Lực lượng mỏng, địa bàn rộng
Nằm trên quốc lộ 1A, Cần Thơ là cửa ngõ vào các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long. Ngoài hệ thống đường bộ, Cần Thơ còn có hệ thống sông ngòi kênh rạch, được xem là hai tuyến giao thông chính trung chuyển hàng lậu qua địa bàn xuống các tỉnh phía Nam.
Bên cạnh đó, Cần Thơ là địa bàn nổi cộm về buôn lậu và gian lận thương mại. Các mặt hàng thường được buôn lậu qua biên giới về Cần Thơ chủ yếu là đường cát, thuốc lá, mỹ phẩm và vàng.
Thống kê 5 tháng đầu năm 2017 cho thấy, tình trạng buôn lậu và vận chuyển thuốc lá lậu, vàng và đường không rõ nguồn gốc xuất xứ ngày một gia tăng trên địa bàn thành phố Cần Thơ. Bên cạnh đó, hàng giả, hàng nhái ngày càng gia tăng. Nhức nhối hiện nay là nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng tăng với 2 nhóm hàng chính là phân bón giả và và sản phẩm chăm sóc sức khỏe và làm đẹp, gây mất niềm tin đối với người tiêu dùng, ảnh hưởng tới sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp
Để đối phó với lực lượng chức năng, các đối tượng đã dùng nhiều chiêu trò, thủ đoạn tinh vi như gắn mác các nhãn hiệu có uy tín trong nước, trà trộn hàng lậu với hàng trong nước để qua mặt cơ quan chức năng. Trong 5 tháng đầu năm vừa qua, lực lượng chức năng đã bắt 3 vụ buôn lậu vàng với tổng số gần 5kg.
Trong gian lận thương mại đối với mặt hàng xăng dầu, các đối tượng thường sử dụng hóa đơn xoay vòng hoặc gian lận về số liệu đo lường và chất lượng sản phẩm.
Với tình hình buôn lậu gian lận thương mại ngày càng gia tăng trên địa bàn, tuy nhiên Chi cục QLTT Cần Thơ chỉ có có quân số 52 người, chia thành 11 đội phụ trách địa bàn 9 quận huyện trên toàn tỉnh, lực lượng này quá mỏng để kiểm soát tốt địa bàn toàn tỉnh.
Bên cạnh nhân sự mỏng, thì điều kiện làm việc đang là bất cập đối với CCQLTT Cần Thơ. Hiện nay, trong 11 đội, chỉ có đội Ninh Kiều được Thành phố cấp trụ sở còn lại phải mượn và thuê. “Với tình hình buôn lậu và gian lận thương mại ngày càng gia tăng, tuy nhiên lực lượng quá mỏng khiến hoạt động QLTT gặp nhiều khó khăn. Cần điều chỉnh nguồn nhân sự tại các ban ngành tại địa phương để bổ sung thêm cho lực lượng QLTT. Trách nhiệm của Quản lý thị trường rất lớn mà biên chế nhân sự không đủ, trụ sở, phương tiện, địa điểm thiếu thốn, nghèo nàn là những bất cập của công tác QLTT Cần Thơ hiện nay” – Ông Nguyễn Văn Sanh, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Cần Thơ cho biết.
Luật vênh, chồng chéo gây khó khăn trong xử lý vi phạm
Hệ thống văn bản, chính sách pháp luật về đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả thời gian qua giữa các cơ quan chức năng còn chồng chéo gây không ít khó khăn cho công tác xử lý các vụ vi phạm. Đơn cử, theo quy định thì sau khi có quyết định xử phạt hành chính với tang vật tịch thu, trong vòng một tháng tang vật phải chuyển qua trung tâm bán đấu giá có chức năng hợp pháp triển khai, trong khi chủ tang vật có thời gian 3 tháng để khiếu nại (nếu có). Trong xử lý vi phạm hành chính và tố tụng hành chính đã quy định thời hạn khởi kiện một năm. Hết thời gian khiếu nại khởi kiện mới được bán đấu giá. Bên cạnh đó, trong trường hợp này, do không có hệ thống kho bãi bảo quản chuyên dụng nên với tang vật là hàng hóa có thời hạn sử dụng sẽ bị hỏng.
Tại Nghị định 59/2006/NĐ-CP và Nghị định 43/2006/NĐ-CP qui định thuốc lá là hàng hóa cấm kinh doanh dịch vụ thương mại, cấm vận chuyển, thì Văn phòng Chính phủ có văn bản cho phép tái xuất hàng. Do đó, cần có sự phân biệt thuốc lá điếu nhập lậu hiện nay là hàng nhập lậu hay là hàng cấm kinh doanh vì chế tài áp dụng xử phạt giữa hàng nhập lập với hàng cấm kinh doanh có sự khác nhau.
Luật Thương mại 2005 đã đưa “thuốc lá điếu nhập lậu” vào danh mục hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh. Tại Điều 9 của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá năm 2012 cũng quy định “mua bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá nhập lậu” là những hành vi bị nghiêm cấm. Tuy nhiên, Luật Đầu tư 2014, thuốc lá là mặt hàng kinh doanh có điều kiện, nhưng Nghị định 124/2015/NĐ-CP ngày 19/11/2015 của Chính phủ lại quy định thuốc lá nhập lậu là hàng cấm, nên không có sự thống nhất giữa Luật và Nghị định, gây khó khăn cho lực lượng chức năng trong kiểm tra, xử lý, nhất là với các trường hợp đủ định lượng truy cứu trách nhiệm hình sự.
Bên cạnh đó, một bất cập khác nằm ở điều 190, 191 của Bộ Luật Hình sự 2015 khi phải định giá hàng cấm mới có thể xử lý hình sự. Nếu như theo các quy định trước đây, tính theo số bao thuốc lá lậu thu giữ được (từ 500 bao trở lên theo Nghị định số 124/2015/NĐ-CP) sẽ có thể truy tố hình sự thì quy định mới là giá trị hàng hóa phạm pháp tối thiểu phải bằng 100 triệu đồng. Hai chế tài xử lý khác nhau không có sự rõ ràng nên rất khó để tịch thu và xử lý.
Đối với trường hợp hàng giả là hàng giả nhãn cũng có bất cập. Năm 2016 Chi cục phát hiện hàng giả nhãn café, tuy nhiên khi kiểm tra trong thành phần sản phẩm không có Cafein mà theo quy định trong café phải có lượng cafein theo tiêu chuẩn.
Hoạt động buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu, gian lận thương mại và hàng giả không chỉ gây về thiệt hại kinh tế mà còn lũng đoạn thị trường. Đồng thời ảnh hưởng tới sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp trong nước, gây tâm lý hoang mang cho người tiêu dùng. Với chức năng nhiệm vụ được giao, cán bộ, công chức ngành quản lý thị trường Cần Thơ vượt qua khó khăn, đang nỗ lực hết mình đồng thời phối hợp tốt với các ngành để kiểm soát, bình ổn thị trường.
“Hiện nay, phương tiện đi lại CCQLTT Cần Thơ chủ yếu là xe máy. Đối với đường thủy, Chi cục được cấp một ca-nô và một tầu, tuy nhiên khi sử dụng các phương tiện này Chi cục cũng phải tính toán kỹ, bởi hoạt động QLTT là lấy thu bù chi, nghĩa là nếu có kết quả của vụ việc mới được thanh toán chi phí, do đó công tác tuần tra trên đường thủy bị hạn chế. Với việc đấu tranh chống hàng lậu có thể san sẻ được chi phí nhưng với hàng giả, hàng tiêu hủy thì chỉ tịch thu và tiêu hủy không có chi phí để nộp lại”- Ông Nguyễn Văn Sanh chia sẻ những khó khăn của lực lượng QLTT Cần Thơ
Phạm Ân
