Chuyển đổi xanh không còn là một mục tiêu ở tương lai mà đang hiện diện trong từng dây chuyền sản xuất, từng dự án tái chế và từng giải pháp giảm phát thải của Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem). Từ kiểm kê khí nhà kính đến triển khai các mô hình thu hồi CO₂, tái chế lốp xe, xử lý gyps và tái sử dụng tro xỉ, Vinachem đang từng bước xây dựng chuỗi giá trị tuần hoàn, biến những thách thức môi trường thành động lực đổi mới, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Năm 2025, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam ban hành Chương trình Chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2050, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Chương trình được triển khai tới các đơn vị thành viên, tạo cơ sở để chuyển đổi xanh từng bước đi vào hoạt động sản xuất, quản trị và đầu tư của doanh nghiệp.

Theo đó một trong những nhiệm vụ được Vinachem tập trung thực hiện là kiểm kê và xây dựng kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính. Thực tế có 15 đơn vị thành viên Vinachem thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính. Hiện các đơn vị đã xây dựng, hoàn thiện báo cáo kiểm kê, lập kế hoạch giảm nhẹ phát thải giai đoạn 2025-2030 và gửi cơ quan có thẩm quyền thẩm định theo quy định.

Để trang bị kiến thức, kỹ năng giúp các đơn vị trong hệ thống chủ động tham gia thị trường các-bon, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, Vinachem cũng tổ chức các hội nghị tập huấn về thị trường các-bon, cập nhật thông tin, kiến thức và kỹ năng từ đó các doanh nghiệp thành viên Tập đoàn chủ động chuẩn bị cho quá trình tham gia thị trường .

Cùng với kiểm kê khí nhà kính, Tập đoàn tiếp tục thúc đẩy việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Các đơn vị triển khai nhiều giải pháp như nâng cao hiệu suất động cơ điện, chuyển dần sang chiếu sáng bằng đèn LED; một số doanh nghiệp sử dụng trấu, củi trấu và củi mùn cưa để vận hành nồi hơi phục vụ sản xuất.Kết quả, năm 2025, có 6 đơn vị đạt mức tiết kiệm điện tối thiểu 2% so với năm 2024. Các đơn vị cũng được chỉ đạo bảo đảm diện tích cây xanh tại nhà máy lớn hơn 15% diện tích mặt bằng, tăng cường trồng cây trong khuôn viên nhà máy và tại các khu vực bãi thải.

Những nhiệm vụ này cho thấy chuyển đổi xanh tại Vinachem không chỉ được đặt ra như một mục tiêu dài hạn, mà đang được cụ thể hóa bằng kế hoạch, chỉ tiêu và trách nhiệm của từng đơn vị.

Đằng sau những con số về giảm phát thải là sự thay đổi trong tư duy phát triển. Đằng sau những dự án thu hồi CO₂, tái chế phụ phẩm hay tiết kiệm năng lượng là nỗ lực kiến tạo một chuỗi giá trị bền vững. Với Vinachem, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu của thời đại mà đang trở thành động lực để nâng cao năng lực cạnh tranh và mở ra dư địa tăng trưởng mới.

Theo Vinachem trọng tâm của quá trình chuyển đổi xanh là sử dụng tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải phát sinh và đưa các loại phụ phẩm trở lại chu trình sản xuất. Hiện thực hóa chủ trương này tại nhiều đơn vị thành viên, những mô hình tái chế, tái sử dụng đã bước đầu mang lại kết quả cụ thể.

Trong lĩnh vực cao su, Công ty CP Cao su Đà Nẵng đã đầu tư nhà máy tái chế lốp xe với công suất 110.000 lốp mỗi năm. Hiện DRC tái chế gần 60.000 lốp mỗi năm và dự kiến hợp tác với các đối tác để nâng công suất lên mức tối đa. Hoạt động này góp phần giảm lượng lốp xe đã qua sử dụng, đồng thời tạo nguồn nguyên liệu thứ cấp phục vụ sản xuất.

Đối với chất thải như tro, xỉ phát sinh từ quá trình sản xuất tại các phân xưởng nhiệt điện và khí hóa, 100% được tái sử dụng, tái chế làm nguyên liệu sản xuất.Bên cạnh đó Gyps phát sinh trong quá trình sản xuất axit photphoric cũng đang được các đơn vị xử lý theo hướng tuần hoàn. Cụ thể như Công ty CP DAP - Vinachem chuyển giao gyps cho Công ty CP Thạch cao Đình Vũ chế biến làm phụ gia xi măng.Tại Công ty CP DAP số 2 - Vinachem, dự án xử lý, tái chế gyps công suất 850.000 tấn mỗi năm và xưởng sản xuất thạch cao có cùng công suất đang được đẩy nhanh tiến độ. Giai đoạn I của dự án dự kiến được đưa vào hoạt động vào cuối năm 2026.

Không chỉ xử lý gyps sau sản xuất, Công ty CP DAP - Vinachem còn đưa vào vận hành hệ thống lọc, rửa bã gyps bước 2 tại dây chuyền axit photphoric. Hệ thống giúp giảm lượng P₂O₅ còn sót trong bã từ 1,2% xuống 0,6%, mang lại lợi ích kinh tế ước khoảng 25,7 tỷ đồng mỗi năm.

Tại Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam, 3,57 triệu tấn quặng đuôi phát sinh trong năm 2025 đang được nghiên cứu tuyển lại để thu hồi khoáng sản có ích theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Đa số các nhà máy trong Tập đoàn cũng tái sử dụng nước thải phục vụ sản xuất, góp phần tiết kiệm nước và nguyên liệu.

Chuỗi tuần hoàn còn được mở rộng sang thu hồi carbon. Đạm Ninh Bình và. Cụ thể Công ty CP Phân đạm và Hóa chất Hà Bắc đã đầu tư hệ thống thu hồi CO₂ dạng rắn, lỏng để phục vụ các ngành công nghiệp khác. Đạm Ninh Bình đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi, xem xét dự án thu hồi CO₂ để sản xuất soda.Từ lốp xe, tro xỉ, gyps, quặng đuôi đến CO₂, các mô hình đang triển khai cho thấy hướng đi của Vinachem trong tái sử dụng phụ phẩm, tối ưu tài nguyên và giảm phát thải.

Dù đã hình thành một số mô hình cụ thể, thực tế quá trình chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, tăng cường tuần hoàn tại Vinachem vẫn đối mặt với nhiều khó khăn.Trước hết là yêu cầu vốn đầu tư lớn trong khi nguồn lực của doanh nghiệp còn hạn chế. Một số dây chuyền, thiết bị tại các đơn vị thành viên chưa được hiện đại hóa đồng bộ, tiêu hao năng lượng còn cao. Các công nghệ hiện đại, công nghệ xanh phần lớn phải nhập khẩu, làm tăng chi phí đầu tư và phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận, làm chủ công nghệ.

Việc tiếp cận nguồn vốn và chính sách hỗ trợ chuyển đổi xanh cũng còn những nút thắt. Không ít doanh nghiệp gặp khó khăn về thủ tục, điều kiện tiếp cận và quy mô nguồn lực. Trong khi đó, việc triển khai các dự án xanh cần nguồn vốn dài hạn, lãi suất ưu đãi và cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp.

Tại một số đơn vị, việc ứng dụng công nghệ mới, chuyển đổi số và triển khai sáng kiến cải tiến kỹ thuật còn hạn chế. Số lượng doanh nghiệp áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn chưa nhiều, chưa tạo được những đột phá rõ nét cho tăng trưởng xanh. Mặt bằng sản xuất chật hẹp cũng gây khó khăn cho việc bố trí thêm dây chuyền tái chế, chuyển đổi công nghệ và tái cơ cấu sản xuất.

Những tồn tại này cho thấy chuyển đổi xanh trong ngành hóa chất không thể chỉ dừng ở yêu cầu xử lý chất thải. Đó là quá trình cần nguồn vốn, công nghệ, nhân lực, dữ liệu và cơ chế hỗ trợ phù hợp để các mô hình có thể vận hành hiệu quả và được nhân rộng.

Để các mô hình kinh tế tuần hoàn có thể phát huy hiệu quả và lan tỏa trên quy mô toàn hệ thống, Vinachem cho rằng cần đồng thời tháo gỡ những rào cản về cơ chế, nguồn vốn và công nghệ. Trong đó, việc hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật cho các ngành, lĩnh vực xanh, ban hành tiêu chí phân loại dự án tín dụng xanh và mở rộng cơ chế bảo lãnh tín dụng, phát hành trái phiếu xanh… được xem là những giải pháp nền tảng.

Trong đó các dự án xanh cũng cần được hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn dài hạn, lãi suất ưu đãi và có cơ chế chia sẻ rủi ro. Việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp sẽ giúp quá trình thẩm định, quản trị rủi ro và xếp hạng tín dụng xanh có thêm cơ sở.

rong nội bộ Tập đoàn, các chương trình khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sử dụng năng lượng tiết kiệm cần tiếp tục được triển khai đồng bộ. Vinachem xác định chú trọng hiện đại hóa thiết bị, tự động hóa dây chuyền, phát triển mô hình sản xuất thông minh, từng bước hình thành nhà máy số và doanh nghiệp số.

Cùng với đầu tư công nghệ, Vinachem đặt ra yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế, khuyến khích sáng kiến cải tiến kỹ thuật và đào tạo đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứu, phát triển công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Từ những định hướng chiến lược đến các mô hình đã hiện hữu trong từng nhà máy, chuyển đổi xanh ở Vinachem không còn được đo bằng những cam kết trên giấy mà đang dần được hiện thực hóa bằng những kết quả có thể đo đếm: tài nguyên được sử dụng hiệu quả hơn, chất thải được tái chế nhiều hơn và phát thải từng bước được kiểm soát. Khi các rào cản về vốn, công nghệ và chính sách từng bước được tháo gỡ, chuỗi giá trị hóa chất xanh sẽ không chỉ là định hướng phát triển, mà sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh mới của Vinachem trong quá trình phát triển bền vững.