Ngày 18/5/2009 tại Lễ khởi công xây dựng Nhà máy Sản xuất xơ sợi Polyester Đình Vũ, do Công ty cổ phần Hóa dầu và Xơ sợi Dầu khí (PVTEX) làm chủ đầu tư, tôi khá bất ngờ vì bên cạnh các doanh nghiệp thuộc 2 tập đoàn góp vốn cho dự án này là PVN và Vinatex, có cả Công ty TNHH Dệt may M. từ miền Trung ra dự.
Tôi hỏi ông Dung, giám đốc Công ty TNHH Dệt may M. lý do lặn lội hơn 400 cây số ra đây dự cái Lễ khởi công một dự án có lẽ chẳng liên quan gì nhiều. Ông sửng sốt nhìn tôi, giọng gay gắt: sao lại không liên quan? Cho đây là một vấn đề không dễ hiểu với một người ngoại đạo như tôi, nên thay vì giải thích, ông kể cho tôi nghe câu chuyện 6 năm về trước. Ngày 20/3/2003 Mỹ đánh Iraq, một trong những rốn dầu của thế giới thì ngày 24/3 giá sợi polyester 150D tại TP. Hồ Chí Minh tăng một mạch 20% lên 31.000 đồng/kg, làm cho các công ty dệt may trong nước lao đao.
Ông nói vui mà rất thật là những người đứng đầu công ty dệt may là những người theo sát những biến động chính trị trên thế giới nhất, từ chuyện liên quân Anh, Pháp, Mỹ dội bom Lybia tháng 3/2011, đến cuộc biểu tình lật đổ chính phủ tại Tunisia tháng 1/2011, tại Ai Cập tháng 2/2011, rồi những cuộc đàm phán P5+1 với Iran suốt từ năm 2006 đến nay.
Điểm nóng ở những rốn dầu này làm cho doanh nghiệp ở những nước nhập khẩu dầu và sợi polyeter bị động. Ông bảo, nói không quá thì Lễ khởi công hôm nay như một ngày hội của các công ty dệt may trong nước, bởi vì khi Nhà máy đi vào hoạt động, đạt 100% công suất, cho sản lượng 175.000 tấn xơ sợi mỗi năm, sẽ tạo nguồn cung ổn định và lâu dài giúp đáp ứng khoảng 40% nhu cầu nguyên phụ liệu của ngành Dệt may Việt Nam.
Không chỉ làm chủ nguồn nguyên phụ liệu cho ngành dệt may trong nước, tránh phụ thuộc vào sản phẩm nước ngoài, rút ngắn thời gian và chi phí cho các doanh nghiệp so với việc phải nhập khẩu hàng hóa, mà còn tiết kiệm khoảng 400 triệu USD nhập khẩu/năm, giảm nhập siêu cho nền kinh tế. Hơn thế nữa,sản xuất xơ sợi polyester từ nguyên liệu chính là PTA (axit perephthalic tinh khiết) và MEG (monoethylenglycol), TiO2 (titanium dioxide), vốn là những sản phẩm khâu sau của công nghiệp lọc hóa dầu Việt Nam.
Việc sản xuất xơ sợi polyester sẽ góp phần khép kín chu trình sản xuất từ khâu đầu đến khâu sau của ngành dầu khí. Do đó, sản xuất xơ sợi polyester không chỉ có ý nghĩa quan trọng với ngành dệt may mà còn hỗ trợ cho sự phát triển của ngành dầu khí, một ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước
“Vì nhau” trên nguyên tắc thị trường
Được kỳ vọng là vậy,nhưng ngay từ khi bắt đầu chạy thử, tháng 11/2011 thì nền kinh tế thế giới rơi vào khủng hoảng, ảnh hưởng xấu đến thị trường tiêu dùng may mặc lớn như Mỹ và châu Âu. Chính vì thế nhu cầu xơ sợi cũng bị thu hẹp, hàng loạt nhà máy polyester tại khu vực châu Á phải giảm sản lượng.
Về chủ quan, do đây là nhà máy sản xuất xơ sợi polyester đầu tiên của Việt Nam đầu tư, chưa có nhiều kinh nghiệm kỹ thuật chuyên ngành nên các cán bộ công nhân viên phải vừa làm vừa học hỏi nghiên cứu, điều chỉnh dây chuyền sản xuất để phù hợp với yêu cầu thực tế. Sản phẩm của công ty thời gian đầu chưa đáp ứng các tiêu chí cơ sở của khách hàng, nhất là các khách hàng sử dụng nguyên liệu để làm hàng xuất khẩu, tình hình tiêu thụ chậm. Vì thế, nhiều thời điểm trong giai đoạn chạy thử Nhà máy phải hạn chế công suất, dẫn đến giá thành tăng.
Trong bối cảnh tưởng như khó tìm được lối ra thì tháng 10/2012, 16 tập đoàn, tổng công ty thuộc Bộ Công Thương cùng nhau ký thỏa thuận ưu tiên sử dụng sản phẩm của nhau. Theo đúng tinh thần “thỏa thuận”, các hợp đồng sử dụng sản phẩm của nhau đều thực hiện theo nguyên tắc thị trường về giá cả, chất lượng.
Vậy “ưu tiên” thể hiện ở chỗ nào? Nói như Chủ tịch PVN Nguyễn Xuân Sơn, nếu có vấn đề về chất lượng thì hai bên cần ngồi với nhau để tìm cách tháo gỡ; hoặc như Chủ tịch Vinatex Trần Quang Nghị: Dầu khí đã vì sự chủ động nguồn nguyên liệu của Dệt may mà đầu tư dự án này, thì Dệt may cũng phải vì Dầu khí mà ưu tiên sử dụng sản phẩm.
Tuy nhiên, “ngồi lại với nhau tìm cách tháo gỡ” và “vì nhau” cũng phải trên nguyên tắc thị trường. Quả thực, trong những lần ngồi với nhau, 5 doanh nghiệp từng dùng thử xơ sợi Đình Vũ là CTCP Dệt may Hà Nội, CTCP Sợi Hoàng Thị Loan, CTCP Sợi Phú Xuyên (Phú Bài), CTCP Dệt may Nam Định và CTCP Dệt kim Đông Quang đã thẳng thắn chỉ ra những khiếm khuyết của polyester Đình Vũ và yêu cầu khắc phục.
Chính vì sựthẳng thắn này, cùng với sự cầu thị của của mình, PVTEX đã tập trung nỗ lực đào tạo nâng cao kiến thức chuyên môn cho cán bộ nhân viên, cử đoàn công tác đến các nhà máy có dây chuyền tương đương để học hỏi kinh nghiệm, thuê chuyên gia trong và ngoài nước hiệu chỉnh máy móc và hướng dẫn quá trình vận hành, đảm bảo hiệu quả, an toàn, đồng thời tiết giảm chi phí sản xuất tối đa. Đến nay, Nhà máy xơ sợi Đình Vũ đã nâng tỉ lệ sản phẩm đạt loại A lên 95%, lượng phế phẩm chỉ 2-3%.
Tính từ thời điểm chính thức vận hành Nhà máy, hàng ngàn mẫu sản phẩm đãđược lấy mẫu, đánh giá theo đúng quy trình. Phòng thí nghiệm Nhà máy hoạt động 24/24 giờ, lấy mẫu sản phẩm đều đặn theo thời gian quy trình quy định. Mẫu sản phẩm đưa đến phòng thí nghiệm phải đạt độ ổn định dưới điều kiện nhiệt độ, độ ẩm chuẩn của phòng thí nghiệm. Thời điểm lấy mẫu sản phẩm đều được quy chuẩn như mẫu xơ PSF phải lấy sau máy cắt khi dây chuyền đang hoạt động ổn định; mẫu sợi POY và DTY được lấy sau khi kiểm tra ngoại quan tại phân xưởng.
Ngày 7/8/2014, tại buổi họp bàn về công tác tiêu thụ sản phẩm xơ sợi polyester của PVTEX do thứ trưởng Hồ Thị Kim Thoa chủ trì, đại diện Viện Dệt may Việt Nam đã khẳng định:“Sau khi đem mẫu đi chạy thử tại nhiều đơn vị kéo sợi hàng đầu Việt Nam, kết quả đều cho thấy sản phẩm xơ sợi của PVTEX có chất lượng tương đương sản phẩm cùng loại nhập từ Thái Lan, Trung Quốc. Thậm chí, một số chỉ tiêu về đặc tính của xơ còn vượt trội, năng suất vận hành cao hơn so với xơ ngoại…”.
Sự “vì nhau” trên nguyên tắc thị trường đã giúp từ khi vận hành thương mại tháng 5/2014 đến nay, PVTEX đã sản xuất hơn 15.500 tấn sản phẩm các loại và ký hợp đồng bán cho khách hàng hơn 8.600 tấn sản phẩm, trong đó, gần 65% xuất khẩu sang thị trường châu Âu thông qua Thổ Nhĩ Kỳ.
65% sản lượng bán ra được xuất sang châu Âu, tự thân nó đã nói lên chất lượng polyester của PVTEX; tự thân nó đã nói sự thẳng thắn, rành mạch trong “Thỏa thuận giữa các tập đoàn, tổng công ty trực thuộc Bộ Công Thương trong ưu tiên sử dụng sản phẩm của nhau”; tự thân nó khiến ông Dung, giám đốc Công ty TNHH Dệt may M. không phải hối tiếc khi 5 năm năm trước đây đã vượt hơn 400 cây số đến dự Lễ khởi công dự án sản xuất sợi polyester này.
