Sửa đổi Luật Điện lực: Hoàn thiện cơ chế giá, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý

Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, chiều 28/9, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục tổ chức Hội nghị đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khoá XVI.

Tại Hội nghị, các ĐBQH tập trung thảo luận về nhóm dự án Luật thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, môi trường, gồm các dự án luật: (1) Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); (2) Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; (3) Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực; (4) Luật Bưu chính (sửa đổi). Những dự án Luật này sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khoá XVI.

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, các ĐBQH hoạt động chuyên trách cơ bản tán thành sự cần thiết sửa luật nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển điện lực, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Việc sửa đổi cũng nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển điện lực, đồng thời hoàn thiện các cơ chế, chính sách tại Luật Điện lực năm 2024 và Nghị quyết số 253/2025/QH15 về phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Góp ý Điều 50 về giá điện và Điều 51 về giá dịch vụ điện, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) cho biết, Điều 50 dự thảo Luật đề cập lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường cho khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, cũng như lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện. Đây là những định hướng góp phần sử dụng điện hiệu quả và phản ánh chính xác hơn chi phí cung cấp điện. Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga tác động của các chính sách này không giống nhau đối với tất cả hộ gia đình. Vì vậy, đề nghị cần đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến thay vì chỉ xem xét từng cơ chế riêng biệt. Hồ sơ cần thể hiện rõ theo một số kịch bản cụ thể về mức độ thay đổi hóa đơn điện của các nhóm hộ gia đình và chi phí điện của các nhóm doanh nghiệp.

Cũng theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, khi quy định chi tiết lộ trình áp dụng giá điện theo giờ, Chính phủ cần bảo đảm điều kiện đo đếm chính xác. Đồng thời, cần bảo đảm khả năng kiểm tra số liệu, hóa đơn của người sử dụng điện, công khai thông tin đầy đủ trước khi áp dụng và xây dựng phương án hỗ trợ nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng. Tương tự, lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện cần đi liền với đánh giá rõ ràng về nhóm chịu tác động tăng chi phí và các giải pháp an sinh xã hội phù hợp.

Điều 51 dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đặt ra nguyên tắc giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành, nhiên liệu, các chi phí hợp lý, hợp lệ khác và mức lợi nhuận hợp lý. Đồng thời, dự thảo cũng mở rộng cơ sở áp dụng các thành phần giá, dịch vụ và cơ chế khuyến khích phù hợp với từng loại hình nguồn điện cùng hệ thống lưu trữ điện.

Cho rằng định hướng này là có cơ sở, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phân tích nếu không có khả năng thu hồi vốn và mức lợi nhuận hợp lý, chúng ta rất khó thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn cho ngành điện. Tuy nhiên, vấn đề cần quan tâm là chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào do nhà đầu tư chịu trách nhiệm, và trong trường hợp nào thì chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân cùng doanh nghiệp phải trả.

Qua phân tích, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để thể hiện rõ trong dự thảo Luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai thông tin và phân bổ rủi ro một cách hợp lý giữa các chủ thể.

Quan tâm đến chính sách phát triển điện lực, ĐBQH Đặng Bích Ngọc (Phú Thọ) cho rằng, mục tiêu đặt ra là bảo đảm đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội với giá điện hợp lý, tạo môi trường cạnh tranh, vận hành hệ thống điện an toàn và giảm phát thải. Đại biểu Đặng Bích Ngọc kiến nghị cần quy định cụ thể đối tượng, hình thức hỗ trợ, điều kiện và cơ chế chuyển tiếp để chính sách có thể triển khai trên thực tế.

Đối với quy định về miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án thực hiện quy hoạch, khoản 1 Điều 13 dự thảo Luật đề xuất đối với dự án điện lực thuộc chương trình dự án để thực hiện quy hoạch đã được phê duyệt thì không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Việc sửa đổi này sẽ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án. Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn Cần Thơ) đề nghị dự thảo Luật cần làm rõ hơn điều kiện để miễn thủ tục chấp thuận, bởi việc một số dự án đã có trong quy hoạch không đồng nghĩa với việc các vấn đề về đất đai, rừng, khu vực biển, môi trường, quốc phòng, an ninh và lợi ích của cộng đồng đã được đánh giá, giải quyết đầy đủ theo quy định của pháp luật.

Giải trình về nội dung trên, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết quy định miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đầu tư điện lực nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy nhanh tiến độ triển khai. Về đề nghị cần bổ sung các tiêu chí, điều kiện đối với dự án, dự thảo Luật đã quy định rõ phạm vi: đối với các dự án liên quan đến an ninh, quốc phòng hoặc môi trường thì vẫn thuộc đối tượng bắt buộc phải tiếp tục thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư.

Liên quan đến các cơ chế ưu đãi đối với dự án điện lực, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết trên thực tế, các cơ chế ưu đãi sẽ được thể hiện cụ thể qua cơ chế giá, cơ chế hoàn vốn đầu tư cùng các nội dung chi tiết khác. Do đó, Luật Điện lực chỉ quy định về mặt nguyên tắc, còn các chính sách và cơ chế ưu đãi cụ thể sẽ được chi tiết hóa trong các văn bản hướng dẫn dưới luật.

Đối với chính sách về điện gió ngoài khơi và chính sách giá điện, trước ý kiến đại biểu cho rằng cần xem xét lộ trình áp dụng giá điện cao điểm và thấp điểm đối với các hộ dân, Thứ trưởng Trương Thanh Hoài thông tin Thủ tướng Chính phủ sẽ ban hành lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện bình quân sao cho hạn chế tối đa ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài nhấn mạnh, trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội tại Hội nghị, Bộ Công Thương sẽ tiếp thu và tiếp tục hoàn thiện dự thảo dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đạt chất lượng tốt nhất.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh một số định hướng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tập trung trong quá trình tiếp tục hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Theo đó đề nghị, rà soát làm rõ nguyên tắc áp dụng luật theo hướng không "luật hóa" để áp dụng phổ biến các cơ chế, chính sách chỉ được cấp có thẩm quyền cho phép áp dụng cá biệt, không tạo cơ chế ưu tiên áp dụng chung đối với mọi vấn đề liên quan đến hoạt động điện lực; tránh xung đột, vướng mắc trong chuyển tiếp. Rà soát chặt chẽ, thận trọng các cơ chế đặc thù, ưu tiên, ngoại lệ, cơ chế giá, lựa chọn nhà đầu tư, bảo lãnh và chia sẻ rủi ro; bảo đảm tính minh bạch, khách quan, đúng thẩm quyền, không để thất thoát, lãng phí nguồn lực, cài cắm lợi ích hoặc tạo điều kiện phát sinh cơ chế "xin - cho".

Bổ sung đánh giá đầy đủ tác động của các chính sách mới về phát triển điện lực, nhất là đối với năng lượng tái tạo, năng lượng mới, điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân quy mô nhỏ, hệ thống tích trữ điện và thị trường chứng chỉ carbon, chứng chỉ năng lượng tái tạo; bảo đảm vừa tháo gỡ được khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, vừa tạo lập khuôn khổ pháp lý minh bạch, ổn định, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành điện trong bối cảnh mới.

Rà soát, hoàn thiện các quy định về giá điện, giá dịch vụ về điện, thị trường bán buôn, bán lẻ điện cạnh tranh; chuyển đổi các hợp đồng mua bán điện hiện hữu và cơ chế mua bán điện trực tiếp, bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, bình đẳng giữa các chủ thể.

Xác định rõ nguyên tắc phân bổ chi phí sử dụng hệ thống điện, không để phát sinh chi phí bất hợp pháp, bất hợp lý hoặc chuyển chi phí từ nhóm đối tượng này sang nhóm đối tượng khác; làm rõ lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện và chính sách hỗ trợ phù hợp đối với các đối tượng yếu thế. Rà soát mối quan hệ với Nghị quyết số 253/2025/QH15 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, bảo đảm không phát sinh khoảng trống pháp lý và không tạo ưu đãi, miễn trừ không phù hợp.