Dấu ấn 136 năm của Bia Hà Nội
Khởi nguồn của Bia Hà Nội được ghi dấu từ năm 1890, khi ông Alfred Hommel thành lập xưởng bia đầu tiên trên một quả đồi ở làng Vạn Phúc, huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Hà Nội, nay là khu đất số 183 Hoàng Hoa Thám, phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội. Ban đầu, xưởng có 30 nhân công, sản xuất khoảng 150 lít bia mỗi ngày để phục vụ quân viễn chinh Pháp. Sau đó, cơ sở phát triển lên 300 nhân công, đạt sản lượng khoảng 5 triệu lít bia mỗi năm và được biết đến với tên gọi Nhà máy Bia Hommel.
Ngày 15/8/1958, chai bia đầu tiên do người Việt Nam làm chủ công nghệ ra đời, mang nhãn hiệu Bia Trúc Bạch. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, khẳng định năng lực làm chủ sản xuất của người Việt và mở đầu chặng đường khôi phục, phát triển của Tổng công ty Cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Hà Nội (HABECO).
Ở thời kỳ đầu, bia được đóng trong thùng gỗ, thùng nhôm và vận chuyển thủ công bằng xe cải tiến. Đến cuối những năm 50 của thế kỷ XX, bia bắt đầu được đóng chai, xếp trong két gỗ. Tem nhãn khi ấy đơn giản, mộc mạc nhưng mang nét riêng; trên nhãn có các rãnh đánh dấu ngày bằng số tự nhiên và tháng bằng chữ số La Mã, giúp khách hàng nhận biết thời gian sản xuất, sử dụng sản phẩm.
Bên trong công xưởng sản xuất của Nhà máy Bia Hommel
Trải qua 136 năm, HABECO - Bia Hà Nội đã trở thành một trong những doanh nghiệp hàng đầu của ngành đồ uống Việt Nam. Cùng với quá trình hiện đại hóa sản xuất, doanh nghiệp liên tục cải tiến bao bì, nhãn mác và phương thức vận chuyển. Nhiều dòng sản phẩm đã làm nên dấu ấn thương hiệu như Bia hơi Hà Nội, Bia lon Hà Nội, Bia Trúc Bạch, Hanoi Beer Premium, Hanoi Bold và Hanoi Light.
Từ hầm lên men truyền thống đến tank ngoài trời
Trong phần lớn thế kỷ XX, bia tại Nhà máy Bia Hà Nội được sản xuất theo phương pháp lên men hầm truyền thống (Traditional Cellar Fermentation), vốn phổ biến tại các nhà máy bia lâu đời ở Pháp và Bỉ. Các thùng lên men bằng thép tráng men, thép không gỉ hoặc gỗ được đặt trong hầm đá, hầm ngầm có nền nhiệt tương đối ổn định nhờ khối nhiệt của lòng đất.
Sự dao động nhiệt độ chậm và thấp giúp nấm men chuyển hóa đường trong điều kiện ổn định, tạo nên hương thơm hài hòa, cấu trúc bia tinh tế và hậu vị sâu. Mỗi hầm, mỗi thùng lên men với chế độ nhiệt riêng cũng góp phần tạo nên sắc thái hương vị đặc trưng của từng sản phẩm.
Hiện di sản hầm lên men tại Nhà máy Bia Hà Nội - Hoàng Hoa Thám còn hơn 170 thùng với nhiều dung tích khác nhau như 84, 170, 200, 260 và 300 hl. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất tăng, việc kiểm soát chính xác và đồng đều nhiệt độ trong hầm trở nên khó khăn. Khoảng 40% điện năng tiêu thụ của nhà máy dành cho hệ thống làm lạnh; vào mùa hè, hệ thống phải hoạt động liên tục để duy trì nhiệt độ, trong khi thất thoát nhiệt qua kết cấu xây dựng và chi phí thông gió, kiểm soát độ ẩm còn lớn.
Từ năm 1994, bên cạnh việc duy trì các hầm lên men truyền thống, HABECO đưa vào sử dụng hệ thống tank lên men ngoài trời (Outdoor Fermentation) nhập khẩu nguyên khối từ Cộng hòa Liên bang Đức. Hệ thống được điều khiển tự động bằng máy vi tính, giúp ổn định các thông số công nghệ trong quá trình lên men, ủ bia và vệ sinh thiết bị.
So với lên men trong hầm, tank ngoài trời tiết kiệm năng lượng hơn và không cần xây dựng hệ thống nhà bao che quy mô lớn, qua đó giảm sử dụng bê tông, cốt thép - những vật liệu có dấu chân carbon cao. Sự giao thoa giữa nghệ thuật làm bia truyền thống và khoa học kỹ thuật vì thế trở thành nền tảng để Bia Hà Nội vừa giữ chất lượng, hương vị, vừa tiến tới sản xuất bền vững. Trong tương lai, việc lắp đặt điện mặt trời trên mái nhà xưởng và khu vực tank ngoài trời được kỳ vọng tiếp tục giảm năng lượng tiêu hao trên mỗi lít bia.
Tank lên men ngoài trời tại Nhà máy Bia Hà Nội - Mê Linh thế kỷ 21
Số hóa sản phẩm, nối dài giá trị di sản
Cùng với đổi mới công nghệ sản xuất, HABECO đang đẩy mạnh số hóa thông tin sản phẩm. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến xuất xứ, ngày sản xuất, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và hướng dẫn sử dụng, khả năng truy xuất minh bạch trở thành một phần quan trọng của trải nghiệm khách hàng.
Từ tháng 6/2026, với sản phẩm Bia hơi Hà Nội đóng keg 30 lít và 50 lít, khách hàng có thể dùng điện thoại quét mã QR trên nắp nhôm để kiểm tra loại sản phẩm, ngày sản xuất và hạn sử dụng của từng keg bia. Mỗi mã QR được xem như một “hộ chiếu điện tử”, giúp kết nối hành trình của sản phẩm từ nhà máy tới người tiêu dùng, đồng thời tích hợp thông tin khuyến mại và kênh tiếp nhận phản hồi theo từng mã sản phẩm.
Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang mở ra một cách tiếp cận mới đối với di sản của Bia Hà Nội: bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên mọi công nghệ cũ, mà là lưu giữ những giá trị lịch sử, kỹ thuật và văn hóa làm nên bản sắc thương hiệu, đồng thời ứng dụng giải pháp hiện đại để nâng cao hiệu quả sản xuất.
Theo hướng đó, hệ thống hầm lên men truyền thống tại Nhà máy Bia Hà Nội - Hoàng Hoa Thám cần được bảo tồn như một không gian giới thiệu lịch sử ngành bia gắn với quá trình công nghiệp hóa và đời sống đô thị Hà Nội. Khi được đặt trong mối liên hệ với tank lên men ngoài trời và các thiết bị sản xuất qua nhiều thời kỳ, nơi đây có thể trở thành không gian lưu giữ ký ức cộng đồng, văn hóa lao động và hành trình phát triển của một thương hiệu lâu đời.
Từ những mẻ bia ủ trong hầm lạnh thủ công đến dây chuyền tự động hóa và “hộ chiếu điện tử” hôm nay, hành trình 136 năm của HABECO - Bia Hà Nội cho thấy khả năng kế thừa di sản để đổi mới. Mỗi cốc Bia Hà Nội vì thế không chỉ mang hương vị của quá khứ, mà còn chuyên chở khát vọng phát triển của một thương hiệu Việt trong kỷ nguyên số và tăng trưởng xanh.
