“Cái điện” trong ống tre

Dự án di dân lần này có bộ đội Đoàn Kinh tế 379 giúp sức, các anh bảo, hộ cuối cùng đi khỏi đây cũng phải đến gần giữa năm 2015. Nếu thế thì không được rồi, ngần ấy thời gian cưa cột nhà, cưa chuồng trâu, chuồng bò, có khi hết việc họ còn cưa luôn cả mấy hòn đá vuông về kê chân cột thì biết bằng nào điện cho đủ…

Nhiều nhà chưa kịp cưa gì nhưng ngày nào điện cũng sáng choang cả sân, mấy cái máy mài, máy rũa cắm điện để sửa xe máy của người Mông dưới đầu dốc thì ít mà sửa máy cắt gỗ thì nhiều. Ở đâu cũng nghe thấy tiếng kêu ro ro, ầm ầm điếc cả tai, chỉ khi nào mất điện thì chúng mới cùng nhau im lặng. Hộ đi trước thì đi rồi. Hộ chưa kịp đi thì ở lại, ban đêm bật vài chiếc bóng điện đỏ rực tranh thủ đóng thêm mấy thứ vật dụng cần thiết mang theo như cái khung dệt lanh, thùng đựng chàm nhuộm váy cho chị em, cả cái bắp cày để sau còn tra vào lưỡi gang nữa, xuống bản mới lấy đâu ra gỗ mà cưa, thậm chí mùa đông rét thế này cũng phải thắp cái bóng cho mấy con trâu ăn cỏ cả đêm, nó ăn nhiều nhanh béo, dù nó có to bằng nào dân bản cũng chẳng phải lo vì đã có xe ô tô của bộ đội chở đến tận nơi mà. Thế thì tội gì không bật điện cho nó ăn cỏ, nó béo, nó giúp mình làm nhiều việc, một tý điện trong vài ngày chẳng đáng gì so với việc nó làm. Chỉ cần nó kéo mấy khúc gỗ xuống chân dốc thôi cũng còn rẻ hơn nhiều so với việc thuê xe máy chở đi, thành ra nhà nào có trâu, có ngựa thì nhà đó lại thấy có một cái bóng sáng trắng ngay trên đầu 2 con.

Thời gian cũng chẳng còn bao lâu nữa thì bản này lại lặng thinh như rừng già im gió, như cả con suối mùa cạn nữa đấy. Đã bao đời người Mông sinh sống ở Cà Là Pá nên họ thấy bản làng thân quen lắm, từ con đường mảnh như sợi chỉ chạy trong khe đá, đến những quả lê đầu mùa xanh ngắt, rồi cái cột nhà có dán mấy chiếc đuôi cá và lông con gà sao mà nó gần gũi thế. Nhưng dù gần, dù xa đến đâu thì cũng chỉ còn ít ngày nữa là phải bàn giao mặt bằng lại cho tỉnh rồi. Nhiều khi nhớ nơi ở cũ, nhớ những vật dụng trong nhà bà con đã bao nhiêu đêm không ngủ. Nhà nào cũng bật điện sáng trắng, ngoài sân còn sáng hơn, đàn ông ngồi trên bậc cửa nhìn xuống chân núi nghĩ những ngày chặt cây dựng nhà, bật điện đập nứa bưng vách trong đêm, chị em ngồi dưới bóng điện dệt thêm bộ váy mới, vừa dệt vừa nhớ về những kỷ niệm ngày đầu mình về đây làm dâu, có khi kim còn chọc cả vào tay đau điếng. Cũng tại cái điện, nó sáng quá thôi, nếu không ai cũng đi ngủ rồi. Đi ngủ có khi lại hay, vừa không tốn điện, vừa không phải mất thời gian nghĩ về ký ức xa xăm, nghĩ nhiều đói bụng, không ngủ lại nghĩ tiếp, thành ra mặt trời lên cao cái bóng mới được tắt…

Hay thật, nỗi nhớ, cái nghĩ ấy thì trong bóng tối cũng nhớ được, nghĩ được cần gì phải bật điện nhỉ? Nhưng họ bảo chỉ còn ít ngày trên đất cũ, bật một tý điện để nhìn đất, nhìn núi, nhìn cái bếp có chảo cám lợn sôi xình xịch cả đêm… mai đi rồi có còn trông thấy nó nữa đâu. Thậm chí ngoài cây mận bà con cũng treo một vài cái bóng để nhỡ có người trai Mông ở bản khác đi chào nhau, say rượu còn tìm được nhà người quen mà ngủ nhờ một đêm. Đêm lạnh thế này, không ngủ nhờ thì biết bao giờ đôi chân tím tái mới đặt tới bậc đá thân quen nhà mình? Thế đấy, người Mông ở Cà Là Pá hay lắm, hay từ chuyện cái bóng điện hay đi. Nhưng nghĩ kỹ lại thì có một cái chưa hay, đó là trong thời gian vận chuyển nhà cửa, đồ đạc, dòng điện về Cà Là Pá tăng lên vùn vụt. Nhà nào kim đồng hồ đo điện cũng quay nhanh, chóng cả mặt, mỏi lừ cả mắt mỗi khi ai đó leo lên cột xem thế nào. May mà chưa cùng một lúc cả 400 hộ dùng máy cưa để cưa cột nhà. Nếu mà cùng một lúc cưa như thế, chắc lợn cắp nách ở chợ phiên toàn là lợn điện đấy, lợn điện là lợn mang đi bán để lấy tiền trả tiền điện thôi à. Vậy mà cũng đã có mấy con bị buộc dây lôi đi xềnh xệch rồi. Chính trưởng bản Vừ A Và đã gặp cảnh ấy trong tay A Lử gần nhà, Vừ A Và hỏi:

- Sao mày lại lôi nó đi nhanh thế Lử ơi?

- Y dà, Trưởng bản về tắt điện đi, dùng lãng phí quá lại lôi như tao thôi mà.

Trưởng bản gác chân lên hòn đá nghĩ mãi mới hiểu câu nói đấy. Thì ra bà con ai cũng vui mừng vì sắp được về nơi ở mới. Điện ở nơi mới tốt hơn vì nó là điện lưới Quốc gia đã có từ lâu, dây của nó lại được móc vào cái cột bê tông chắc chắn. Nhưng dù tốt, dù xấu, dù chắc thế nào cũng không nghĩ nhiều bằng việc ở Cà Là Pá mới có điện vậy mà nhiều người dùng tốn kém quá. Một con gà, một con lợn nhỏ chẳng đáng gì nhưng phải bán đi để trả tiền điện thì tiếc đấy. Nếu điện hết ít hơn, chỉ bán con gà thôi, con lợn kia sẽ làm nửa bản say mềm, như vậy thì thích quá còn gì. Bà con nghĩ được thế nhưng chẳng nghĩ được phải làm thế nào để mình làm được như mình đang nghĩ. Việc nào cũng quan trọng, chuyển nhà thì đúng rồi, nhưng bật điện lên để ngắm nhìn những đồ vật thân quen… thì cũng đúng hơn. Giờ phải làm thế nào đây, chưa ai biết phải làm thế nào để tiết kiệm được dòng điện chạy về Cà Là Pá cả?

- Mình nghĩ ra rồi dân bản ơi…

- Nghĩ ra sao không nói thế, để mãi trong bụng bọn mình không thấy đâu?

- Mỗi tuần bản ta tắt điện một lần cả ngày lẫn đêm, một lần tắt bà con lại nhớ một lần cho vào cái ống tre một nắm gạo bé nhé!

- Ầy, bọn mình hiểu ngay. Gạo để bán trả tiền điện. Mình không nghe đâu, phải để nấu cơm cho con ăn mà.

- Bà con nhìn lên cái bóng sáng kia đi, mình cũng đang nói lời sáng như nó đấy. Lời sáng không nghe thì nghe lời gì?

Trưởng bản đã nói vậy thì ai cũng phải gật đầu rồi đi xuống núi.

Mấy tháng sau, bà con không nhớ hết mình đã tắt được bao nhiêu lần điện. Mỗi lần tắt như thế, là mỗi lần cái ống tre được mở ra và nắp lại, buộc kín rồi gác nó lên sàn bếp cho khói đen bám vào.

Mùa Xuân đang đến gần, cây lê cũng đã bật bông trắng muốt. Vậy là Tết sớm của người Mông ở Cà Là Pá đã về trên từng nụ hoa. Trưởng bản gọi những người chuyển đi nơi ở mới trước Tết lại gần và bảo lấy số gạo đã tiết kiệm được tặng cho những hộ người Mông, người Hà Nhì còn khó khăn trong bản chưa kịp chuyển đi để ăn Tết sớm.

Nghe xong bụng ai cũng như có gió vì thấy cờ đang reo lên phần phật. Trường bản A Và à, mày giỏi thật, bọn tao mà làm trưởng bản sẽ không giỏi như mày, vì không giỏi nên bọn tao mới thấy mày giỏi. Mỗi tuần tắt điện một lần có đáng gì đâu, chỉ phải ở tối có một đêm thôi vậy mà lại được gạo để cho người nghèo. Hay quá, hay quá đi thôi…

Nhiều người định nói những câu như thế nhưng đã thấy trưởng bản đi tít xuống vực sâu hun hút nhìn lên. ‘‘À, chắc là trưởng bản xuống núi để nhìn cho rõ sáng kiến của mình cũng là cao kiến của dân bản’’. Vừa nói họ vừa chạy thật nhanh về nhà vì hôm nay đã đến ngày tắt điện của gia đình mình rồi. Cái ống tre trên gác bếp cũng được lôi xuống và nắm gạo khác lại được cho vào…