VEAM triển khai Nghị quyết 57: Đổi mới công nghệ từ những bài toán của sản xuất

Khoa học công nghệ và cải tiến kỹ thuật không phải là câu chuyện mới tại VEAM. Các doanh nghiệp thành viên hoạt động trong các lĩnh vực đúc, rèn dập, nhiệt luyện, gia công cơ khí chính xác, động cơ, máy nông nghiệp, ô tô, xe máy từ nhiều năm qua đã liên tục đổi mới thiết bị, quy trình để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường và các chuỗi cung ứng.

Trên nền tảng đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 (Nghị quyết 57) của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt ra yêu cầu cao hơn: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực nâng năng suất, năng lực cạnh tranh và hiện đại hóa sản xuất. Với VEAM, yêu cầu này đang được cụ thể hóa theo hướng kết nối cải tiến kỹ thuật với nghiên cứu và triển khai (R&D), chuyển đổi số, quản trị và đổi mới công nghệ ở quy mô toàn hệ thống.

Ngày 31/7/2025, Tổng giám đốc VEAM ban hành Quyết định số 159/QĐ-TGĐ về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 57 và Nghị quyết số 03/NQ-CP của Chính phủ. Từ chương trình hành động này, các yêu cầu về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được cụ thể hóa thành những nhiệm vụ gắn với hoạt động sản xuất, quản trị của Tổng công ty.

Chuyển đổi số được VEAM triển khai theo từng bước. Tổng công ty đặt nhiệm vụ xây dựng Đề án chuyển đổi số, triển khai chuyển đổi số tại Văn phòng VEAM và các chi nhánh.

Sau một năm triển khai Nghị quyết 57, VEAM đã bước đầu rà soát kết quả thực hiện và xác định những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện. Một số quy chế quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang được cấp có thẩm quyền xem xét phê duyệt; Đề án đổi mới sáng tạo và Đề án chuyển đổi số đang được xây dựng. Việc cụ thể hóa các chương trình hợp tác quốc tế thành sản phẩm thực tế đang được thúc đẩy, đồng thời môi trường đổi mới sáng tạo trong toàn hệ thống tiếp tục được củng cố.

Ở tầm định hướng dài hơn, Chủ tịch HĐQT VEAM Ngô Khải Hoàn cho biết, giai đoạn 2026–2030 Tổng công ty sẽ chủ động dịch chuyển cơ cấu sản phẩm và năng lực sản xuất, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp hỗ trợ và cơ khí chính xác; đồng thời gắn sản xuất với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và triển khai hiệu quả chương trình hành động theo Nghị quyết 57.

Từ định hướng chung của Công ty mẹ, đổi mới công nghệ đang đi vào những bài toán trực tiếp của sản xuất. Với doanh nghiệp cơ khí, dư địa đổi mới trước hết nằm ở các công đoạn tiêu tốn nhiều năng lượng, nguyên vật liệu và phát sinh phế phẩm như đúc, rèn dập, nhiệt luyện và gia công CNC.

Tại Đại hội Đảng bộ Cơ quan VEAM nhiệm kỳ 2025–2030, Tổng giám đốc VEAM Nguyễn Hoàng Giang đặt mục tiêu xây dựng VEAM thành thương hiệu cơ khí hàng đầu khu vực, trong đó nhấn mạnh: “Ứng dụng công nghệ tiên tiến và chuyển đổi số, giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả quản trị.”

Tại FUTU1, phương án thay thế các lò nấu gang cũ bằng lò cảm ứng biến tần IGBT hiệu suất cao được tính toán có thể tiết kiệm khoảng 960.000 kWh/năm khi thay 50% số lò trong năm 2026. Khi hoàn thành thay thế toàn bộ trong giai đoạn 2027–2028, mức tiết kiệm dự kiến đạt khoảng 1,92 triệu kWh/năm. Ở công đoạn đúc, đơn vị sử dụng phối liệu khuôn cát tươi với sét hoạt tính, giúp giảm 50% thời gian làm sạch bằng phun bi, lượng cát thải giảm từ khoảng 100 tấn xuống 40 tấn mỗi tháng. FUTU1 cũng đã chuyển 90% đội xe nâng 1,5 tấn, tương đương 20 xe, từ động cơ diesel sang sử dụng pin sạc.

Với FOMECO, bài toán là hiệu quả sử dụng năng lượng. Kết quả kiểm kê cho thấy phát thải từ điện lưới chiếm hơn 88% tổng lượng phát thải Scope 1 và Scope 2. Trong khi đó, khả năng hấp thụ CO₂ từ hệ thống cây xanh chỉ ở mức rất nhỏ so với lượng phát thải. Điều này đặt yêu cầu giảm tiêu hao ngay từ dây chuyền sản xuất và nâng hiệu quả sử dụng điện. FOMECO cũng đã thử nghiệm hệ thống điện mặt trời mái nhà quy mô 90 kWp và đang tính toán phương án mở rộng phù hợp với điều kiện nhà xưởng.

DISOCO tập trung vào hiện đại hóa những thiết bị tiêu thụ năng lượng lớn. Việc thay thế lò nấu gang trung tần cũ ước giúp giảm khoảng 835 tấn CO₂ mỗi năm. Song song với đó, đơn vị đặt kế hoạch lắp thêm 2,1 MWp điện mặt trời, hướng tới nâng tổng công suất lên 4 MWp.

Một hướng đổi mới khác là giảm lượng vật liệu và năng lượng bị mất theo phế phẩm. Trong gia công CNC, VEAM hướng tới sử dụng đồ gá thủy lực, đo kiểm trong dây chuyền và bù dao tự động để giảm tỷ lệ sản phẩm không đạt yêu cầu. Phoi kim loại phát sinh trong quá trình tiện, phay được thu gom, tách dầu, ép bánh và đưa trở lại quá trình nấu đúc; dầu gia công được thu hồi để tái sử dụng.

Điểm đáng chú ý là quá trình cải tiến công nghệ đang được nối với yêu cầu quản trị bằng dữ liệu. Trong giai đoạn 2026–2027, VEAM hướng tới lắp đặt đồng hồ đo thông minh tại các thiết bị tiêu thụ điện lớn, đồng thời theo dõi các chỉ số như điện năng, lượng thép và phát thải carbon trên từng sản phẩm.

Khi năng lượng, nguyên vật liệu và phế phẩm được lượng hóa tới từng mã sản phẩm, doanh nghiệp có thể nhận diện chính xác hơn công đoạn nào đang gây lãng phí, thiết bị nào cần thay thế và khoản đầu tư nào thực sự tạo ra hiệu quả. Đây cũng là điểm gắn kết giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số: công nghệ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, còn dữ liệu giúp lượng hóa và tiếp tục tối ưu hiệu quả đó.

Từ những cải tiến ở từng công đoạn, VEAM đang đặt ra bước đi dài hơn: từng bước kết nối quản trị doanh nghiệp, điều hành sản xuất và quản lý năng lượng. Theo lộ trình, sau giai đoạn chuẩn hóa dữ liệu và tối ưu những giải pháp có mức đầu tư thấp trong năm 2026–2027, giai đoạn 2027–2030 tập trung sâu hơn vào hiện đại hóa thiết bị, tự động hóa và quản trị dấu chân carbon sản phẩm. Các khâu rót gang, rèn dập nóng và cấp phôi CNC được định hướng tăng cường ứng dụng robot.

Từ những cải tiến ở từng công đoạn, VEAM đang đặt ra bước đi dài hơn: từng bước kết nối quản trị doanh nghiệp, điều hành sản xuất và quản lý năng lượng. Theo lộ trình, sau giai đoạn chuẩn hóa dữ liệu và tối ưu những giải pháp có mức đầu tư thấp trong năm 2026–2027, giai đoạn 2027–2030 tập trung sâu hơn vào hiện đại hóa thiết bị, tự động hóa và quản trị dấu chân carbon sản phẩm. Các khâu rót gang, rèn dập nóng và cấp phôi CNC được định hướng tăng cường ứng dụng robot.

Những định hướng này đồng thời đặt ra yêu cầu về năng lực nghiên cứu và nguồn nhân lực. VEAM xác định tăng cường R&D trong các lĩnh vực như luyện kim sạch, tái sinh cát đúc, công nghệ xử lý bề mặt theo hướng thân thiện với môi trường, đồng thời phối hợp đào tạo nhân lực kỹ thuật và thúc đẩy hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học.

VEAM cũng đặt ra yêu cầu hoạt động hợp tác quốc tế phải có trọng tâm, gắn với hiệu quả thực tế, đồng thời chú trọng khả năng tiếp cận, đầu tư và từng bước làm chủ công nghệ.

Nếu trước đây cải tiến kỹ thuật có thể diễn ra chủ yếu ở từng đơn vị hoặc từng dây chuyền, Nghị quyết 57 đang tạo thêm yêu cầu kết nối những hoạt động đó với R&D, chuyển đổi số, đầu tư, nhân lực và phát triển sản phẩm ở quy mô toàn Tổng công ty.

Quá trình này mới ở giai đoạn đầu và nhiều nhiệm vụ còn theo lộ trình đến năm 2028, 2030 hoặc xa hơn. Nhưng từ những thay đổi đang diễn ra tại các công đoạn đúc, nhiệt luyện, CNC đến việc hình thành hệ thống dữ liệu và định hướng kết nối các nền tảng quản trị, một hướng chuyển động đã rõ hơn: đổi mới công nghệ phải đi vào sản xuất và tạo ra hiệu quả có thể đo lường được.

Đối với VEAM, đó cũng sẽ là thước đo thực chất của Nghị quyết 57 trong những năm tới: không chỉ ở số lượng đề án hay hệ thống công nghệ được xây dựng, mà ở khả năng tạo ra sản phẩm mới, nâng năng suất và chất lượng, giảm chi phí, làm chủ thêm công nghệ và nâng cao vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.