế với kết quả thử nghiệm. Đó cũng là nền tảng để EEMC tiếp tục phát triển sản phẩm mới bằng năng lực của chính đội ngũ mình.

Những năng lực tích lũy trong nước tiếp tục được đặt trước yêu cầu mới khi EEMC cung cấp máy biến áp sang Australia. Trong dự án này, doanh nghiệp đảm nhận cả vận chuyển, lắp đặt, thử nghiệm và tiếp tục hỗ trợ khách hàng trong quá trình vận hành, bảo dưỡng.

Trách nhiệm ấy đòi hỏi nhà chế tạo có khả năng theo sát thiết bị từ lúc sản xuất đến khi sử dụng hằng ngày. Năng lực dịch vụ trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm quản lý dự án, logistics, bảo hành và hỗ trợ kỹ thuật, vì thế trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.

Từ thực tế cung cấp thiết bị ra nước ngoài, yêu cầu đặt ra với EEMC cũng rộng hơn. Ông Nguyễn Hải Quân nhận định: “Thị trường quốc tế họ không chỉ xem xét một sản phẩm cụ thể có đạt yêu cầu hay không, mà họ căn cứ đánh giá trên khả năng duy trì ổn định chất lượng trong một dải sản phẩm”.

Muốn đi xa, doanh nghiệp phải duy trì được chất lượng ấy trong cả hệ thống sản xuất, đồng thời đáp ứng những yêu cầu riêng của từng thị trường, từng khách hàng.

Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và thiết kế. Ở khâu sản xuất, khách hàng quốc tế đánh giá khả năng duy trì chất lượng trên cả một dải sản phẩm. EEMC xác định nâng cấp công nghệ, tự động hóa, số hóa quy trình để kiểm soát chất lượng trong toàn dây chuyền.

Cùng với đó, doanh nghiệp phải chứng minh được chất lượng bằng hồ sơ thiết kế, dữ liệu thử nghiệm, hệ thống chứng nhận và kinh nghiệm vận hành. Đó là những căn cứ để chủ đầu tư, tư vấn nước ngoài đánh giá năng lực nhà cung cấp, bên cạnh mức độ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và yêu cầu kỹ thuật của từng dự án.

Từ kinh nghiệm phát triển sản phẩm, EEMC đặt vấn đề về cơ chế giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn. Với thiết bị điện siêu cao áp, nguồn lực phải được dành nhiều năm cho nhân sự, phần mềm thiết kế, dây chuyền, phòng thử nghiệm và hoàn thiện công nghệ.

Sau nghiên cứu, sản phẩm cần sớm được ứng dụng. Do đó, điều doanh nghiệp mong muốn là một lộ trình rõ ràng nối nhu cầu của ngành với nghiên cứu, chế tạo thử, kiểm chứng, vận hành và thương mại hóa.

Đề xuất ấy gắn trách nhiệm đầu tư của doanh nghiệp với nhu cầu sử dụng thực tế. Khi tiêu chuẩn, quy trình thử nghiệm và cách đánh giá chất lượng được xác định rõ, các bên có cơ sở phối hợp, chia sẻ rủi ro trong quá trình đưa sản phẩm mới vào ứng dụng.

Từ tổ máy đã đóng điện tại Hòa Bình, câu chuyện EEMC mở ra một yêu cầu dài hạn: tiếp tục bồi đắp năng lực thiết kế, chế tạo, kiểm chứng và phục vụ khách hàng. Chính khả năng duy trì, phát triển những năng lực ấy sẽ quyết định bước đi tiếp theo của doanh nghiệp trên hành trình làm chủ công nghệ và mở rộng thị trường.