Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới

Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa tổ chức Diễn đàn "Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới" tại Trụ sở VCCI - TP. Hồ Chí Minh.

Sự kiện quy tụ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế hàng đầu và các lãnh đạo doanh nghiệp nhằm đi tìm lời giải cho bài toán định vị lại sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Tái cấu trúc doanh nghiệp: Yêu cầu tất yếu để phát triển bền vững

Năm 2026, nền kinh tế thế giới đang chứng kiến những biến động sâu sắc với sự gia tăng cạnh tranh địa chính trị, sự đứt gãy và tái thiết lập của các chuỗi cung ứng toàn cầu, cùng sức ép khổng lồ từ công nghệ và các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, Việt Nam vẫn cho thấy một sức bật vĩ mô vô cùng ấn tượng. Tăng trưởng GDP quý III/2026 ước đạt 9,95%, đưa mức tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%. Đặc biệt, kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng ghi nhận mức kỷ lục khoảng 888 tỷ USD, và thu ngân sách nhà nước đạt trên 2 triệu tỷ đồng, tăng hơn 14% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, đằng sau những con số vĩ mô rất tích cực, là một thực tế đòi hỏi sự suy ngẫm sâu sắc.

Tính đến tháng 8/2026, xuất khẩu hàng hóa đạt khoảng 374,84 tỷ USD, nhưng khối doanh nghiệp FDI đóng góp tới 80,1% (khoảng 300,37 tỷ USD), trong khi khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm 19,9%. Doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu vẫn đang mới chỉ tập trung ở các công đoạn gia công, lắp ráp có giá trị gia tăng thấp.

Bên cạnh đó, vẫn còn nhiều doanh nghiệp chưa thích ứng được với thách thức, khó khăn, với môi trường kinh doanh biến động, phải tạm dừng hoạt động, giải thể…

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng "2 con số" theo tinh thần Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, nền kinh tế không thể chỉ dựa vào các động lực cũ.

Chủ động tái cấu trúc, nâng cao năng lực thích ứng trước những biến động

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI khẳng định: Doanh nghiệp không thể chỉ tập trung vào mục tiêu duy trì hoạt động như trước. Yêu cầu đặt ra hiện nay là phải chủ động tái cấu trúc, nâng cao năng lực thích ứng và xây dựng một mô hình phát triển có khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động bên ngoài.

Diễn đàn nhằm mang đến góc nhìn toàn diện, chỉ rõ quá trình tái cấu trúc không phải là những khẩu hiệu hô hào, mà phải được bắt đầu từ việc mổ xẻ chính mô hình kinh doanh thông qua 3 trụ cột sâu sắc:

Thứ nhất, tái cấu trúc chiến lược và mô hình kinh doanh. Đã qua thời kỳ doanh nghiệp chỉ chạy theo mục tiêu mở rộng quy mô hay tăng doanh thu đơn thuần. Doanh nghiệp cần mạnh dạn xem xét lại danh mục sản phẩm, cắt bỏ những bộ phận thiếu hiệu quả, và quan trọng nhất là phải xác định được mình sẽ tham gia vào khâu nào trong chuỗi giá trị toàn cầu để gia tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Thứ hai, tái định hình năng lực quản trị và tài chính. Một mô hình tốt sẽ thất bại nếu quản trị thiếu minh bạch và dòng tiền không được kiểm soát. Tại Diễn đàn, bài toán khơi thông vốn được đặt ra một cách trực diện. Không chỉ phụ thuộc vào tài sản thế chấp, các ngân hàng cần đổi mới phương thức tiếp cận, đánh giá doanh nghiệp dựa trên chất lượng quản trị, dòng tiền và triển vọng ngành.

Thứ ba, tái cấu trúc công nghệ và nguồn nhân lực. Chuyển đổi số không đơn thuần là việc mua sắm phần mềm riêng lẻ, mà là dùng công nghệ để thay đổi phương thức quản trị, tối ưu hóa vận hành và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu. Đi kèm với đó là phát triển lực lượng nhân sự có khả năng quản trị rủi ro, hiểu biết thị trường quốc tế và có tư duy dữ liệu.

Hiến kế tháo gỡ khó khăn

Tại phiên tham luận với chủ đề "Không gian phát triển và kết nối doanh nghiệp", tái cấu trúc không thể thành công nếu doanh nghiệp bị cô lập, các diễn giả đồng thuận nhất trí cao về việc cần đẩy mạnh sự đồng hành, gắn kết giữa doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn. Việc liên kết không chỉ giúp chia sẻ công nghệ, dữ liệu, nhân lực mà còn cộng hưởng sức mạnh để thúc đẩy doanh nghiệp “nhúng” sâu vào lĩnh vực mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và đáp ứng xu hướng ESG tất yếu để không chỉ hòa nhập, còn có thể đi trước, đón đầu, dẫn dắt các xu hướng.

Các đại biểu đại diện địa phương và hiệp hội, đã đưa ra những kiến nghị để phát triển lực lượng doanh nghiệp tư nhân trong bối cảnh mới. Cùng với đó là những hiến kế tháo gỡ khó khăn đặc thù cho các ngành trọng điểm trong nền kinh tế.

Trong bối cảnh tái cấu trúc doanh nghiệp với nỗ lực tự thân của doanh nghiệp là điều kiện cần, thì cải cách thể chế, môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo là điều kiện đủ. Những rào cản về thủ tục, sự chồng chéo trong quy định làm tăng chi phí tuân thủ, triệt tiêu động lực đổi mới của doanh nghiệp cần phải được tháo gỡ triệt để.

Từ gần 900 phản ánh của doanh nghiệp trong tháng 7 vừa qua, VCCI đã tổng hợp thành 53 nhóm vướng mắc thuộc 10 lĩnh vực báo cáo Chính phủ, và nhiều vấn đề đã được giải quyết. Tổng hợp các kiến nghị được ghi nhận, đóng góp tại Diễn đàn, với vai trò là cơ quan đại diện cho cộng đồng kinh doanh, VCCI cam kết tiếp tục là cầu nối vững chắc, chuyển tải tiếng nói của doanh nghiệp đến các cơ quan hoạch định chính sách, góp phần kiến tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thuận lợi, tiếp sức đồng hành cùng doanh nghiệp trong mục tiêu không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh, cùng nền kinh tế tự chủ, tự cường, tiến đến tăng trưởng bền vững và thịnh vượng.

"VCCI cam kết sẽ luôn sát cánh cùng cộng đồng doanh nghiệp, góp phần dựng xây một môi trường đầu tư kinh doanh bình đẳng, thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ hiên ngang vượt sóng gió mà còn tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho đất nước", Phó Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh.

Đặc biệt, Diễn đàn ghi nhận tiếng nói từ thực tiễn của các nhà lãnh đạo ngân hàng nhà nước, chuyên gia trong thị trường tài chính về tầm quan trọng của việc "cải thiện quản trị tài chính đến quản trị tín nhiệm để khơi thông dòng vốn", bao gồm tiếp cận vốn tín dụng ưu đãi. Tín nhiệm giờ đây là một tài sản vô hình nhưng có thể định lượng bằng dòng vốn.