Những chuyển biến tích cực trong quá trình đàm phán TPP

Nút thắt TPA đã được gỡ

Một trong những động thái đang được đánh giá có cơ hội đẩy nhanh tiến trình đàm phán TPP trong thời gian tới là việc Thượng viện Mỹ đã chính thức bỏ phiếu thông qua dự Luật TPA (quyền đàm phán nhanh) trao quyền đàm phán thương mại cho Tổng thống Mỹ Obama. Việc Tổng thống Mỹ Obama đã ký ban hành Luật TPA được coi là thắng lợi của chính quyền Tổng thống Obama, góp phần giải tỏa những hoài nghi của 11 nước đối tác đang đàm phán TPP.

Với việc ban hành TPA, Tổng thống Mỹ Obama sẽ được toàn quyền đàm phán và thỏa thuận các điều khoản của TPP. Quốc hội Mỹ chỉ có quyền phê chuẩn hoặc phủ quyết, chứ không có quyền điều chỉnh các điều khoản trong TPP sau khi kết thúc đàm phán. Các nước tham gia TPP cho rằng, TPA là phép bảo đảm để các kết quả đàm phán cuối cùng không bị lật ngược và coi việc ký TPA là bước quan trọng để tiến hành phiên đàm phán cuối cùng trước khi ký kết Hiệp định TPP. Vì vậy, dù các cuộc đàm phán về TPP gần như đã hoàn tất nhưng các đối tác thương mại của Mỹ, đặc biệt là Nhật Bản và Canada đều muốn thấy chính quyền Obama có được TPA trước khi hoàn tất đàm phán Hiệp định này. Như vậy, việc ban hành TPA là một bước tiến mới trong tiến trình đàm phán TPP.

Gần đây nhất, theo một quan chức cấp cao Nhật Bản cho biết, Nhật Bản và Mỹ có thể giải quyết các vấn đề thương mại song phương còn tồn tại để tiến tới hoàn tất đàm phán TPP tại Hội nghị cấp bộ trưởng dự kiến được tổ chức trong tháng 7/2015. Thỏa thuận giữa Mỹ và Nhật Bản, nền kinh tế lớn nhất và lớn thứ ba thế giới được đánh giá mang yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy tiến trình đàm phán TPP. Một trong những vấn đề chính đang tồn tại trong đàm phán Nhật Bản và Mỹ là khả năng Mỹ tiếp cận nhiều hơn thị trường nông nghiệp Nhật Bản, trong đó có gạo, và phía Nhật Bản có thể mở rộng việc tiếp cận thị trường ôtô của Mỹ.

Việt Nam đã đạt được nhiều tiến triển

Đầu tháng 7/2015 vừa qua, trong cuộc Hội đàm giữa Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe, nhân dịp tham dự Hội nghị cấp cao Mekong - Nhật Bản tại Tokyo, hai Thủ tướng đã tuyên bố cơ bản kết thúc đàm phán song phương trong khuôn khổ Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Một số vấn đề kỹ thuật còn lại hai đoàn đàm phán sẽ thảo luận để hoàn tất. Hai bên sẽ nỗ lực cùng các thành viên khác sớm kết thúc đàm phán và ký Hiệp định TPP trong thời gian tới.

Trao đổi với các cơ quan thông tin đại chúng, Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng cho biết, việc đàm phán thành công với Nhật Bản có nghĩa chúng ta đã đàm phán thành công với một trong những đối tác hàng đầu trong TPP. Điều này tạo điều kiện để Việt Nam tiếp tục đàm phán những vấn đề còn lại với những nước đối tác khác đặc biệt là với Hoa Kỳ, nền kinh tế lớn nhất trong 12 nước thành viên của TPP. Thêm vào đó, khi thỏa thuận kết thúc về cơ bản đàm phán TPP với Nhật Bản có nghĩa là chúng ta có thêm một tiếng nói rất quan trọng, ủng hộ trong TPP để tới đây tiếp tục đàm phán với các nước khác, trong đó có Hoa Kỳ.

Theo Báo cáo Cập nhật tình hình Đàm phán TPP của Trung tâm WTO-VCCI mới công bố, tính đến tháng 5/2015, theo thông tin từ các nguồn đáng tin cậy (trong đó có phát ngôn chính thức của một số quan chức đàm phán của một số đối tác TPP) thì trong số khoảng 30 chương đàm phán của TPP, đã có những chương đã hoàn tất đàm phán và số các chương còn tranh cãi đã được thu hẹp. Với Việt Nam, một trong những lĩnh vực được đánh giá là quan trọng nhất trong đàm phán về việc tiếp cận thị trường cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam là dệt may, da giày có thể đã đạt được một số thỏa thuận cơ bản. Theo đó, đàm phán dệt may có thể đã chốt ở nguyên tắc quy tắc xuất xứ chung (là “từ sợi trở đi” - yarnforward). Theo đó, sản phẩm dệt muốn được hưởng ưu đãi thuế quan TPP phải được sản xuất từ sợi trở đi tại các nước TPP. Hiện tại, các hoạt động kỹ thuật đang được triển khai nhằm cụ thể hóa nguyên tắc yarnforward chung này đến từng dòng thuế chi tiết. Mặc dù không được chú trọng nhất trong quá trình đàm phán như dệt may, nhưng quy tắc xuất xứ được đánh giá có thể cũng là yếu tố quyết định với khả năng tiếp cận thị trường Hoa Kỳ với sản phẩm giày dép của Việt Nam. Theo nguồn tin của báo cáo, trong đàm phán liên quan tới quy tắc xuất xứ giày dép, Hoa Kỳ cũng có yêu cầu khá cao về tỷ lệ nội khối từ các nước thuộc TPP…

Với những nỗ lực của từng đoàn đàm phán và những kết quả cụ thể, thời điểm này có thể coi là giai đoạn cuối cùng trong đàm phán TPP và là thời điểm quan trọng để chốt lại những vấn đề cốt lõi nhất trong phương án đàm phán của mỗi nước để có thể hoàn tất đàm phán TPP.

Sau gần 10 năm đàm phán, TPP dự kiến sẽ có khoảng 30 chương với một loạt điều khoản về thương mại, đầu tư, lao động, mua sắm chính phủ... Các nước tham gia TPP gồm có Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Việt Nam và Mỹ. GDP của 12 nước tham gia đàm phán là khoảng 28.000 tỉ USD, tương đương 40% GDP toàn cầu.