Tiết kiệm điện: Giải pháp thiết thực trước áp lực phụ tải mùa nắng nóng

Áp lực lớn từ nhu cầu điện tăng cao trong mùa nắng nóng

Chia sẻ tại Tọa đàm “Tiết kiệm điện: Giải pháp cho mùa nắng nóng” do Tạp chí Công Thương tổ chức, ông Phạm Minh Đức - Phó Trưởng phòng Điều độ, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, năm 2026 ghi nhận nhiều diễn biến phụ tải khác biệt so với các năm trước khi hiện tượng El Nino quay trở lại với cường độ mạnh, kéo theo các đợt nắng nóng kéo dài, nhiệt độ nhiều nơi lên tới 41 độ C.

Dưới tác động của thời tiết cực đoan, hàng loạt kỷ lục về công suất và sản lượng điện đã được thiết lập. Công suất cực đại toàn quốc đạt khoảng 58.100 MW, sản lượng điện khoảng 1,2 tỷ kWh; riêng miền Bắc đạt gần 30.000 MW và khoảng 630 triệu kWh. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện miền Bắc tăng khoảng 25,7%, công suất tăng khoảng 27,5%.

Ông Đức cho biết, sự gia tăng mạnh của phụ tải đặt ra áp lực rất lớn đối với công tác điều độ vận hành hệ thống điện. Trong nhiều thời điểm nắng nóng, dù đã huy động tối đa các nguồn điện tại chỗ, hệ thống điện miền Bắc vẫn xuất hiện tình trạng thiếu hụt công suất đỉnh, buộc phải huy động hàng nghìn MW từ miền Trung và miền Nam truyền tải ra Bắc thông qua hệ thống đường dây 500 kV Bắc - Nam. Điều này không chỉ làm gia tăng áp lực cho hệ thống truyền tải mà còn đặt ra nhiều yêu cầu trong việc duy trì vận hành an toàn, ổn định toàn hệ thống.

Theo đại diện NSMO, áp lực hiện nay tập trung chủ yếu vào khung giờ cao điểm buổi tối từ 17h30 đến 22h30. Đây là thời điểm phụ tải sinh hoạt tăng mạnh trong khi nguồn điện mặt trời không còn khả năng hỗ trợ hệ thống, buộc đơn vị vận hành phải huy động thêm các nguồn điện linh hoạt như thủy điện, tua-bin khí và các nguồn điện có chi phí cao hơn.

Tiết kiệm điện là “nguồn năng lượng đầu tiên”

Trước áp lực gia tăng của nhu cầu điện, các chuyên gia đều cho rằng tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu điện là giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Theo ông Trần Viết Nguyên - Phó Trưởng ban Kinh doanh và mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), tiết kiệm điện hiện được nhìn nhận là “nguồn năng lượng đầu tiên” bởi đây là nguồn năng lượng dễ khai thác nhất, chi phí thấp nhất và ai cũng có thể tham gia thực hiện.

Ông Nguyên cho biết, nhiều nghiên cứu cho thấy chi phí để tiết kiệm được 1 kWh điện ở phía nhu cầu chỉ bằng khoảng 1/4 đến 1/5 chi phí để tạo ra 1 kWh điện từ các khâu phát điện, truyền tải và phân phối. Bên cạnh việc giảm áp lực đầu tư nguồn điện và lưới điện, tiết kiệm điện còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả hơn trong toàn xã hội.

Theo đại diện EVN, thời gian qua ngành điện đã triển khai đồng bộ nhiều chương trình tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải và quản lý nhu cầu điện. Trong đợt nắng nóng cuối tháng 5/2026, các chương trình dịch chuyển phụ tải đã giúp giảm gần 1.000 MW công suất trong giờ cao điểm. Đây là con số rất có ý nghĩa trong bối cảnh hệ thống điện phải vận hành với áp lực cao.

Ông Nguyên cho rằng sử dụng điện hiệu quả không đồng nghĩa với việc cắt giảm nhu cầu sử dụng điện mà là sử dụng điện hợp lý hơn, đúng thời điểm hơn. Việc dịch chuyển phụ tải khỏi giờ cao điểm giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất liên tục, đồng thời giảm chi phí tiền điện và góp phần bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định.

Dư địa tiết kiệm năng lượng vẫn còn lớn

Từ góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Đình Hiệp - Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA) cho rằng hoạt động sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cần được triển khai thường xuyên, liên tục và đồng bộ từ khâu sản xuất, truyền tải đến tiêu dùng cuối cùng.

Theo ông Hiệp, sau hơn 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực này. Các chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả qua các giai đoạn đều đạt được nhiều kết quả tích cực. Đặc biệt, chương trình dán nhãn năng lượng do Bộ Công Thương triển khai đã được áp dụng cho hơn 40.000 sản phẩm, góp phần nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và thúc đẩy sử dụng các thiết bị có hiệu suất năng lượng cao.

Ông Hiệp cũng cho biết xu hướng tiết kiệm năng lượng hiện nay đang chuyển dần từ các giải pháp đơn lẻ sang các giải pháp mang tính hệ thống, ứng dụng công nghệ số, Internet vạn vật (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI) để giám sát, điều khiển và tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng theo thời gian thực. Tuy nhiên, để thúc đẩy quá trình này cần có thêm các cơ chế hỗ trợ tài chính nhằm giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các công nghệ mới.

Theo ông Hiệp, Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cùng các chính sách mới của Chính phủ đang tạo thêm cơ sở pháp lý và động lực để thúc đẩy các hoạt động tiết kiệm năng lượng trong giai đoạn tới.

Từ bài toán chi phí đến nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp, ông Lưu Kim Long - Trưởng phòng Dự án và Bảo trì, Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam cho biết tiết kiệm năng lượng hiện là một trong những nội dung được doanh nghiệp ưu tiên triển khai nhằm thực hiện các cam kết giảm phát thải, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông Long, Crystal Martin đã xây dựng hệ thống quản lý năng lượng nhằm giám sát, đo lường và đánh giá hiệu suất sử dụng năng lượng của từng khu vực, từng thiết bị trong nhà máy. Thông qua hệ thống này, doanh nghiệp có thể xác định các điểm vận hành tối ưu và đưa ra các giải pháp cải tiến phù hợp.

Kết quả cho thấy hệ thống đã giúp tiết kiệm khoảng 20% năng lượng so với trước đây, trong khi thời gian hoàn vốn dưới 6 tháng.

Đại diện Crystal Martin cho biết doanh nghiệp triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng theo từng bước, từ các giải pháp không hoặc ít tốn chi phí, đến các dự án có thời gian hoàn vốn nhanh, sau đó là tối ưu hiệu suất năng lượng ngay từ giai đoạn đầu tư thiết bị và dây chuyền mới. Cùng với đó, doanh nghiệp đặc biệt coi trọng yếu tố con người thông qua việc đào tạo cán bộ quản lý năng lượng, nâng cao nhận thức và xây dựng văn hóa tiết kiệm năng lượng trong toàn nhà máy.

Biến tiết kiệm điện thành hành động thường xuyên

Các ý kiến tại tọa đàm đều cho rằng trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, tiết kiệm điện cần được nhìn nhận là giải pháp lâu dài thay vì chỉ là biện pháp ứng phó trong các đợt nắng nóng.

Theo ông Phạm Minh Đức, NSMO coi tiết kiệm điện và dịch chuyển phụ tải không phải là giải pháp tình thế mà là một “nguồn dự phòng” quan trọng của hệ thống điện bởi đây là giải pháp có chi phí thấp và mang lại hiệu quả nhanh. Việc giảm phụ tải trong giờ cao điểm không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống điện mà còn hạn chế huy động các nguồn điện giá cao, góp phần tối ưu vận hành hệ thống điện quốc gia.

Trong khi đó, ông Trần Viết Nguyên cho rằng tiết kiệm điện cần bắt đầu từ những thay đổi đơn giản trong hành vi sử dụng điện hằng ngày. Theo ông, chỉ cần thay đổi thói quen sử dụng điện, các hộ gia đình hoàn toàn có thể tiết kiệm khoảng 10% chi phí tiền điện mỗi tháng mà không cần đầu tư thêm thiết bị.

Từ góc độ chuyên gia và doanh nghiệp, các diễn giả đều thống nhất rằng việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả cần trở thành hoạt động thường xuyên trong sản xuất và sinh hoạt. Cùng với sự hoàn thiện của cơ chế chính sách, ứng dụng công nghệ mới và sự tham gia chủ động của người dân, doanh nghiệp, đây sẽ là một trong những giải pháp quan trọng góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện trong các giai đoạn cao điểm phụ tải.

Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, các tháng 6-8/2026 sẽ xảy ra một số đợt nắng nóng diện rộng tại Bắc Bộ và Trung Bộ, nền nhiệt trên cả nước có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1,5 độ C. Với xu hướng nắng nóng kéo dài liên tục trong nhiều ngày sẽ dẫn đến hiện tượng tích nhiệt, cơ quan điều độ dự báo phụ tải miền Bắc cũng như hệ thống điện Quốc gia sẽ tiếp tục tăng cao và vượt các giá trị kỷ lục trước đó.