Thương mại phát triển nhanh chóng
Theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan, xuất nhập khẩu hàng hóa giữa Việt Nam và Nhật Bản trong 10 năm trở lại đây luôn đạt mức tăng trưởng cao, bình quân mỗi năm tăng trưởng 13,9%. Năm 2006 thương mại hai chiều đạt mức 9,93 tỷ USD, đến năm 2015 đã tăng gấp gần 3 lần, đạt 28,49 tỷ USD, chiếm 8,7% trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước.
Trong 4 tháng đầu năm 2016, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Nhật Bản đạt 8,7 tỷ USD, chiếm 8,3% trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước.
Biểu đồ 1: Kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước, Việt Nam - Nhóm nước G7, Việt Nam - Nhật Bản từ năm 2006 đến tháng 4/2016
Tính từ năm 2006 đến nay, kim ngạch thương mại Việt - Nhật luôn chiếm khoảng 30% so với kim ngạch thương mại Việt Nam với nhóm G7. Điều đó cho thấy tầm quan trọng của Nhật Bản đối với Việt Nam trong quan hệ thương mại với các nước thuộc nhóm công nghiệp phát triển.
Sở dĩ quan hệ thương mại hai nước phát triển mạnh mẽ là do cơ cấu hàng hóa của Nhật Bản và Việt Nam mang tính bổ sung. Nhật Bản là nước nhập siêu lớn về thủy sản, dệt may, giày da, thực phẩm chế biến trong khi Việt Nam lại là nước có lợi thế cạnh tranh về các sản phẩm này. Ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ Nhật Bản máy móc, thiết bị, công nghệ và nguyên liệu cho sản xuất.
Biểu đồ 2: Cơ cấu hàng hoá xuất khẩu sang Nhật Bản 4 tháng đầu năm 2016
Một nguyên nhân khác nữa khiến quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản tăng nhanh là do có sự hợp tác thực chất, thường xuyên giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Kinh tế - Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản thông qua các cuộc họp Ủy ban Hỗn hợp giữa hai bên. Mới đây nhân dịp tháp tùng Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tham dự Hội nghị thượng đỉnh G7 mở rộng từ ngày 26 đến ngày 28/5/2016 tại Nhật Bản, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh đã có buổi gặp song phương với Bộ trưởng Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản. Hai Bộ trưởng tin tưởng rằng, với cơ chế hợp tác thông qua kỳ họp Ủy ban Hỗn hợp này, hai bên có cơ sở vững chắc để hoàn thành mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch thương mại và dòng đầu tư vào năm 2020 như Lãnh đạo cấp cao hai nước đã đặt ra.
Hậu TPP
Quan hệ thương mại Việt - Nhật, hai nước thành viên của TPP sẽ ra sao khi Hiệp định này có hiệu lực? Về cơ hội, với cam kết xóa bỏ toàn bộ thuế nhập khẩu ngay khi TPP có hiệu lực, tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam đến các nước thành viên TPP sẽ tăng dự kiến 28,4% tương đương 67,9 tỷ USD. Trong đó, giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật Bản sẽ càng tăng mạnh trong các ngành dệt may, da giày, thủy hải sản, linh kiện điện tử…
Do có yêu cầu cao về tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như an toàn vệ sinh thực phẩm, thị trường Nhật Bản có vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam theo hướng giảm xuất khẩu nguyên liệu thô và tăng sản phẩm chế tạo có giá trị cao hơn.
Các chuyên gia ngoại thương cho rằng, tham gia TPP là cơ hội tốt nhất để Việt Nam - Nhật Bản xây dựng chuỗi cung ứng đối với các sản phẩm công nghệ cao, từ đó gia nhập vào chuỗi cung ứng của khu vực và thế giới.
Cụ thể, Nhật Bản và Việt Nam đã triển khai thực hiện chiến lược công nghiệp hóa nhằm tăng cường năng lực sản xuất của 4 ngành công nghiệp chủ lực có giá trị gia tăng cao và năng lực cạnh tranh quốc tế (máy nông nghiệp; công nghiệp môi trường và tiết kiệm năng lượng; công nghiệp điện tử; và công nghiệp chế biến nông thủy sản).
Trong chuyến thăm và làm việc tại Nhật Bản cuối tháng 5 vừa qua, phát biểu trước hàng trăm doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản tại buổi đối thoại, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã khẳng định, quan hệ “Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á” Việt Nam - Nhật Bản đang trải qua giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất trên tất cả các lĩnh vực kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao.
Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào các dự án thuộc 6 nhóm lĩnh vực trong khuôn khổ hợp tác phát triển công nghiệp hóa giữa Việt Nam - Nhật Bản, các dự án phát triển hạ tầng, dự án theo hình thức PPP, dịch vụ chất lượng cao, tham gia cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
Đây là tiền đề cơ bản để quan hệ thương mại đầu tư Việt Nam - Nhật Bản sẽ phát triển sâu rộng và thực chất hơn sau khi TPP có hiệu lực.
