Xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển: Định hướng chiến lược cho kỷ nguyên phát triển mới

Lần đầu tiên Trung ương ban hành nghị quyết chuyên đề về xây dựng xã hội

Sáng 29/7, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đã trình bày Chuyên đề "Nghị quyết về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển".

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, đây là văn bản chiến lược đầu tiên của Đảng từ khi thành lập đến nay về xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển; đồng thời là thành tố then chốt xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa.

Nghị quyết xác định 05 quan điểm chỉ đạo về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.

Quan điểm thứ nhất, xác định xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển là sự nghiệp của cả hệ thống chính trị và toàn dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng; là một trụ cột quan trọng của mô hình phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước; phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân và sự tham gia của gia đình, cộng đồng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trên cơ sở giữ vững độc lập, chủ quyền, tự chủ, bản sắc văn hóa dân tộc và định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển đất nước.

Quan điểm thứ hai, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, con người, bảo vệ môi trường, tiến bộ và công bằng xã hội; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, sức khỏe, niềm tin và hạnh phúc của Nhân dân; không để xã hội giàu về vật chất nhưng nghèo về văn hóa, đạo đức và các giá trị nhân văn. Nghị quyết cũng nêu rõ phát triển nhanh, bền vững phải đi đôi với giữ vững ổn định xã hội; không đánh đổi trật tự, kỷ cương, tiến bộ, công bằng xã hội, môi trường và các giá trị văn hóa để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.

Quan điểm thứ ba, xác định tập trung xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới có lý tưởng, lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị vững vàng, trách nhiệm công dân, khát vọng cống hiến cho đất nước và năng lực thích ứng với xã hội hiện đại. Đồng thời, kết hợp chặt chẽ giữa pháp quyền, đạo đức và niềm tin xã hội; giữa "xây" và "chống"; giữa giáo dục, thuyết phục với kỷ luật, kỷ cương và thượng tôn pháp luật; từng bước hình thành "trật tự tự thân" của xã hội, nơi người dân tự giác điều chỉnh hành vi trên cơ sở pháp luật, đạo đức, văn hóa, trách nhiệm xã hội và khát vọng xây dựng đất nước giàu mạnh, hùng cường.

Quan điểm thứ tư, xác định bảo đảm an ninh con người là mục tiêu, yêu cầu xuyên suốt của quá trình phát triển, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa. Theo đó, mọi chủ trương, chính sách phải hướng tới bảo vệ con người, bảo đảm để mọi người dân được sống trong môi trường an toàn, khỏe mạnh, hạnh phúc, nhân văn, có cơ hội phát triển và thụ hưởng công bằng thành quả phát triển; bảo đảm an sinh xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Quan điểm thứ năm, xác định xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại là nhiệm vụ trọng tâm, chiến lược gắn với nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Nghị quyết yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức quản trị xã hội theo hướng chuyển từ "quản lý xã hội" sang "quản trị và kiến tạo xã hội"; lấy người dân là trung tâm, văn hóa là nền tảng, pháp luật là trụ cột, kỷ cương là sức mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực, niềm tin xã hội là thước đo và hạnh phúc của Nhân dân là mục tiêu cao nhất.

Mục tiêu xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, Nghị quyết xác định mục tiêu tổng quát là xây dựng xã hội Việt Nam kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển; trong đó pháp luật, kỷ cương và các chuẩn mực xã hội được tôn trọng, bảo vệ, thực thi nghiêm minh; an ninh con người được bảo đảm toàn diện; kinh tế phát triển nhanh, bền vững, hiện đại, gắn kết hài hòa với phát triển toàn diện văn hóa và con người trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người và chuẩn mực xã hội Việt Nam.

Nghị quyết đồng thời xác định xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại, kiến tạo phát triển trên nền tảng dữ liệu, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển hệ thống an sinh xã hội bao trùm, đa tầng, hiện đại, bền vững; bảo đảm mọi người dân được sống an toàn, lành mạnh, nhân văn, có cơ hội phát triển toàn diện và được thụ hưởng công bằng mọi thành quả phát triển; nâng cao chất lượng sống, chỉ số hạnh phúc, mức độ hài lòng và niềm tin của Nhân dân; từng bước hình thành "trật tự tự thân" của xã hội, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nhanh, bền vững đất nước, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Về mục tiêu theo từng giai đoạn, Nghị quyết xác định đến năm 2030 cơ bản tạo lập được nền tảng của xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển với sáu chỉ tiêu cụ thể; hướng tới mục tiêu đến năm 2045 xây dựng thành công xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển; trong đó pháp luật, đạo đức, văn hóa, trách nhiệm công dân và ý thức cộng đồng trở thành nền tảng điều chỉnh hành vi của mọi người dân; "trật tự tự thân" của xã hội được hình thành vững chắc; an ninh con người được bảo đảm toàn diện; an sinh xã hội bao trùm, đa tầng, hiện đại, bền vững; mọi người dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc và được thụ hưởng công bằng mọi thành quả phát triển; chất lượng sống, chỉ số hạnh phúc, chỉ số phát triển con người và trình độ quản trị xã hội thuộc nhóm các quốc gia tiên tiến trên thế giới.

06 chỉ tiêu cụ thể hướng tới nâng cao chất lượng phát triển xã hội

Để thực hiện mục tiêu đến năm 2030, Nghị quyết đề ra 06 chỉ tiêu cụ thể. Trước hết là cơ bản hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật; ban hành Bộ tiêu chí xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển và các bộ chỉ số về quản trị xã hội hiện đại, an ninh con người, an sinh xã hội, chất lượng sống, hạnh phúc xã hội và niềm tin xã hội. Đồng thời, văn hóa thượng tôn pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử trong xã hội; xây dựng và thực hành văn hóa Đảng, văn hóa công vụ trong 100% cán bộ, đảng viên.

Nghị quyết cũng đặt mục tiêu kéo giảm bền vững tội phạm, vi phạm pháp luật, tệ nạn xã hội, tai nạn và các rủi ro xã hội; phấn đấu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội; đến năm 2030 có ít nhất 50% số địa bàn cấp xã và 20% địa bàn cấp tỉnh không có ma túy.

Bên cạnh đó, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu hoàn thành xây dựng Chính phủ số; thuộc nhóm ba nước dẫn đầu ASEAN và nhóm 50 quốc gia dẫn đầu thế giới về Chính phủ điện tử và Chính phủ số; thuộc nhóm 15 quốc gia dẫn đầu thế giới về Chỉ số an ninh mạng toàn cầu. Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS) đạt giá trị trung bình cả nước trên 88%.

Cùng với 03 chỉ tiêu đầu tiên về hoàn thiện thể chế, kéo giảm tội phạm và xây dựng Chính phủ số, Nghị quyết tiếp tục xác định các chỉ tiêu cụ thể về giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường và chất lượng sống nhằm tạo nền tảng cho xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển đến năm 2030.

Theo đó, Nghị quyết đặt mục tiêu bảo đảm đủ lớp học, đủ trường học, đủ giáo viên, đủ sách giáo khoa và thiết bị dạy học tối thiểu đáp ứng yêu cầu học tập của mọi lứa tuổi; ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành cấp trung học phổ thông và tương đương. Đồng thời, 100% người dân được khám sức khỏe hằng năm, hướng tới cơ bản miễn viện phí toàn dân; tỷ lệ thất nghiệp chung dưới 3%; 90% thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả; trên 95% hộ gia đình đạt danh hiệu "Gia đình văn hóa", trên 90% tổ dân phố, thôn đạt danh hiệu văn hóa, bảo đảm thực chất.

Nghị quyết cũng xác định các chỉ tiêu về phát triển con người và phát triển bền vững. Cụ thể, Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt khoảng 0,8; tuổi thọ trung bình tính từ lúc sinh đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh đạt tối thiểu 68 năm; chỉ số chênh lệch thu nhập dưới mức 0,38; lượng phát thải khí nhà kính giảm từ 8 - 9%; tỷ lệ các cơ sở sản xuất, kinh doanh đạt quy chuẩn về môi trường đạt khoảng 98 - 100%; phấn đấu thuộc nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới.

Đối với phát triển đô thị và nông thôn, Nghị quyết đặt mục tiêu các khu vực đô thị, nông thôn, nhất là các đô thị lớn và địa bàn trọng điểm cơ bản khắc phục được tình trạng mất trật tự, mỹ quan đô thị, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông và ngập úng; hình thành các địa phương kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.

08 nhóm nhiệm vụ, giải pháp triển khai Nghị quyết

Để thực hiện các mục tiêu đã đề ra, Nghị quyết xác định 08 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, nâng cao nhận thức, thống nhất tư duy và hành động về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Thứ hai, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và kỷ cương xã hội. Thứ ba, xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới là chủ thể, nguồn lực và động lực của xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.

Thứ tư, xây dựng và phát huy hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người và chuẩn mực xã hội Việt Nam thời kỳ mới. Thứ năm, đột phá xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại, kiến tạo phát triển từ cơ sở. Thứ sáu, đột phá về bảo đảm an ninh con người toàn diện và xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh.

Thứ bảy, phát triển kinh tế nhanh, bền vững gắn với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của Nhân dân.

Thứ tám, tăng cường hội nhập quốc tế và huy động nguồn lực cho xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.

Bên cạnh 08 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, Nghị quyết xác định 03 nhóm nhiệm vụ, giải pháp đột phá tập trung thực hiện tạo nền tảng, động lực và lan tỏa, gồm xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, văn hóa Đảng, văn hóa công vụ và kỷ cương xã hội; xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới; xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại, kiến tạo phát triển từ cơ sở.

05 điểm mới cốt lõi của Nghị quyết

Theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, so với các nghị quyết trước đây của Đảng, Nghị quyết về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển có năm điểm mới cốt lõi.

Điểm mới thứ nhất, là lần đầu tiên Trung ương ban hành một nghị quyết chuyên đề toàn diện, xác lập tầm nhìn chiến lược về xây dựng xã hội trong kỷ nguyên mới của đất nước; khẳng định xây dựng xã hội không chỉ là kết quả của phát triển kinh tế mà là một trụ cột quan trọng trong mô hình phát triển đất nước; nhấn mạnh phát triển hài hòa giữa kinh tế với văn hóa, con người, tiến bộ và công bằng xã hội; giữa tăng trưởng vật chất với nâng cao chất lượng sống, hạnh phúc và niềm tin của Nhân dân.

Điểm mới thứ hai, là đặt con người ở vị trí trung tâm và xác định an ninh con người là mục tiêu, yêu cầu xuyên suốt của quá trình phát triển; nhấn mạnh xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện; xây dựng văn hóa Đảng, văn hóa công vụ, văn hóa công dân, văn hóa doanh nghiệp và văn hóa số, tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Điểm mới thứ ba, là xác định xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại, chủ động, thông minh, có năng lực dự báo, cảnh báo sớm và quản trị rủi ro xã hội là một đột phá chiến lược; chuyển mạnh từ tư duy "quản lý xã hội" sang "quản trị và kiến tạo xã hội"; lấy dữ liệu làm nền tảng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực, chuyển đổi số làm phương thức chủ yếu và người dân là trung tâm.

Điểm mới thứ tư, là xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và từng bước hình thành "trật tự tự thân" của xã hội; không chỉ duy trì trật tự xã hội bằng các công cụ quản lý nhà nước mà hướng tới xây dựng xã hội trong đó mỗi người dân tự giác tuân thủ pháp luật, chuẩn mực đạo đức, văn hóa, trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến cho đất nước.

Điểm mới thứ năm, là đổi mới cách tiếp cận đánh giá sự phát triển của đất nước. Bên cạnh các chỉ tiêu kinh tế, Nghị quyết xác lập hệ thống chỉ số phản ánh chất lượng phát triển xã hội, lấy chất lượng sống, chỉ số hạnh phúc, mức độ hài lòng và niềm tin của Nhân dân làm thước đo quan trọng phản ánh hiệu quả quản trị, phát triển đất nước.

Khẩn trương thể chế hóa và đưa Nghị quyết vào cuộc sống

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, Nghị quyết đã xác định rõ quan điểm, mục tiêu và các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm; Bộ Chính trị đã có các kế hoạch cụ thể để lãnh đạo, chỉ đạo triển khai các nghị quyết. Để sớm đưa nội dung Nghị quyết vào thực tiễn cuộc sống, theo Bộ trưởng, việc triển khai phụ thuộc rất lớn vào quyết tâm chính trị và hiệu quả tổ chức thực hiện.

Theo đó, cần khẩn trương thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Ban Chấp hành Trung ương; rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường giám sát việc thực hiện theo quy định; cụ thể hóa Nghị quyết thành chương trình, kế hoạch hành động với lộ trình, nhiệm vụ và trách nhiệm rõ ràng; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo đảm Nghị quyết được triển khai đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.

Cùng với đó, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến Nghị quyết; phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội nhằm tạo sự thống nhất về nhận thức và đồng thuận trong toàn xã hội trong thực hiện các nghị quyết, chính sách, pháp luật về an ninh quốc gia và xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.