[eMagazine] Cổng FTAP: “Cẩm nang” khai thác hiệu quả các FTA mới

Với định hướng cung cấp thông tin toàn diện, đầy đủ, hệ thống về các Hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã tham gia, thông tin về các hiệp định FTA trên Cổng thông tin về các Hiệp định thương mại tự do (Cổng FTAP) luôn được cập nhật liên tục theo tiến trình Việt Nam đàm phán, kí kết các FTA. Thông tin về các FTA mà Việt Nam mới ký kết và đi vào thực thi hứa hẹn mang lại nhiều cơ hội, lợi ích cho doanh nghiệp, hàng hóa Việt Nam như: Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Israel (VIFTA); Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) là một ví dụ tiêu biểu.

Cổng FTAP dành dung lượng và không gian quan trọng cho thông tin về từng FTA như các “thư viện thu nhỏ”; ở mỗi “thư viện thu nhỏ” có từng ngăn tài liệu theo từng chủ đề lĩnh vực, nội dung xoay quanh FTA và thị trường FTA đó. Cách kết cấu “tất cả trong một” cùng các chức năng cho phép truy cập nhanh, tra cứu thông minh trên Cổng FTAP giúp người xem có thể chủ động sắp xếp tìm hiểu, nghiên cứu từng lĩnh vực nội dung về mỗi hiệp định và các thị trường thành viên Hiệp định một cách toàn diện, thấu đáo.

Với trường hợp Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Israel (VIFTA), ở trang chủ của Cổng FTAP, người xem có thể truy cập vào mục: Hiệp định/VIFTA sẽ dễ dàng tiếp cận tất cả những thông tin về hiệp định này. Các nội dung được cấu trúc thành những tiểu mục gồm: Tin tức về VIFTA; Văn kiện Hiệp định; Cam kết chính; Hội đồng và các uỷ ban thực thi Hiệp định; Văn bản pháp luật thực hiện Hiệp định; Cập nhật chính sách; Dữ liệu thống kê…

Thông qua các bài viết ở “thư viện thu nhỏ” về Hiệp định VIFTA, công chúng, doanh nghiệp có thể nắm được những thông tin cơ bản, chủ yếu về Hiệp định VIFTA. Đó là VIFTA được ký kết đánh dấu thành quả nỗ lực của cả hai nước sau quãng thời gian 7 năm với 12 phiên đàm phán. Israel là quốc gia đầu tiên tại khu vực Tây Á mà Việt Nam ký kết FTA và Việt Nam cũng là quốc gia đầu tiên tại khu vực Đông Nam Á mà Israel ký kết FTA.

Hiệp định VIFTA gồm 15 Chương và một số phụ lục đính kèm các chương với các nội dung cơ bản như: thương mại hàng hóa, dịch vụ - đầu tư, quy tắc xuất xứ, hàng rào kỹ thuật đối với thương mại (TBT), các biện pháp vệ sinh kiểm dịch động thực vật (SPS), hải quan, phòng vệ thương mại, mua sắm chính phủ, pháp lý - thể chế.

Thông qua đạt được các thỏa thuận tại tất cả các chương trong hiệp định, nhất là cam kết mạnh mẽ của hai Bên về nâng cao tỷ lệ tự do hóa thương mại với tỷ lệ tự do hoá tổng thể đến cuối lộ trình cam kết của Israel là 92,7% số dòng thuế trong khi của Việt Nam là 85,8% số dòng thuế, hai Bên kỳ vọng thương mại hai chiều sẽ có sự tăng trưởng vượt bậc, sớm đạt mức 3 tỷ USD và cao hơn nữa trong thời gian tới.

Việc ký kết và triển khai thực hiện VIFTA sẽ tạo tiền đề thuận lợi để Việt Nam thúc đẩy xuất khẩu những mặt hàng thế mạnh không chỉ sang Israel mà còn có cơ hội tiếp cận các thị trường khác tại Trung Đông, Bắc Phi và Nam Âu. Đồng thời có cơ hội tiếp cận các mặt hàng công nghệ cao của Israel, góp phần làm giảm chi phí sản xuất, kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam…

Tương tự với Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA), người xem có thể truy cập vào mục: Hiệp định/VN-UAE CEPA trên trang chủ của Cổng FTAP sẽ dễ dàng tiếp cận tất cả những thông tin về hiệp định này, từ sự kiện ký kết hiệp định; những nội dung cam kết, ưu đãi của hiệp định; chính sách thực thi hiệp định, cho tới những thông tin về cơ hội, tiềm năng và thách thức để khai thác hiệp định CEPA; dữ liệu thống kê về thị trường UAE…

Theo đó, cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng sẽ nắm được ý nghĩa, vai trò của Hiệp định CEPA - Hiệp định “trẻ nhất” đến nay mà Việt Nam ký kết với Các tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) ngày 28/10/2024, đánh dấu mốc lịch sử tạo đột phá quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư giữa hai nước, đồng thời mở ra con đường lớn cho Việt Nam tiến sâu vào thị trường Trung Đông - Châu Phi.

Hiệp định CEPA gồm 18 Chương, 15 Phụ lục và 2 thư song phương. Trong đó, đáng chú ý là hai bên đã thống nhất mạnh mẽ về tự do hóa thương mại với việc UAE cam kết xóa bỏ thuế quan theo lộ trình đối với 99% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang UAE, trong khi Việt Nam cam kết xóa bỏ thuế quan theo lộ trình cho 98,5% kim ngạch xuất khẩu của UAE sang Việt Nam. Hiệp định cũng bao gồm nhiều quy định tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư, phù hợp với các xu hướng chuyển đổi số và phát triển xanh hiện nay…

Không chỉ cung cấp những thông tin cơ bản về các FTA mới, Cổng FTAP chú trọng phổ biến, hướng dẫn chuyên sâu tới người dân, doanh nghiệp về những cam kết cụ thể của các FTA này; phân tích, dự báo những cơ hội, tiềm năng cho từng nhóm sản phẩm, hàng hóa Việt Nam… Đây cũng chính là những thông tin, nội dung thiết thực được cộng đồng doanh nghiệp, người dân quan tâm nhất đối với việc thực thi các FTA mới.

Đơn cử, tại bài viết: “Cam kết về thương mại hàng hóa trong Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Israel (VIFTA)” đăng tải ngày 02/10/2025 (truy cập tại đường link: https://fta.gov.vn/index.php?r=site%2Fdetail&id=2156), với thông tin cung cấp chính thức từ Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), Cổng FTAP nêu rõ: Trong Hiệp định VIFTA giữa Việt Nam và Israel, các cam kết thuế quan không chỉ phản ánh thiện chí hợp tác của hai bên mà còn tạo nền tảng vững chắc để thúc đẩy thương mại song phương phát triển theo hướng bền vững và hiệu quả.

Theo đó, Israel cam kết xóa bỏ thuế quan ngay khi Hiệp định có hiệu lực đối với 66,3% số dòng thuế, tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập thị trường. Bên cạnh đó, 26,4% số dòng thuế còn lại sẽ được xóa bỏ theo lộ trình kéo dài từ 3 đến 10 năm. Như vậy, tỷ lệ tự do hoá tổng thể đến cuối lộ trình cam kết của Israel là 92,7% số dòng thuế, khẳng định quyết tâm thúc đẩy thương mại song phương và mở rộng hợp tác kinh tế với Việt Nam một cách thực chất và bền vững.

Về diện mặt hàng, Israel đã đưa ra các cam kết thuế quan rất ưu đãi đối với những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, góp phần tạo điều kiện thuận lợi để hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường Israel. Đối với nhóm sản phẩm công nghệ cao như điện thoại và linh kiện, dù thuế suất MFN hiện hành dao động từ 0-12%, Israel cam kết xóa bỏ hoàn toàn thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực, chỉ một số ít dòng thuế áp dụng lộ trình giảm thuế trong vòng 3-5 năm. Với mặt hàng thủy sản, bao gồm cả các dòng đang chịu thuế tuyệt đối, Israel cam kết xóa bỏ thuế ngay lập tức, đồng thời giảm từ 10-20% mức thuế tuyệt đối đối với các dòng còn lại, giúp tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm thủy sản Việt Nam.

Cùng với đó là loạt bài viết phổ biến, hướng dẫn về những nội dung quan trọng khác của Hiệp định VIFTA mà doanh nghiệp cần lưu ý. Ví dụ, bài viết “Biện pháp tự vệ song phương trong Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-Israel” (truy cập tại đường link: https://fta.gov.vn/index.php?r=site%2Fdetail&id=1667) phổ biến cụ thể về biện pháp tự vệ song phương theo Hiệp định VIFTA, đồng thời có sự so sánh về giai đoạn áp dụng, đối tượng, điều kiện, hình thức, thời gian áp dụng giữa biện pháp tự vệ song phương theo VIFTA với biện pháp tự vệ toàn cầu theo quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) để doanh nghiệp có thể nắm được và so sánh.

Trong khi đó, bài viết “Thủ tục giải quyết tranh chấp theo Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Israel (VIFTA)” (truy cập tại đường link: https://fta.gov.vn/index.php?r=site%2Fdetail&id=1791) làm rõ phạm vi, quy trình và nội dung giải quyết tranh chấp giữa các bên theo cam kết của VIFTA. Bài viết "Cam kết chính về thương mại dịch vụ - đầu tư trong Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Israel (VIFTA)" đăng tải ngày 03/10/2025 (truy cập tại đường link: https://fta.gov.vn/index.php?r=site%2Fdetail&id=2157) nêu ra những nội dung trọng tâm của VIFTA trong lĩnh vực dịch vụ - đầu tư là cam kết về tiếp cận thị trường; các nguyên tắc đối xử giống các nguyên tắc được cam kết trong WTO bao gồm Đối xử quốc gia (National Treatment) và Đối xử tối huệ quốc (Most-Favoured-Nation Treatment); cam kết không áp dụng các yêu cầu hoạt động mang tính ràng buộc đối với nhà đầu tư...

Tương tự, với Hiệp định CEPA, Cổng FTAP có loạt bài viết chuyên sâu về các nội dung như: những cam kết ưu đãi của Hiệp định CEPA, cơ hội, tiềm năng với từng ngành hàng của Việt Nam, khuyến nghị các giải pháp để hiện thực hóa những cơ hội từ Hiệp định này…

Cụ thể, ở bài viết: “Các chính sách ưu đãi trong Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) và cơ hội cho hàng nông - thủy sản của Việt Nam” (truy cập tại đường link: https://fta.gov.vn/index.php?r=site%2Fdetail&id=1916), sau khi thông tin về lộ trình cắt giảm thuế quan của UAE dành cho hàng hóa Việt Nam, Cổng FTAP đi sâu phân tích, nhận định về cơ hội và thách thức cho nhóm hàng nông thủy sản của Việt Nam: “Nông nghiệp chỉ chiếm 0,9% trong cơ cấu kinh tế của UAE, do vậy quốc gia này hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu các sản phẩm nông sản, thủy sản để phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước. Với các cam kết cắt giảm sâu về thuế quan, CEPA là cơ hội lớn cho các mặt hàng nông - thủy sản, vốn là các mặt hàng có lợi thế xuất khẩu của Việt Nam, cạnh tranh tốt hơn về giá và mở rộng thị phần tại UAE. Một số mặt hàng nông - thủy sản xuất khẩu tiêu biểu của Việt Nam sang UAE có thể kể đến như hạt điều, hạt tiêu, gạo, chè, rau quả, mật ong, tôm sú, cá ngừ và cá tra...”

Cùng với đó, bài viết đề xuất, khuyến nghị những giải pháp, nhiệm vụ cụ thể đối với cơ quan quản lý Nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp để có thể tận dụng hiệu quả ưu đãi của Hiệp định CEPA, hiện thực hóa những cơ hội nói trên của nhóm hàng nông thuỷ sản…

Với cách kết cấu vừa tổng thể, hệ thống, vừa cụ thể, trọng tâm, liên kết các nội dung cam kết của hiệp định và những thông tin cập nhật liên quan trong quá trình thực thi, những thông tin về các FTA mới trên Cổng thông tin điện tử về các FTA (FTAP) là tài liệu hữu ích, cần thiết cho mỗi người dân, doanh nghiệp quan tâm đến việc nghiên cứu và có kế hoạch tận dụng các FTA nói chung và các FTA mới nói riêng một cách nhanh nhất và hiệu quả nhất.