TPP: Luật chơi sòng phẳng

Đến tham dự có Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Thắng Hải, ông Lê Văn Khoa - Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Hữu Quý - Tổng Biên tập Báo Công Thương, cùng đại diện các Bộ, ban ngành, các Đại sứ quán, nhà quản lý, chuyên gia kinh tế và các doanh nghiệp có liên quan.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Đỗ Thắng Hải nhận định Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương - TPP đã được ký kết, theo lộ trình sẽ có hiệu lực vào năm 2018. Nếu Hiệp định GATT và các hiệp định thuộc WTO là luật chơi thương mại và các vấn đề liên quan đến thương mại của thế kỷ 20, thì TPP kế thừa và bổ sung thêm nhiều quy định mới trong thương mại và đầu tư của thế kỷ 21.

Theo Thứ trưởng Đỗ Thắng Hải, qua đánh giá của các chuyên gia trong và ngoài nước, cho rằng Việt Nam là quốc gia thành công trong việc hội nhập kinh tế quốc tế, qua việc, Việt Nam ký kết rất nhiều các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, trong đó có TPP là một minh chứng. Tuy nhiên TPP thật sự có thành công hay không, chính là phụ thuộc vào cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam và cả cho người Việt Nam ở nước ngoài. Thứ trưởng Hải cho rằng, hoạt động XNK sẽ chịu ảnh hưởng nhiều nhất khi TPP có hiệu lực, về thuận lợi, hoạt động XNK của Việt Nam sẽ được phân bổ nhiều hơn, có điều kiện đa dạng hóa thị trường XK, tránh phụ thuộc vào một thị trường nào đó, ngoài ra, theo lộ trình cắt giảm, xóa bỏ thuế quan và phi thuế quan, hàng hóa Việt Nam có thể dễ dàng hơn khi thâm nhập vào các thị trường, các quốc gia đối tác trong các FTA, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ thuận lợi hơn trong việc tiếp cận, sử dụng công nghệ, máy móc thiết bị… , nguyên vật liệu phong phú hơn với giá thấp hơn và áp dụng mô hình, phương thức quản lý mới, từ đó sẽ dần nâng cao sức cạnh tranh, ngoài ra, nhiều mặt hàng XK của Việt Nam như nông sản, dệt may, giày dép, thủy sản đồ gỗ… , sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu.

Tuy nhiên ngoài những thuận lợi và cơ hội mang lại, sẽ có rất nhiều khó khăn, thách thức, đòi hỏi các doanh nghiệp phải tự nỗ lực, tự kiên kết lại để phát triển, những khó khăn còn tồn tại đòi hỏi các doanh nghiệp phải tự thay đổi để thích ứng với điều kiện của TPP, đơn cử như: Doanh nghiệp phải cải thiện môi trường kinh doanh, đảm bảo cạnh tranh lành mạnh công bằng giữa các chủ thể kinh tế khác, doanh nghiệp phải tuân theo nguyên tắc của sân chơi TPP, trong đó là cải cách về thể chế, cải cách hành chính, lao động, tiền lương, để thu hút nhân tài. Một việc khác cũng rất quan trọng đó là tác động của hội nhập sẽ khác nhau ở những ngành khác nhau, ví dụ như: đối với các ngành có lợi thế so sánh (hàng nội thất, túi xách, da giày, may mặc…) sẽ được hưởng lợi nhiều hơn, bên cạnh đó, những ngành kém lợi thế sẽ chịu thua thiệt ở nhiều mức độ khác nhau, đi sâu vào chi tiết hơn, nếu những doanh nghiệp có đủ năng lực, sản xuất sẽ được những sản phẩm có chất lượng cao, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng, có biện pháp xúc tiến mạnh mẽ, ngược lại sẽ có những doanh nghiệp gặp khó khăn khi không có đủ năng lực. Do đó chúng ta cũng phải khẳng định, đây là một luật chơi sòng phẳng, khi chúng ta đã tham gia vào một trò chơi nào đó, thì chúng ta phải tuân thủ của luật chơi này, mà TPP là một minh chứng.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Hữu Quý - Tổng Biên tập Báo Công Thương cũng cho rằng, bên cạnh những thuận lợi, viễn cảnh tăng trưởng xuất khẩu, giãm thuế quan…, thì các doanh nghiệp Việt Nam sẽ chịu rất nhiều sức ép cạnh tranh từ các thành viên trong TPP, nhiều nhất là các doanh nghiệp trong các ngành như: Thực phẩm, ô tô, ngân hàng, phân phối hàng hóa, viễn thông…, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ cực kỳ khó khăn, do năng lực yếu, nguồn lực còn quá mỏng, vốn để đầu tư không đủ cho nhu cầu để phát triển.

Phát biểu tham luận tại hội thảo, bà Bùi Kim Thùy - Phó trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa Cục XNK Bộ Công Thương cho rằng, một trong những cấu phần quan trọng nhất được thể hiện bằng kết quả hữu hình ngay khi một FTA có hiệu lực, là thương mại hàng hóa, để được hưởng mức ưu đãi thuế quan lý tưởng từ FTA, hàng hóa bắt buộc phải đáp ứng quy tắc xuất xứ (QTXX) được thiết kế riêng cho mỗi FTA đó, không có QTXX, việc đàm phán thuế quan sẽ vô nghĩa. Bà Thùy nhấn mạnh, QTXX sẽ luôn là vấn đề then chốt, cốt lõi của bất kỳ một hiệp định thỏa thuận thương mại tự do nào, trong đó có TPP. TPP được đánh giá là hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tương đối toàn diện và TPP cũng được đánh giá là hiệp định lạ nhất (xuyên khu vực Thái Bình Dương, gắn kết các quốc gia có sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế, khác biệt về thể chế chính trị, văn hóa, ngôn ngữ, không cận kề về vị trí địa lý), nhưng sẽ mang lại lợi ích lớn nhất cho thành viên tham gia hiệp định, thể hiện ở việc nắn dòng chảy FDI hướng về các quốc gia này, điều chỉnh chuỗi cung ứng giá trị khu vực trong phạm vi FTA này và hạn chế không cho các quốc gia ngoài TPP được hưởng lợi thông qua việc thiết kế bộ QTXX theo đó, bắt buộc một số nhóm hàng trọng điểm phải sử dụng một phần, hoặc toàn bộ nguyên liệu có xuất xứ trong khối. Bà Thùy khẳng định, việc tuân thủ QTXX TPP là yếu tố then chốt quyết định việc được hưởng ưu đãi thuế quan TPP. Nếu các nhóm hàng XK chủ lực của Việt Nam không đáp ứng bộ QTXX này, thì đồng nghĩa với việc không được hưởng thuế quan ưu đãi…

Theo bà Bùi Kim Thùy, TPP thực sự là cơ hội, nếu doanh nghiệp nắm vững mã HS, đáp ứng QTXX phù hợp. Ngược lại, TPP sẽ là thách thức, nếu doanh nghiệp không nắm vững mã HS, không có hiểu biết đầy đủ về tiêu chí xuất xứ và chuỗi cung ứng sản xuất trong khu vực, không chủ động được nguồn cung nguyên liệu, thì thuế nhập khẩu vào Hoa Kỳ và các nước thành viên khác của TPP áp dụng cho hàng Việt Nam sẽ vẫn là MFN chứ không phải thuế quan ưu đãi.

Tại hội thảo, bà Leow Siu Lin - Tổng Lãnh sự Singapore đã nhận định, hiện nay, TPP là một vấn đề quan trọng và rất được quan tâm ở cả Việt Nam và Singapore. Với một quốc gia nhỏ, nền kinh tế mở, giao thương tự do toàn cầu là thiết yếu đối với sự phát triển của Singapore. Tỷ trọng giao dịch hàng hóa và dịch vụ ở Singapore cao gấp 4 lần GDP trong nước, năm 2015, giao thương hàng hóa với các nước thành viên TPP chiếm gần 300 triệu đô Singapore, khoảng 30% tổng giao thương hàng hóa của Singapore, đầu tư từ các nước thành viên TPP đạt đến 312 triệu đô la Singapore, chiếm 30% tổng vốn đầu tư nước ngoài tại Singapore, trong khi đó, các công ty Singapore cũng đã đầu tư khoảng 114 triệu đô Singapore vào các nước thành viên TPP.

Bà Leow Siu Lin cho biết thêm, tuy Singapore đã ký kết các hiệp định thương mại tư do với đa số các nước thành viên TPP, nhưng TPP là hiệp định của toàn khu vực, nên TPP cũng sẽ mang đến những giá trị khác nhau cho Singapore. Ví dụ như, TPP chính là hiệp định thương mại đầu tiên giữa Singapore với Canada và Mexico, hơn nữa, với mức thuế XNK thấp hơn cho hàng hóa sản xuất ở các nước thành viên TPP, TPP sẽ thúc đẩy mạnh mẽ cung và cầu trong khu vực. Những nguyên tắc trong TPP cũng sẽ đảm bảo tính đồng bộ và minh bạch, giúp các doanh nghiệp dễ dàng hiểu và tuân thủ các điều luật và nguyên tắc thương mại của quốc gia thành viên TPP.

Nhận định về thuận lợi và khó khăn của Việt Nam, bà Leow Siu Lin chia sẽ thêm, chúng ta đều đồng ý rằng, Việt Nam là một trong những nước sẽ nhận được khá nhiều giá trị lợi ích từ TPP. Đồng quan điểm với Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Thắng Hải, bà Leow Siu Lin cho biết, hiệp định TPP sẽ ảnh hưởng đến hoạt động XK, chỉ số GDP, môi trường kinh doanh và thị trường lao động của Việt Nam. Nhiều nghiên cứu cho thấy, trong một thập kỷ qua, chỉ số GDP của Việt Nam sẽ tăng khoảng 11% và tỷ trọng XK tăng đến 28%. TPP cũng mở ra cơ hội cho Việt Nam xâm nhập vào các thị trường lớn như Hoa Kỳ  và Nhật Bản. Tuy nhiên, để có thể hưởng được những giá trị lợi ích từ TPP, Việt Nam phải đối mặt nhiều thử thách, như thay đổi và cải cách các chính sách nhà nước theo quy định của TPP, các doanh nghiệp Việt Nam phải đảm bảo có đủ năng lực để phát triển trong thị trường kinh tế ngày càng mở rộng.