Huyện Thanh Trì theo Hán Việt có nghĩa là “ao xanh” hay còn có nghĩa là “đầm xanh”, là một huyện thuần nông với các sản phẩm chính là lúa, ngô, đậu đỗ, rau xanh... Tổng diện tích đất tự nhiên của Huyện hiện nay khoảng 6.292 ha với tổng số dân là 198.000 người, được chia thành 15 đơn vị hành chính xã và 1 thị trấn Văn Điển, trong đó có 7 đơn vị xã có làng nghề. Nhiều làng nghề đã tồn tại và phát triển hàng vài trăm năm nay như làng nghề mây tre đan xã Vạn Phúc, nghề Sơn Mài ở xã Đông Mỹ, nghề làm nón lá ở xã Đại Áng, và các làng nghề dệt, chế biến lông vũ, làm guốc mộc ở xã Tân Triều, chữa khoá, làm vàng mã ở xã Ngũ Hiệp, nghề gói bánh chưng Tranh Khúc, nghề chế biến bánh đa, miến dong xã Duyên Hà...
Thế mạnh phát triền các làng nghề chế biến nông sản - thực phẩm
Hiện nay các làng nghề về chế biến nông sản ở Thanh Trì đang là thế mạnh để phát triển. Tại xã Hữu Hoà có nghề truyền thống sản xuất miến dong nổi tiếng, nay phát triển thêm nghề sản xuất bánh đa sợi khô và bánh phở khô. Hiện tại trong xã có 63 hộ sản xuất miến dong và sản xuất bánh đa các loại. Vào các dịp tết Nguyên Đán, số hộ tham gia làm nghề lên tới 1.000 - 1.500 hộ để tranh thủ thời vụ, tăng thu nhập cho gia đình. Các sản phẩm miến trắng, miến vàng và các loại bánh đa sợi, phở khô, bún khô, bánh nướng, bánh rán… đang được tiêu thụ ở nhiều nơi trong cả nước như: Thanh Hoá, thành phố Vinh, đặc biệt là tại địa bàn Hà Nội được tiêu thụ nhiều hơn. Ngoài ra các sản phẩm này đã xuất khẩu sang thị trường nước như Lào và CHLB Đức. Nhiều cư dân cộng đồng người Việt tại CHLB Đức đã dùng rất nhiều sản phẩm miến, bánh đa sợi khô sản xuất tại Thanh Trì. Trung bình một năm làng nghề miến dong và bánh đa Hữu Hoà sản xuất và tiêu thụ khoảng 3.960 tấn/năm, trong đó có khoảng 3.500 tấn miến và 460 tấn bánh đa các loại. Tổng doanh thu sản xuất từ miến dong và bánh đa toàn xã đạt khoảng hơn 20 tỷ đồng, trong đó doanh thu từ miến dong gần 19 tỷ đồng, bánh đa khô, phở khô các loại là 1,6 tỷ đồng. Tại làng nghề này đã hình thành những đại lý tập trung thu mua, đóng gói và tiêu thụ sản phẩm cho các hộ trực tiếp sản xuất. Cả xã có 6 đại lý chuyên thu mua sản phẩm sau đó đóng gói theo đơn đặt hàng để tiêu thụ theo nhu cầu thị trường.
Bên cạnh đó làng nghề gói bánh chưng, bánh giầy ở Tranh Khúc xã Duyên Hà cũng đang phát triển mạnh, tạo lập được thương hiệu riêng và dần chiếm lĩnh được thị trường Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Hưng Yên. Bên cạnh đó cũng đã xuất khẩu được một số sản phẩm bánh chưng, bánh giầy sang thị trường Đài Loan, Nga, Đức, có người Việt định cư.
Nghề gói bánh ở thôn Tranh Khúc xuất hiện từ những năm đầu thập kỷ 70. Cho đến nay, làng nghề này vẫn luôn được duy trì và phát triển, hiện đang trở thành làng nghề có tiềm năng của Huyện. Trung Bình tại Làng nghề có khoảng khoảng 215 hộ chuyên nghề gói bánh, trong đó có khoảng 5 hộ làm dịch vụ kèm theo như cung cấp nguyên liệu gạo, lá gói bánh, lạt gói bánh và nguyên liệu than nấu bánh... Số lượng sản xuất tại các gia đình khoảng 9.600 chiếc/ngày, bánh giầy là 35 triệu chiếc/năm và bánh gai khoảng 10 triệu chiếc/năm. Thu nhập của cả làng nghề về dịch vụ gói bánh đạt gần 9 tỷ đồng. Theo lời ông Phạm Xuân Quý - Chủ tịch UBND xã Duyên Hà: “Xã có 1.400 hộ dân với hơn 5.400 nhân khẩu, thì có tới 215 hộ làm nghề gói bánh, thu nhập của các hộ gấp 2 - 3 lần so với nghề thuần nông trước đây. Các hộ gia đình có nghề đều có mức thu nhập ổn định, có điều kiện chăm lo cho con cái học hành tốt hơn, chu đáo hơn.
Tại xã Vạn Phúc có làng nghề mây tre đan tồn tại và phát triển vài trăm năm nay, hiện 90% sản phẩm được xuất khẩu ra nước ngoài. Tổng số hộ dân của toàn Xã có khoảng 2.000 hộ với hơn 1.100 dân trong đó có 30% số hộ tham gia nghề mây tre đan, chủ yếu các hộ tập trung nhiều ở thôn 3. Tại cơ sở sản xuất mây tre đan Thanh Lịch được thành lập năm 1997, hiện đang duy trì 20 lao động thường xuyên và thu hút 300 - 350 số hộ dân trong xã tham gia sản xuất tại gia đình có mức thu nhập bình quân khoảng 50.000 đồng/ngày/người. Trung bình 1 tháng cơ sở sản xuất này xuất qua thị trường Đài Loan, Trung Quốc khoảng 2 contenner (70 khối/contenner) với 7 - 8 chủng loại mẫu mã sản phẩm. Hiện cả xã có 3 cơ sở sản xuất tập trung thu mua xuất khẩu và 1 cơ sở sản xuất phân phối tại thị trường nội địa.
Ông Chử Văn Hải - Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Phúc cho biết: Hiện nay tổng doanh thu của Xã về nghề mây tre đan đạt khoảng 15 – 18 tỷ đồng/năm. Nhiều cụ già 70 – 80 tuổi vẫn tham gia làm nghề, tranh thủ lúc nhàn rỗi các cụ tham gia đan lát một số công đoạn đơn giản của sản phẩm. Công việc giúp các cụ vui vẻ sống có ích hơn, vậy mà các cụ vẫn tạo thu nhập từ 600 - 700 ngàn đồng/tháng. Thôn 3 là thôn có nghề so với thôn 1 và thôn 2, nên đời sống nhân dân có phần sôi động hơn, các hoạt động văn hoá văn nghệ được các hộ dân tham gia hưởng ứng nhiệt tình đều đặn, hệ thống đường giao thông liên thôn khang trang sạch đẹp hơn. Đời sống tiện nghi của các hộ dân tham gia nghề mây tre đan có phần sung túc hơn.
Tình hình phát triển chung tại các làng nghề ở huyện Thanh Trì
Hiện nay, các làng nghề ở Thanh Trì phát triển chủ yếu còn tự phát, nhỏ lẻ tận dụng sức lao động thủ công lúc nông nhàn trong các hộ gia đình. Họ tự lo từ khâu thu mua nguyên liệu, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Các cơ sở sản xuất còn phân tán, thiếu mặt bằng sản xuất, hạ tầng cơ sở còn yếu, nên việc cải tiến mẫu mã sản phẩm và nâng cao chất lượng còn hạn chế. Các làng nghề truyền thống trước đây hiện đang có xu hướng mai một như các làng nghề chữa khoá, làm vàng mã ở Ngũ Hiệp, làng nghề làm sơn mài ở Đông Mỹ, làng nghề làm nón lá ở Đại Áng. Thêm nữa, do ảnh hưởng “tai tiếng” ô nhiễm nguồn nước từ nghĩa trang Văn Điển nên vấn đề xây dựng thương hiệu cho sản phẩm chế biến nông sản gặp nhiều trở ngại, vì thế mức tiêu thụ còn hạn chế, khó triển khai thành quy mô sản xuất hàng hoá lớn. Thị trường cho sản phẩm làng nghề của Huyện chủ yếu là thị trường trong nước. Sản phẩm tơ sợi của làng nghề Triều Khúc, mây tre đan Vạn Phúc là những mặt hàng xuất khẩu nhưng giá trị xuất khẩu chưa xứng với tiềm năng. Việc xuất hàng đi nước ngoài hầu hết đều qua trung gian chấp nhận hình thức lấy công làm lãi nên hiệu quả doanh thu không cao. Do hạn chế tại các làng nghề chế biến nông sản, thực phẩm, các chủ cơ sở sản xuất thường bán hàng ngay tại nhà, xuất cho các mối buôn. Các làng nghề về chế biến nông sản còn đang trong quá trình sản xuất tự phát nhỏ lẻ, các hộ sản xuất hầu như chưa tìm nguồn thị trường để phát triển hàng hoá. Mặt khác các sản phẩm này hiện đang bị thương hiệu sản phẩm cùng loại của nhiều địa phương khác cạnh tranh. Vì thế hiệu qủa kinh doanh sản xuất tại các làng nghề trên địa bàn huyện Thanh Trì hiện nay chưa cao, chưa tương xứng với tiềm năng của các làng nghề.
Phương hướng phát triển
Thực hiện các giải pháp hội nhập kinh tế quốc tế, Huyện uỷ, HĐND, UBND huyện Thanh Trì đang từng bước thực hiện việc khảo sát, khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống trên địa bàn, hướng đến xây dựng phát triển các làng nghề tập trung nhằm giải quyết tạo việc làm cho người lao động lao động trên địa bàn và xử lý triệt để ô nhiễm môi trường tại các làng nghề đang gây ô nhiễm. Huyện sẽ đầu tư xây dựng các khu sản xuất làng nghề tập trung cụ thể là các làng nghề ở xã Hữu Hoà, khu ngành nghề mới ở xã Tam Hiệp, nghề sản xuất bánh chưng, bánh dày của Tranh Khúc xã Duyên Hà. Đặc biệt là thương hiệu bánh làng nghề Tranh Khúc đang được Huyện ưu tiên phát triển xây thương hiệu./.
