Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội: Kịch bản điều hành kinh tế - xã hội năm 2027 cần tập trung 06 trọng tâm

Sáng 17/10, tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, trình bày Báo cáo thẩm tra về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, năm 2026 là năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các kế hoạch 05 năm giai đoạn 2026 - 2030. Xung đột địa chính trị, phân mảnh thương mại, cạnh tranh công nghệ, biến động năng lượng và tài chính đồng thời gia tăng sức ép lên tăng trưởng, lạm phát. Với độ mở lớn, nền kinh tế phải vừa phấn đấu tăng trưởng từ 10% trở lên, vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời triển khai các quyết sách chiến lược và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Các quyết sách chiến lược bước đầu đi vào thực tiễn, tạo nền tảng cho giai đoạn tới

Báo cáo của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhận định, trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, tình hình kinh tế - xã hội năm 2026 tiếp tục đạt những kết quả quan trọng, khá toàn diện trên nhiều lĩnh vực. Dự kiến 9/15 chỉ tiêu chủ yếu đạt, vượt kế hoạch, 5 chỉ tiêu phấn đấu đạt, 1 chỉ tiêu giảm nghèo đa chiều dự kiến chưa đạt. GDP 9 tháng ước tăng 9,01%; xuất khẩu tăng 24,5%; vốn FDI thực hiện tăng 12,1%; giải ngân đầu tư công đạt 62,9% kế hoạch; CPI bình quân tăng 4,52%. Kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm; thể chế, hạ tầng chiến lược, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và vận hành chính quyền địa phương hai cấp có chuyển biến tích cực; nhiều công trình hạ tầng chiến lược được thúc đẩy, các dự án tồn đọng từng bước được tháo gỡ. Chính phủ đã tập trung xử lý, cơ bản khắc phục tình trạng nợ đọng văn bản quy định chi tiết. Văn hóa, xã hội, an sinh được quan tâm; quốc phòng, an ninh được giữ vững, đối ngoại được đẩy mạnh.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá cao sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương. Những kết quả đạt được trong năm đầu nhiệm kỳ rất đáng ghi nhận, thể hiện khả năng thích ứng và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trước nhiều biến động. Đặc biệt, các quyết sách chiến lược về thể chế, hạ tầng, khoa học, công nghệ và tổ chức bộ máy đã bước đầu đi vào thực tiễn, củng cố niềm tin, tạo nền tảng quan trọng để tăng tốc, bứt phá trong giai đoạn 2026 - 2030.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nêu rõ, Ủy ban lưu ý 06 vấn đề trọng tâm cần quan tâm trong công tác chỉ đạo, điều hành thời gian tới:

Thứ nhất, tăng trưởng cao nhưng nền tảng chưa vững chắc. Bốn địa phương có quy mô kinh tế lớn nhất (TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai), chiếm gần 47% tổng GRDP, đều dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026. Đầu tư tư nhân chưa thực sự bứt phá, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực.

Thứ hai, áp lực ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn tài chính gia tăng. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, đã ở mức mục tiêu khoảng 4,5% của cả năm, riêng quý III tăng 4,80%; giá hàng hóa, dịch vụ thiết yếu tăng, trong khi sức mua thực tế phục hồi chậm.

Thứ ba, nguồn lực đầu tư lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng mới. Giải ngân đầu tư công 9 tháng đạt 62,9% kế hoạch, nhưng vốn tạm ứng chưa thu hồi chiếm tới 37% số đã giải ngân; mới hoàn thiện thủ tục đầu tư đối với khoảng 58% vốn ngân sách trung ương đã thông báo cho giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ tư, cải cách thể chế được đẩy mạnh nhưng khâu tổ chức thực thi vẫn là điểm nghẽn. Việc sửa đổi, ban hành khối lượng lớn văn bản pháp luật trong thời gian ngắn đặt ra thách thức về tính đồng bộ, ổn định, khả thi và khả năng dự báo của môi trường đầu tư, kinh doanh.

Thứ năm, khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh còn nhiều khó khăn. Trong 9 tháng, số doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường giảm 3,2%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%.

Thứ sáu, chất lượng phát triển xã hội chưa đồng đều. Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao; lao động phi chính thức chiếm tỷ trọng lớn, thất nghiệp thanh niên còn cao. Chênh lệch trong tiếp cận giáo dục, y tế và dịch vụ thiết yếu giữa các vùng còn lớn. 

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, bên cạnh nguyên nhân khách quan, cần nhìn nhận đầy đủ những hạn chế có tính cơ cấu về năng suất, năng lực nội tại và tổ chức thực hiện. Yêu cầu quan trọng nhất trong thời gian còn lại của năm 2026 không chỉ là huy động thêm nguồn lực, mà phải nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng và chuyển hóa nguồn lực thành năng suất, năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

06 nội dung trọng tâm cần tập trung trong điều hành kinh tế - xã hội năm 2027

Về dự kiến Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, bối cảnh thế giới năm 2027 dự báo tiếp tục phức tạp, khó lường; kinh tế toàn cầu phục hồi nhẹ nhưng thiếu đồng đều. Cạnh tranh địa chính trị, phân mảnh thương mại, biến động năng lượng, áp lực nợ công và lãi suất cao làm gia tăng rủi ro tài chính, thu hẹp dư địa chính sách. Trong nước, năm 2027 có vị trí đặc biệt quan trọng, là năm chuyển từ đặt nền móng sang tăng tốc thực chất trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch 5 năm 2026 - 2030.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý, kịch bản điều hành năm 2027 cần tính đến độ trễ của các cú sốc năm 2026, nhất là khả năng giá năng lượng tiếp tục ở mức cao, lạm phát “dồn nén” khi các biện pháp hỗ trợ thuế, phí được điều chỉnh. Do đó, kế hoạch điều hành cần có phương án dự phòng và ngưỡng phản ứng rõ ràng đối với các kịch bản bất lợi, tránh để yêu cầu tăng trưởng cao làm thu hẹp dư địa ổn định và phát triển trong trung hạn.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với định hướng, mục tiêu, chỉ tiêu và 11 nhóm nhiệm vụ, giải pháp của Chính phủ. Mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên thể hiện quyết tâm cao nhưng đặt ra thách thức lớn khi nền tảng tăng trưởng chưa vững, áp lực lạm phát và nhu cầu vốn, năng lượng gia tăng.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tập trung vào 06 nội dung trọng tâm sau:

Một là, kiên định giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, coi đây là điều kiện tiên quyết của tăng trưởng cao; đặt yêu cầu phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ và điều hành giá ở vị trí trung tâm.

Hai là, đổi mới mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng trong nước. Khơi thông, phân bổ và sử dụng đồng bộ, hiệu quả các nguồn lực từ đầu tư công, đầu tư tư nhân, doanh nghiệp nhà nước, FDI và thị trường tài chính. Tập trung giải pháp hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh. Khẩn trương hoàn thiện cơ chế, chính sách, đưa Trung tâm tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng vào hoạt động thực chất, hiệu quả, góp phần thu hút dòng vốn quốc tế.

Ba là, ưu tiên hạ tầng chiến lược và an ninh năng lượng. Tập trung dự án hạ tầng liên vùng, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển. Bảo đảm đồng bộ nguồn điện, lưới điện, LNG, nhiên liệu, dự trữ và phương án dự phòng.

Bốn là, chuyển trọng tâm đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số từ chú trọng nguồn lực đầu vào sang tạo ra sản phẩm ứng dụng, nâng cao năng suất và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Năm là, hoàn thiện thể chế phải chuyển từ số lượng văn bản ban hành sang hiệu quả thực thi. Xử lý chồng chéo pháp luật, phân cấp gắn với nguồn lực, năng lực thực thi, trách nhiệm giải trình.

Sáu là, gắn tăng trưởng cao với phát triển văn hóa, xã hội. Chú trọng việc làm bền vững, giảm nghèo thực chất, quan tâm khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, chênh lệch vùng miền và tính bền vững của hệ thống an sinh trong bối cảnh cơ cấu dân số thay đổi nhanh. Bảo đảm quốc phòng, an ninh kinh tế, an ninh dữ liệu; nâng cao hiệu quả đối ngoại, chuẩn bị năm APEC 2027.

Nhấn mạnh tổ chức thực hiện là khâu quyết định, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, nguồn lực và kết quả đầu ra của từng nhiệm vụ; tăng cường kiểm tra, giám sát, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm người đứng đầu. Yêu cầu xuyên suốt là gắn tăng trưởng cao với ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững và nâng cao thực chất đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân.