Giải quyết những "điểm nghẽn" trong thực tiễn
Việc ban hành Thông tư mới là bước đi cụ thể nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 27-NĐ/TW về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng pháp luật. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cách mạng tinh gọn bộ máy và phân cấp, phân quyền, các quy định hiện hành cần được cập nhật để khơi thông nguồn lực và bảo đảm an ninh quốc gia.
Đặc biệt, sự ra đời của Luật Điện lực năm 2024 cùng các Nghị định hướng dẫn như Nghị định số 62/2025/NĐ-CP và Nghị định số 146/2025/NĐ-CP đã tạo ra một khung pháp lý mới. Điều này đòi hỏi phải có một Thông tư thay thế Thông tư số 09/2019/TT-BCT để đảm bảo tính thống nhất và chi tiết hóa các nhiệm vụ mà Chính phủ đã giao cho Bộ trưởng Bộ Công Thương.
Theo đánh giá từ cơ sở thực tiễn, quá trình triển khai thi hành các quy định về phân cấp hiện nay đang bộc lộ một số khó khăn. Cụ thể:
Vướng mắc tại các công trình liên tỉnh: Đối với các đập, hồ chứa thủy điện nằm trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên, hiện vẫn chưa có quy định rõ ràng về việc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nào sẽ chủ trì phê duyệt phương án bảo vệ.
Thẩm quyền trong tình huống khẩn cấp: Tại lưu vực sông Hồng, thẩm quyền ra lệnh vận hành hồ chứa thuộc về Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, dẫn đến sự lúng túng cho địa phương trong việc xác định đơn vị chủ trì phê duyệt phương án ứng phó tình huống khẩn cấp.
Thông tư mới được xây dựng với mục tiêu giải quyết trực tiếp các vấn đề này, đồng thời cụ thể hóa việc phân cấp cho Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp trong việc thẩm định, phê duyệt quy trình vận hành hồ chứa loại quan trọng đặc biệt.
Quy định cụ thể, bảo đảm tính thống nhất và khả thi
Dự thảo Thông tư có bố cục gồm 06 Chương, 27 Điều và 08 Phụ lục, quy định chi tiết nhiều nội dung quan trọng của Luật Điện lực 2024. Các điểm mới đáng chú ý bao gồm:
Phân loại và phân cấp công trình: Chuyển các nội dung hướng dẫn từ cấp Nghị định xuống Thông tư để Bộ trưởng Bộ Công Thương trực tiếp quản lý và hướng dẫn.
Yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt: Quy định rõ các yêu cầu đối với hệ thống thông tin, cảnh báo vận hành phát điện và đặc biệt là vận hành xả lũ để đảm bảo an toàn cho vùng hạ du.
Xây dựng cơ sở dữ liệu: Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ về vận hành công trình thủy điện, phục vụ công tác quản lý và giám sát trực tuyến.
Nâng cao năng lực nhân sự: Hàng năm, Bộ Công Thương sẽ hướng dẫn khung tài liệu và hình thức bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng về quản lý an toàn đập cho các đối tượng liên quan.
Chi tiết dự thảo thông tư xem tại đây.
Thông tư này sẽ áp dụng rộng rãi đối với các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động điện lực hoặc có các hoạt động liên quan đến điện lực tại Việt Nam. Việc sớm hoàn thiện và ban hành Thông tư không chỉ giúp các doanh nghiệp thủy điện có hành lang pháp lý rõ ràng mà còn góp phần quan trọng vào việc bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân vùng hạ du, đảm bảo phát triển kinh tế bền vững.
