Cơ giới hóa khai thác than ở vỉa có độ dốc lớn: Bước đột phá của Vinacomin

Trước đây, các mỏ than chủ yếu áp dụng công nghệ khai thác bằng phương pháp khoan nổ mìn thủ công, chống giữ bằng cột thủy lực đơn, giá thủy lực di động và gần đây là giá khung di động. Các công nghệ này vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn lao động, đặc biệt là trong khấu gương, di chuyển cột, chuyển máng cào...

Nhưng hiện nay, đã khá nhiều mỏ áp dụng công nghệ khai thác than cơ giới hóa đồng bộ bằng máy khấu Combai. Đây là dây chuyền kỹ thuật kết hợp giữa máy cắt vỉa than Combai với giàn chống di chuyển tự động. Công nghệ này đã khắc phục được nhược điểm về giàn chống. Bởi giàn chống công nghệ truyền thống vốn là giàn chống cố định nên chiếm một suất đầu tư lớn trong công nghệ khai thác than. Bên cạnh đó, việc cơ giới hóa trong công nghệ khai thác than còn có 4 ưu điểm sau.

Thứ nhất, việc cơ giới hóa trong công nghệ khai thác than đã giúp hạn chế việc dùng trực tiếp sức người vào khai thác nên làm giảm đáng kể tai nạn lao động.

Thứ hai, so với khai thác bằng khoan nổ mìn sử dụng giá thủy lực di động và giá khung di động, thì công nghệ khai thác than cơ giới hóa có năng suất gấp từ 1,5 đến 1,8 lần.

Thứ ba, công nghệ này góp phần nâng cao mức độ tập trung hóa sản xuất trong các hầm lò.

Cuối cùng, chúng giúp làm giảm tổn thất tài nguyên, tỷ lệ thu hồi than hạ trần tăng trên 13% so với công nghệ khai thác bằng khoan nổ mìn sử dụng giá thủy lực di động và giá khung di động, trong cùng một điều kiện.

Tuy nhiên cho đến nay, không phải lò than nào áp dụng công nghệ khai thác than cơ giới hóa đồng bộ bằng máy khấu Combai cũng thành công.

Trong 4 đơn vị áp dụng thử nghiệm khai thác bằng máy, Than Khe Chàm đạt hiệu quả cao nhất; Than Nam Mẫu tuy chưa đạt công suất thiết kế nhưng sản lượng đang nhích dần; Than Vàng Danh chưa đạt hiệu quả như mong muốn, nếu không muốn nói là thất bại; Than Dương Huy đưa vào thử nghiệm, nhưng gặp vỉa không ổn định, nơi thì gặp đá, nơi gặp nước, lầy thụt, buộc phải đưa máy ra.

Có ba lý do cơ bản để dẫn tới không thành công: Điều kiện địa chất phức tạp; chiều dài khai thác không lớn (khó đạt hiệu quả); nhưng đặc biệt là máy khấu than chỉ phát huy hết công suất ở những vỉa than có chiều dày trung bình, độ dốc thoải (tối đa 300), còn với vỉa than từ mỏng đến dày trung bình, độ dốc lớn hơn 300 thì hiệu quả không đáp ứng được so với thiết kế.

Trong khi đó, các vỉa than từ mỏng đến dày trung bình, độ dốc lớn lại có trữ lượng tương đối lớn, nên việc hoàn thiện công nghệ khai thác than cơ giới hóa đồng bộ ở những vỉa than có độ dốc lớn là rất cấp bách. Bởi lẽ, theo nhận định của Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam, trong những năm tới, nhu cầu sản lượng than hầm lò ngày càng cao; diện khai thác ngày càng xuống sâu; việc tuyển dụng lao động ngày càng khó... thì cơ giới hoá hầm lò là yêu cầu tiên quyết đảm bảo phát triển bền vững sản lượng than.

Chủ tịch Vinacomin Lê Minh Chuẩn đã khẳng định, thời gian tới, Tập đoàn tiếp tục triển khai cơ giới hóa khai thác, đào lò toàn diện tại các đơn vị. Trước mắt, sẽ rà soát diện sản xuất của các đơn vị, đưa ra giải pháp áp dụng công nghệ phù hợp từng điều kiện. Những vị trí áp dụng được cơ giới hóa, nhất thiết phải áp dụng, cần chủ động, quyết tâm đưa bằng được cơ giới hóa lên một bước mới. Cơ giới hóa trong khai thác, đào lò là nhiệm vụ quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của ngành than.

Với sự quan tâm của lãnh đạo Vinacomin, nhiều đơn vị trong ngành đẩy mạnh phong trào phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật trong khai thác ở những vỉa than có độ dốc lớn. Viện Khoa học công nghệ mỏ - TKV đã nghiên cứu thành công công nghệ cơ giới hóa khai thác và thiết kế, chế tạo loại giàn chống tự hành phù hợp áp dụng đối với điều kiện địa chất cá vỉa dày, độ dốc đến 350 tại vùng Quảng Ninh.

Công ty Than Mông Dương sử dụng giá thuỷ lực di động XDY và giá thủy lực di động ZHT-3600 chống giữ các khu vực vỉa dày có độ dốc thoải từ 0-450, đối với những khu vực vỉa có độ dốc lớn hơn 450 đang áp dụng công nghệ khai thác ngang nghiêng.

Nhưng bước đột phá lớn thuộc về Công ty Than Hà Lầm đã thành công trong cải tiến công nghệ thi công đào các đường lò có độ dốc lớn (đến 900) bằng công nghệ khoan dẫn.

Theo nhận định của các chuyên gia, các sáng kiến cải tiến công nghệ nói trên sẽ sớm được phổ biến ra các đơn vị khai thác than trong Vinacomin và mở ra một bước phát triển mới cho ngành khai thác than tại nước ta.