[eMagazine] Đột phá thể chế mở đường cho tăng trưởng ngành Công Thương

Năm 2026 có thể xem là một dấu mốc trong công tác thể chế của ngành Công Thương. Chưa bao giờ, hoàn thiện pháp luật được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển ngành như hiện nay, với vai trò khơi thông nguồn lực, tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi và mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp cũng như nền kinh tế. Từ một công cụ quản lý, thể chế được nhìn nhận là một nguồn lực phát triển, tạo động lực cho tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Sự chuyển biến đó được thể hiện rõ trong Chương trình hành động của Bộ Công Thương triển khai Nghị quyết số 168/NQ-CP của Chính phủ về tăng trưởng kinh tế và Chiến lược hoàn thiện pháp luật ngành Công Thương đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo Nghị quyết số 52-NQ/ĐUB của Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Công Thương. Theo đó, trọng tâm của công tác thể chế không còn dừng ở việc hoàn thành chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, mà hướng tới xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, ổn định, có khả năng thích ứng với những yêu cầu mới của nền kinh tế, đồng hành cùng quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế. Những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy định hướng này đang từng bước được hiện thực hóa thông qua đổi mới tư duy xây dựng chính sách, cải cách điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Nếu trước đây, công tác xây dựng pháp luật chủ yếu tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, thì Chiến lược hoàn thiện pháp luật ngành Công Thương đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt ra một yêu cầu cao hơn: xây dựng hệ thống pháp luật trở thành nền tảng thúc đẩy phát triển.

Chiến lược xác định pháp luật phải đồng hành cùng quá trình phát triển, thay vì chỉ đi sau để điều chỉnh các quan hệ phát sinh. Điều đó đòi hỏi hệ thống pháp luật phải bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và minh bạch, có khả năng dự báo, thích ứng với những biến động của nền kinh tế và tạo dư địa cho các mô hình tăng trưởng mới.

Từ định hướng đó, nhiều quan điểm mới được xác lập trong công tác xây dựng pháp luật. Tư duy về thể chế chuyển từ quản lý sang kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của quá trình hoạch định chính sách. Mỗi quy định được ban hành vừa hướng đến bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, vừa góp phần giảm chi phí tuân thủ, tháo gỡ rào cản, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Cùng với đó, phương thức quản lý nhà nước được định hướng đổi mới theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, phản ánh xu hướng chuyển từ quản lý bằng thủ tục sang quản lý bằng dữ liệu, tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả thực thi pháp luật.

Đáng chú ý, Chiến lược không chỉ giải quyết những yêu cầu trước mắt mà còn hướng tới việc chuẩn bị hành lang pháp lý cho các động lực tăng trưởng mới. Những lĩnh vực như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh, năng lượng sạch hay các mô hình kinh doanh mới đều được đặt ra như những nội dung cần được nghiên cứu, hoàn thiện thể chế từ sớm. Công tác xây dựng pháp luật từng bước hướng tới vai trò dẫn dắt, tạo lập khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển.

Tư duy mới cũng đặt ra bài toán về nâng cao chất lượng toàn bộ quy trình xây dựng chính sách. Từ khâu nghiên cứu, đánh giá tác động, tham vấn các đối tượng chịu tác động đến tổ chức thi hành và rà soát sau khi văn bản được ban hành đều được đặt trong một quy trình thống nhất, bảo đảm mỗi chính sách được ban hành đúng quy định pháp luật và khả thi, phù hợp với thực tiễn, có thể nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Định hướng đã xác lập rõ ràng, song thực tế, công tác xây dựng pháp luật, thể chế của Bộ Công Thương trong 6 tháng đầu năm 2026 được triển khai trong bối cảnh tình hình kinh tế - xã hội trong nước và thế giới diễn biến phức tạp, nhiều yêu cầu mới phát sinh đã làm gia tăng đáng kể khối lượng nhiệm vụ xây dựng pháp luật, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về tiến độ, chất lượng và tính đồng bộ của hệ thống chính sách.

Bên cạnh các nhiệm vụ theo Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội và chương trình công tác của Chính phủ, Bộ Công Thương còn chủ động rà soát, sửa đổi nhiều quy định để thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho những lĩnh vực mới. Khối lượng công việc tăng lên trong khi yêu cầu về chất lượng chính sách ngày càng cao đòi hỏi công tác xây dựng pháp luật phải được tổ chức theo hướng chủ động và bài bản hơn.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Bộ Công Thương đã hoàn thành cắt giảm 367 trong tổng số 658 điều kiện đầu tư kinh doanh thuộc phạm vi quản lý, tương đương 55,7% số điều kiện thuộc diện rà soát; đồng thời cắt giảm 3 trong tổng số 20 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Cùng với đó, 111 thủ tục hành chính được bãi bỏ và 177 thủ tục hành chính được đơn giản hóa, góp phần giảm gánh nặng thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Để đáp ứng yêu cầu đó, Bộ Công Thương đã tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong toàn bộ quá trình xây dựng chính sách. Trách nhiệm của người đứng đầu được đề cao; việc chuẩn bị chính sách được yêu cầu thực hiện từ sớm, từ xa; công tác đánh giá tác động, lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp được chú trọng ngay từ giai đoạn đầu nhằm nâng cao chất lượng dự thảo và hạn chế việc sửa đổi, bổ sung sau khi ban hành. Cách tiếp cận này góp phần nâng cao chất lượng chính sách, đồng thời tạo sự thống nhất giữa yêu cầu quản lý nhà nước với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp và thị trường.

Việc tổ chức triển khai Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, các nghị quyết, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đạt kết quả đồng bộ, đúng thời hạn. Theo Nghị quyết số 60-NQ/ĐUB của Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Công Thương, trong 6 tháng đầu năm 2026, Bộ đã hoàn thành 29 trong tổng số 33 nhiệm vụ, trong đó 4 nhiệm vụ còn lại là nhiệm vụ thường xuyên đang triển khai; đồng thời hoàn thành 3 nhiệm vụ có thời hạn trước 30/6/2026 theo Chương trình 12-CTr/BCĐ ngày 30/12/2025 của Ban chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật, khẳng định sự chủ động trong tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về xây dựng pháp luật.

Cùng với việc bảo đảm tiến độ các nhiệm vụ, công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật tiếp tục được triển khai với khối lượng lớn. Trong 6 tháng đầu năm, Bộ Công Thương đã trình hoặc ban hành 70 trong số 126 văn bản quy phạm pháp luật theo chương trình công tác của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và của Bộ, chiếm 55%.

Chất lượng xây dựng chính sách tiếp tục được nâng cao. Nhiều dự thảo văn bản được chuẩn bị trên cơ sở rà soát hệ thống pháp luật hiện hành, đánh giá toàn diện tác động của chính sách và tham vấn rộng rãi các đối tượng chịu tác động trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt mà Chiến lược hoàn thiện pháp luật ngành Công Thương đặt ra: mỗi chính sách phải được xây dựng trên cơ sở thực tiễn, bảo đảm tính khả thi, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Cùng với công tác xây dựng pháp luật, Bộ Công Thương tiếp tục tăng cường theo dõi, kiểm tra thi hành pháp luật, coi đây là khâu quan trọng để đánh giá hiệu quả của chính sách và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Bộ đã tổ chức kiểm tra công tác thi hành pháp luật tại 11 địa phương, đồng thời triển khai 15 chuyên đề theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý. Qua hoạt động kiểm tra, theo dõi, nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi được kịp thời phát hiện, tạo cơ sở để nghiên cứu, hoàn thiện các quy định pháp luật phù hợp hơn với thực tiễn.

Song song với đó, công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật tiếp tục được đẩy mạnh. Trong 6 tháng đầu năm, Bộ đã hợp nhất 51 văn bản quy phạm pháp luật và đăng tải 93 văn bản lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, góp phần bảo đảm tính thống nhất, công khai và minh bạch của hệ thống pháp luật, đồng thời tạo thuận lợi cho các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân trong quá trình tra cứu, áp dụng.

Bộ Công Thương cũng tăng cường tiếp nhận, xử lý các phản ánh, kiến nghị từ thực tiễn để kịp thời hoàn thiện chính sách. Theo báo cáo, trong 6 tháng đầu năm 2026, Bộ đã xử lý 44 phản ánh, kiến nghị liên quan đến các quy định pháp luật thuộc phạm vi quản lý; đồng thời kiểm tra 36 văn bản quy phạm pháp luật do địa phương ban hành và phát hiện 5 văn bản có dấu hiệu chưa bảo đảm tính phù hợp với quy định của pháp luật để kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định.

Những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 đã tạo nền tảng quan trọng để Bộ Công Thương bước vào giai đoạn tăng tốc hoàn thiện thể chế trong những tháng cuối năm. Công tác xây dựng pháp luật tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện hiệu quả các chủ trương của Trung ương, Chính phủ và đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành trong giai đoạn mới.

Yêu cầu xuyên suốt đặt ra là hoàn thành đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng các nhiệm vụ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; tuân thủ nghiêm trình tự, thủ tục trong xây dựng pháp luật; tăng cường quản trị rủi ro, khắc phục tình trạng chậm tiến độ, nợ đọng văn bản quy định chi tiết, văn bản hướng dẫn thi hành và bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, khả thi của hệ thống pháp luật ngành Công Thương.

Để hiện thực hóa các yêu cầu đó, Bộ Công Thương sẽ tập trung triển khai đồng bộ các nhóm nhiệm vụ về xây dựng và hoàn thiện pháp luật, từ hoàn thiện các dự án luật trong Chương trình lập pháp năm 2026, xây dựng các nghị định quy định chi tiết thi hành luật, đến rà soát, xử lý các quy định còn chồng chéo, bất cập, tăng cường theo dõi thi hành pháp luật, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn và đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác pháp chế. Đặc biệt ưu tiên xây dựng, trình ban hành các dự án luật, nghị định và văn bản quy phạm pháp luật thuộc các lĩnh vực trọng điểm như điện lực, dầu khí, công nghiệp hỗ trợ, phát triển và quản lý chợ, hoạt động mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, cùng nhiều nhiệm vụ lập pháp khác theo lộ trình của Chính phủ và Bộ Công Thương.

Song song với việc bảo đảm tiến độ xây dựng văn bản, Bộ tiếp tục nâng cao chất lượng công tác xây dựng chính sách, gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật; tăng cường rà soát, đánh giá tác động, kiểm soát chất lượng dự thảo và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Đây cũng là cơ sở để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ thống pháp luật ngành Công Thương đồng bộ, hiện đại, khả thi và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Từ đổi mới tư duy xây dựng pháp luật đến những kết quả cụ thể trong 6 tháng đầu năm và các nhiệm vụ trọng tâm cho 6 tháng cuối năm, công tác thể chế của Bộ Công Thương đang được triển khai theo hướng ngày càng chủ động, bài bản và gắn chặt với yêu cầu phát triển. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng chính sách và bảo đảm tổ chức thi hành hiệu quả sẽ không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà còn góp phần khơi thông nguồn lực, tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định và mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp cũng như toàn ngành Công Thương.