Bao bì thực phẩm thế hệ mới: Bảo đảm an toàn, hướng tới kinh tế tuần hoàn

Trong bối cảnh yêu cầu về an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ngày càng cao, bao bì không chỉ thực hiện chức năng chứa đựng, bảo quản sản phẩm mà còn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm, giảm thiểu tác động môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Việc phát triển các giải pháp bao bì an toàn, thân thiện với môi trường vì vậy đang trở thành vấn đề được các cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp quan tâm.

Hội thảo được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập VINAFOSA (2001–2026), thu hút gần 250 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý trung ương và địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội, doanh nghiệp và cơ quan báo chí. Sự kiện tạo diễn đàn trao đổi về các yêu cầu quản lý, giải pháp công nghệ và thực tiễn ứng dụng bao bì thực phẩm theo hướng an toàn, bền vững.

Hoàn thiện quản lý an toàn thực phẩm trước những yêu cầu mới

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Giang - Chủ tịch VINAFOSA, nhấn mạnh an toàn thực phẩm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe, chất lượng cuộc sống của người dân, sự phát triển của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông Lê Văn Giang, trong bối cảnh ngành thực phẩm đứng trước những yêu cầu ngày càng cao về an toàn, chất lượng, đổi mới công nghệ và bảo vệ môi trường, vấn đề bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới có ý nghĩa ngày càng thiết thực. Bao bì không chỉ phục vụ quá trình bảo quản, vận chuyển sản phẩm mà còn liên quan trực tiếp đến việc kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước, ông Bùi Đức Lập - Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), đề cập những thách thức đối với công tác bảo đảm an toàn thực phẩm khi chuỗi cung ứng ngày càng đa dạng, thương mại điện tử phát triển, cùng với sự thay đổi liên tục của công nghệ chế biến và vật liệu tiếp xúc với thực phẩm.

Trước thực tế đó, công tác quản lý an toàn thực phẩm cần tiếp tục được đổi mới theo hướng dựa trên đánh giá nguy cơ, tăng cường kiểm tra sau lưu thông, giám sát và cảnh báo sớm. Đồng thời, cần nâng cao năng lực kiểm nghiệm, xác minh, truy xuất nguồn gốc, đẩy mạnh chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan liên quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, kịp thời phát hiện và xử lý các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Liên quan đến việc hoàn thiện khung pháp lý, tại hội thảo, đại diện Cục An toàn thực phẩm cho biết cơ quan này đã rà soát toàn bộ 66 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), trong đó có 4 QCVN đối với nhóm bao bì, dụng cụ và vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Các định hướng quản lý trong quá trình nghiên cứu sửa đổi Luật An toàn thực phẩm cũng được trao đổi, với trọng tâm là nâng cao hiệu quả kiểm soát nguy cơ, xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể và tạo thuận lợi cho việc tuân thủ quy định.

Đáng chú ý, đối với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, nguy cơ mất an toàn có thể phát sinh từ đặc tính vật liệu và điều kiện sử dụng. Khả năng thôi nhiễm các chất từ bao bì vào thực phẩm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và mức độ tương thích giữa vật liệu với từng loại thực phẩm. Vì vậy, việc đánh giá an toàn cần dựa trên cơ sở khoa học, kết quả kiểm nghiệm và các quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng.

Những yêu cầu này cho thấy việc phát triển bao bì thực phẩm thế hệ mới không chỉ là câu chuyện đổi mới vật liệu hay công nghệ sản xuất, mà còn phải gắn chặt với các điều kiện bảo đảm an toàn trong toàn bộ quá trình chế biến, bảo quản và phân phối sản phẩm.

Đổi mới công nghệ bao bì gắn với phát triển kinh tế tuần hoàn

Bên cạnh yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm, hội thảo dành sự quan tâm đến các giải pháp đổi mới công nghệ, phát triển bao bì thân thiện với môi trường và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Trong xu hướng chuyển đổi xanh, việc lựa chọn vật liệu và thiết kế bao bì không chỉ hướng đến giảm lượng nguyên liệu sử dụng, mà còn cần bảo đảm khả năng bảo quản thực phẩm, phù hợp với dây chuyền sản xuất và điều kiện thu gom, tái chế. Đây là những yếu tố cần được xem xét đồng bộ để hài hòa giữa mục tiêu an toàn thực phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Chia sẻ tại hội thảo, bà Nguyễn Thanh Giang - Tổng Giám đốc Tetra Pak Việt Nam, nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo đảm an toàn và chất lượng thực phẩm xuyên suốt quá trình sản xuất. Theo đó, các giải pháp công nghệ cần được triển khai đồng bộ từ khâu chế biến đến đóng gói, góp phần kiểm soát rủi ro và duy trì chất lượng sản phẩm.

Cách tiếp cận này cho thấy đổi mới công nghệ bao bì không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về an toàn, chất lượng và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang bao bì xanh cần đi đôi với việc đánh giá đầy đủ mức độ an toàn của vật liệu, tính phù hợp về công nghệ và khả năng triển khai các hoạt động thu gom, tái chế trong thực tế.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, đại diện Tập đoàn TH chia sẻ các giải pháp cải tiến vật liệu, giảm trọng lượng và điều chỉnh thiết kế bao bì nhằm tiết kiệm nguyên liệu, giảm sử dụng nhựa và hạn chế tác động đến môi trường. Những cải tiến này giúp TH giảm khoảng 600 tấn nhựa/năm, đồng thời tiết kiệm hàng chục tỷ đồng chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, thông qua hệ thống PRO Việt Nam, hơn 21.000 tấn vỏ hộp sữa đã được thu gom kể từ năm 2024. TH là một trong những thành viên sáng lập PRO Việt Nam.

Các kết quả được chia sẻ tại hội thảo cho thấy việc cải tiến bao bì có thể mang lại lợi ích đồng thời về kinh tế và môi trường. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả và mở rộng các giải pháp theo hướng kinh tế tuần hoàn, cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp sản xuất, đơn vị thu gom, tái chế và các cơ quan quản lý, trên cơ sở bảo đảm yêu cầu về an toàn, chất lượng sản phẩm.

Tăng cường kết nối, thúc đẩy sản xuất thực phẩm an toàn và bền vững

Từ những vấn đề đặt ra trong công tác quản lý và thực tiễn ứng dụng công nghệ, hội thảo tiếp tục tập trung trao đổi về các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ sinh thái sản xuất thực phẩm an toàn và bền vững tại Việt Nam.

Các nội dung thảo luận bao gồm quy định pháp luật đối với bao bì, dụng cụ và vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm; nhận diện nguy cơ mất an toàn từ vật liệu bao bì; ứng dụng công nghệ nhằm giảm thiểu rủi ro; phát triển bao bì xanh, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phòng ngừa các rủi ro pháp lý trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Đặc biệt, phiên thảo luận với chủ đề “Hoàn thiện hệ sinh thái sản xuất thực phẩm an toàn và bền vững tại Việt Nam” tạo cơ hội để đại diện cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi những khó khăn trong thực tiễn, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành thực phẩm.