[eMagazine] Nâng tầm chất lượng an ninh năng lượng, sẵn sàng cho khát vọng vươn mình

Trong bối cảnh áp lực vận hành ngày càng gia tăng, hệ thống điện Quốc gia vẫn được duy trì an toàn, ổn định; hạ tầng năng lượng tiếp tục chuyển động mạnh mẽ; và hệ sinh thái năng lượng từng bước hoàn thiện theo hướng đa dạng, linh hoạt và bền vững hơn. Những điểm nhấn của năm 2025 và rộng hơn là giai đoạn 2021-2025 không chỉ đáp ứng yêu cầu tăng trưởng trước mắt, mà còn tạo nền tảng bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn của đất nước.

Năm 2025 khép lại trong bối cảnh ngành năng lượng Việt Nam đối mặt với nhiều áp lực đan xen.

Dù tổng sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống năm 2025 tăng không quá cao so với năm trước, song công suất và sản lượng điện ngày cực đại vẫn tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt trong các đợt nắng nóng cao điểm của mùa hè. Sự chênh lệch ngày càng rõ giữa tốc độ tăng của công suất đỉnh và tổng sản lượng điện đã đặt công tác điều độ trước yêu cầu cao hơn về độ chính xác, linh hoạt và an toàn.

Trước những áp lực đó, hệ thống điện quốc gia vẫn được vận hành an toàn, ổn định, bảo đảm cung cấp điện đầy đủ cho phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân, kể cả trong những thời điểm phụ tải tăng cao. Kết quả này phản ánh nỗ lực lớn trong công tác điều hành, từ việc chủ động xây dựng các kịch bản vận hành, huy động hợp lý các nguồn điện đến tăng cường phối hợp giữa các khâu nguồn, lưới và thị trường. Trong bức tranh chung của nền kinh tế, việc giữ vững “mạch” vận hành của hệ thống điện tiếp tục là thước đo quan trọng cho năng lực bảo đảm an ninh năng lượng trong năm 2025.

Hạ tầng năng lượng năm 2025 cho thấy bức tranh chuyển động rõ nét, với nhiều dự án nguồn điện, lưới điện và hạ tầng khí trọng điểm trên cả nước đồng loạt ghi nhận bước tiến mới. Những chuyển động này không chỉ bổ sung thêm công suất, mà quan trọng hơn là tạo dựng nền tảng căn cơ, dài hạn cho an ninh năng lượng quốc gia.

Theo báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến cuối năm 2025, tổng công suất nguồn điện toàn hệ thống (không bao gồm công suất nhập khẩu điện) đạt khoảng 87.600 MW, tăng thêm khoảng 6.400 MW so với năm 2024, phản ánh nỗ lực lớn trong đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng, đồng thời đưa hệ thống điện Việt Nam vươn lên đứng đầu ASEAN và nằm trong Top 20 hệ thống điện lớn nhất thế giới về quy mô công suất.

Một trong những dấu ấn nổi bật là sự tăng tốc toàn diện của chuỗi dự án khí - điện Lô B - Ô Môn sau nhiều năm chuẩn bị. Việc khởi công đường ống dẫn khí, lựa chọn nhà thầu chuyển đổi nhiên liệu cho Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn I và khởi công Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn IV đã tạo nền tảng để tiếp nhận dòng khí đầu tiên, bổ sung nguồn điện nền quan trọng cho hệ thống điện quốc gia, đặc biệt tại khu vực phía Nam.

Cùng với đó, kỷ nguyên điện khí LNG được đánh dấu bằng việc đưa vào vận hành hai nhà máy điện LNG đầu tiên là Nhơn Trạch 3 và 4, mở ra hướng đi mới trong đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Các dự án điện khí LNG không chỉ bổ sung công suất phát điện linh hoạt, mà còn góp phần nâng cao khả năng điều tiết hệ thống trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng.

Ngành năng lượng năm 2025 cũng ghi nhận những bước chuyển trong chuẩn bị các nguồn năng lượng chiến lược dài hạn, khi việc tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2 đạt được những kết quả bước đầu quan trọng; tổ máy số 2 Nhà máy Thủy điện Hòa Bình đã về đích đúng kế hoạch; giai đoạn 2 Thủy điện Tích năng Bác Ái bắt đầu thi công; dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên đạt được thỏa thuận hợp tác; các dự án hydrogen, pin lưu trữ (BESS) tiếp tục được triển khai… Việc đồng loạt khởi công, tăng tốc các hạng mục trọng điểm không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn bổ sung cho hệ thống những nguồn điện quan trọng và đa dạng, tạo nên bước đột phá hạ tầng cho mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng trung và dài hạn.

Bên cạnh các dự án nguồn điện mới, hạ tầng lưới điện, đặc biệt là lưới truyền tải 500 kV liên vùng, tiếp tục được xác lập là “xương sống” của an ninh năng lượng. Nhiều công trình truyền tải trọng điểm được hoàn thành và đưa vào vận hành trong năm 2025 đã góp phần giải tỏa công suất các trung tâm nguồn điện lớn, tăng cường khả năng liên kết hệ thống và cân đối cung - cầu giữa các vùng miền. Những “kỳ tích về tiến độ” trên công trường lưới điện không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn thể hiện quyết tâm bảo đảm cung ứng điện an toàn, liên tục cho nền kinh tế và đời sống xã hội.

Năm 2025 chứng kiến bước tiến quan trọng trong hình thành hệ sinh thái năng lượng ngày càng đa dạng, linh hoạt và có chiều sâu. Các cơ chế mới từng bước được triển khai, tạo điều kiện để nhiều chủ thể cùng tham gia thị trường năng lượng theo những cách thức phù hợp hơn với yêu cầu phát triển và hội nhập.

Cơ chế mua bán điện trực tiếp, phát triển điện mặt trời tự sản, tự tiêu, lưu trữ năng lượng, cùng các bước cải tiến trong điều hành giá điện và lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh đã mở thêm không gian cho doanh nghiệp chủ động tiếp cận nguồn điện, đặc biệt là điện sạch, điện xanh.

Sự tham gia ngày càng đa dạng của doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và các nhà đầu tư quốc tế đã bổ sung nguồn lực quan trọng cho phát triển năng lượng, đồng thời tạo sức ép tích cực thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Trên nền tảng đó, ngành năng lượng từng bước hình thành chuỗi cung ứng gắn với nội địa hóa thiết bị, tiếp nhận chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Trong đó, vai trò của Nhà nước được định hình rõ nét theo hướng kiến tạo và điều tiết, Nhà nước tập trung hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, giám sát vận hành và bảo đảm ổn định hệ thống. Đây là những yếu tố then chốt để giữ vững an ninh năng lượng dài hạn trong một thị trường ngày càng mở và phức tạp.

Nhìn lại năm 2025, có thể thấy an ninh năng lượng Việt Nam đã được bảo đảm trong bối cảnh nhiều áp lực và củng cố thêm những nền tảng quan trọng về thể chế, hạ tầng và năng lực vận hành hệ thống để bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Tuy nhiên, giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng an ninh năng lượng. An ninh năng lượng không còn được đo đếm chủ yếu bằng quy mô công suất hay sản lượng điện, mà được đánh giá ở khả năng vận hành an toàn trong điều kiện biến động, mức độ linh hoạt của hệ thống trước các cú sốc bên ngoài và năng lực thích ứng với quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Nói cách khác, bài toán không chỉ là “đủ điện cho phát triển”, mà là điện phải ổn định, tin cậy, có chất lượng cao và khả năng chống chịu dài hạn.

Trong bối cảnh đó, nâng cao chất lượng an ninh năng lượng đòi hỏi sự chuyển dịch đồng bộ trên nhiều phương diện. Hệ thống điện cần tiếp tục được hiện đại hóa theo hướng thông minh hơn, linh hoạt hơn, với năng lực điều độ, dự báo và quản lý rủi ro ngày càng cao. Hạ tầng năng lượng cần được mở rộng về quy mô, gắn với tối ưu hóa để đáp ứng yêu cầu vận hành trong một hệ thống có tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn. Bên cạnh đó là việc hoàn thiện các cơ chế thị trường, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và khuyến khích các chủ thể tham gia thị trường hành xử theo tín hiệu kinh tế, thay vì phụ thuộc vào các biện pháp hành chính.

Quan trọng hơn, an ninh năng lượng trong giai đoạn mới cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với “chuyển đổi kép”: Xanh - Số, phát triển bền vững và hội nhập quốc tế. Năng lượng không chỉ phục vụ tăng trưởng trong nước, mà còn là yếu tố quyết định để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường, phát thải và phát triển bền vững.

Khi hệ thống điện đã chứng minh được khả năng “đứng vững” trước áp lực, hạ tầng năng lượng không ngừng “chuyển động” để tạo dư địa phát triển, và hệ sinh thái năng lượng ngày càng hoàn thiện theo hướng đa dạng, minh bạch và hiệu quả, an ninh năng lượng sẽ tiếp tục phát huy vai trò bệ đỡ chiến lược cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và khát vọng phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.