TÓM TẮT:
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation) giúp doanh nghiệp ngành dệt may nâng cao năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp may tại Ninh Bình đang có cơ hội tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng cũng phải đối mặt với thách thức về công nghệ, nhân lực và tiêu chuẩn bền vững. Bài viết phân tích xu hướng đổi mới sáng tạo mở, làm rõ cơ hội, thách thức và hàm ý chính sách cho doanh nghiệp dệt may địa phương.
Từ khóa: đổi mới sáng tạo mở, ngành dệt may, Ninh Bình, năng lực cạnh tranh.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh kinh tế sâu, đổi mới sáng tạo mở đã trở thành mô hình tăng trưởng chiến lược, giúp doanh nghiệp ngành dệt may tạo sản phẩm mới, học hỏi công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo Wikipedia (2026), đổi mới mở là “quá trình các tổ chức sử dụng dòng vào và ra của tri thức để thúc đẩy đổi mới nội bộ và mở rộng thị trường, kết hợp nguồn lực nội bộ và từ đối tác bên ngoài”. Tại Ninh Bình, doanh nghiệp may đang đối mặt với yêu cầu cao từ thị trường xuất khẩu, áp lực tối ưu hóa chi phí và dịch chuyển cơ sở sản xuất, nhưng mức độ ứng dụng mô hình này vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
2. Xu hướng phát triển đổi mới sáng tạo mở tại Việt Nam và tỉnh Ninh Bình
2.1. Xu hướng tại Việt Nam
Ngành dệt may Việt Nam là một trong những ngành kinh tế trọng điểm với quy mô xuất khẩu lớn. Trong năm 2025, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam ước đạt khoảng 46 tỷ USD, tăng khoảng 5,6 % so với năm trước và góp phần giữ vững vị thế trong nhóm các quốc gia xuất khẩu dệt may hàng đầu thế giới. Theo VCCI (2024), nhiều thị trường chủ lực như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu tiếp tục duy trì mức tăng trưởng ổn định, phản ánh sức cạnh tranh của sản phẩm dệt may Việt Nam trên thị trường quốc tế. Dữ liệu chi tiết hơn từ Diễn đàn doanh nghiệp, cho thấy, giá trị xuất khẩu dệt may trong 10 tháng đầu năm 2025 đạt 32,93 tỷ USD, tăng 7,6 % so với cùng kỳ năm 2024. Điều này khẳng định hướng tăng trưởng ổn định và vai trò ngày càng lớn của ngành trong xuất khẩu quốc gia.
Không chỉ tăng về quy mô xuất khẩu, một số doanh nghiệp dệt may cũng bắt đầu tiếp cận các xu hướng mới trong sản xuất như sản xuất xanh, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và ứng dụng công nghệ số trong vận hành. Những yếu tố này là biểu hiện rõ rệt của xu hướng đổi mới sáng tạo mở - khi doanh nghiệp không chỉ đổi mới nội bộ mà còn học hỏi, tiếp nhận tri thức từ đối tác và thị trường.
2.2. Xu hướng tại tỉnh Ninh Bình
Ninh Bình đang tập trung thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - 2 yếu tố quan trọng để doanh nghiệp tiếp cận mô hình đổi mới sáng tạo mở. Tỉnh đã triển khai Phong trào thi đua “Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” giai đoạn 2025-2030, nhằm nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy, phát triển hạ tầng số, ứng dụng công nghệ trong quản lý và phát triển kinh tế số, đồng thời tạo nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. (CDS Ninh Bình - 2025)
Bên cạnh đó, Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của tỉnh được kiện toàn, tổ chức các hội nghị, hội thảo và tập huấn kỹ năng công nghệ số cho cán bộ, công chức và doanh nghiệp địa phương. Đây là cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận kiến thức và công cụ số, từ đó cải tiến sản xuất, quản lý và kinh doanh hiệu quả hơn. Các doanh nghiệp cũng được khuyến khích tham gia các hội nghị kết nối cung - cầu, hội thảo công nghệ 4.0, nơi họ có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với các giải pháp kỹ thuật như IoT, trí tuệ nhân tạo và các ứng dụng số trong sản xuất - kinh doanh. Đồng thời, việc ứng dụng chuyển đổi số trên toàn tỉnh với mục tiêu số hóa dịch vụ công, quản lý dữ liệu và phát triển kinh tế số được triển khai đồng bộ, thể hiện qua các kế hoạch hành động giai đoạn 2025-2026.
Xu hướng tại Ninh Bình hiện nay là chuyển dịch từ quản trị truyền thống sang tiếp cận số hóa và đổi mới sáng tạo, với chính quyền tỉnh chủ động xây dựng chính sách, tổ chức phong trào thi đua đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số và tăng cường kết nối doanh nghiệp với công nghệ tiên tiến. Những động lực này tạo nền tảng quan trọng cho các doanh nghiệp, đặc biệt là ngành dệt may, để tiếp cận mô hình đổi mới sáng tạo mở, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả kinh doanh.
3. Cơ hội của đổi mới sáng tạo mở đối với doanh nghiệp ngành dệt may tỉnh Ninh Bình
- Nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu. Theo VCCI (2024), với quy mô xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt khoảng 46 tỷ USD năm 2025, ngành đang cạnh tranh rất mạnh trên thị trường quốc tế. Điều này buộc doanh nghiệp phải liên tục đổi mới để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu khắt khe từ Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản… Đổi mới sáng tạo mở giúp doanh nghiệp không chỉ khai thác tri thức nội bộ mà còn học hỏi công nghệ từ đối tác, qua đó giảm chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D), rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường và tối ưu hóa quy trình xuất khẩu. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
- Ứng dụng công nghệ và số hóa sản xuất. Một xu hướng rất rõ rệt trong các ngành sản xuất công nghiệp hiện nay là số hóa quy trình sản xuất - vận hành doanh nghiệp, từ tự động hóa, IoT, dữ liệu lớn đến các hệ thống quản trị ERP/SCM. Đổi mới sáng tạo mở là công cụ để các doanh nghiệp xác định và ứng dụng các giải pháp này qua hợp tác với các trung tâm công nghệ, viện nghiên cứu và đối tác triển khai, thay vì tự nghiên cứu toàn bộ từ đầu. Việc này giúp giảm rủi ro đầu tư, giảm chi phí ban đầu và đẩy nhanh quá trình ứng dụng công nghệ. Nhiều phân tích về đổi mới sáng tạo trong ngành dệt may cũng cho thấy, doanh nghiệp ứng dụng các giải pháp công nghệ mới có năng suất lao động cao hơn đáng kể so với phương thức truyền thống.
- Tận dụng các hiệp định thương mại tự do. Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, giúp hàng dệt may tiếp cận được các thị trường rộng lớn với thuế quan ưu đãi. Đổi mới sáng tạo mở giúp doanh nghiệp tăng cường khả năng đáp ứng các tiêu chí xuất xứ, chất lượng sản phẩm và thiết kế phù hợp với yêu cầu thị trường mục tiêu - điều rất quan trọng để tận dụng hiệu quả các ưu đãi này. Bằng việc hợp tác với các đối tác cung ứng nguyên liệu, tư vấn thị trường quốc tế và công ty phân phối toàn cầu, doanh nghiệp có thể học hỏi chiến lược thương hiệu, tiếp cận khách hàng hiệu quả và xây dựng chiến lược phân phối bền vững.
4. Thách thức của đổi mới sáng tạo mở đối với doanh nghiệp ngành dệt may tỉnh Ninh Bình
- Hạn chế về nguồn lực tài chính và đầu tư R&D. Đổi mới sáng tạo mở đòi hỏi doanh nghiệp phải có nguồn lực tài chính để đầu tư vào R&D, mua sắm công nghệ và duy trì các dự án hợp tác với đối tác bên ngoài. Theo Vietnam Open Innovation Ecosystem Report (2023), dù đổi mới mở đã phát triển tại một số doanh nghiệp lớn và khởi nghiệp, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam vẫn gặp khó trong việc huy động vốn cho các dự án đổi mới có tính thử nghiệm, dự án công nghệ mới hoặc dự án dài hạn. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với doanh nghiệp ngành dệt may tại Ninh Bình vốn chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
- Thiếu nguồn nhân lực có kỹ năng cao. Một trong những thách thức lớn là thiếu hụt nhân lực có kỹ năng công nghệ cao và hiểu biết về quản trị đổi mới. Trong báo cáo về đổi mới sáng tạo của ngành dệt may, các doanh nghiệp phản ánh rằng khoảng 60 % thiếu chuyên gia trong lĩnh vực quản lý sản xuất xanh và ứng dụng tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời hệ thống đào tạo hiện tại chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó trong triển khai các dự án sáng tạo phức tạp và ứng dụng công nghệ cao.
- Rủi ro về quản lý tri thức và bảo mật công nghệ. Khi doanh nghiệp chia sẻ dữ liệu, thông tin và công nghệ với đối tác bên ngoài, rủi ro về bảo mật và quyền sở hữu trí tuệ là vấn đề cần được cân nhắc kỹ. Doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả để bảo vệ lợi ích của mình, tránh bị đối tác lợi dụng tri thức mà không mang lại giá trị tương xứng.
- Thiếu khung chính sách hỗ trợ cụ thể. Mặc dù chính sách quốc gia và địa phương đã bắt đầu chú trọng đến đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp, hiện vẫn còn thiếu các chính sách cụ thể hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng mô hình đổi mới sáng tạo mở - chẳng hạn ưu đãi thuế cho hoạt động R&D, gói hỗ trợ tài chính cho dự án đổi mới liên doanh với đối tác quốc tế hoặc chính sách hỗ trợ kết nối doanh nghiệp với viện/trường và nhà đầu tư nước ngoài. Việc thiếu các công cụ chính sách cụ thể khiến doanh nghiệp khó mở rộng quy mô đổi mới và liên kết sâu hơn với các mạng lưới đổi mới toàn cầu.
5. Hàm ý đối với doanh nghiệp và địa phương
5.1. Đối với doanh nghiệp
- Đổi mới sáng tạo mở là chiến lược trọng tâm và xây dựng năng lực nội tại. Doanh nghiệp ngành dệt may tại Ninh Bình cần xem đổi mới sáng tạo mở như một chiến lược dài hạn, kết hợp giữa cải tiến quy trình, phát triển sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và đa dạng hóa thị trường. Việc này yêu cầu doanh nghiệp phân bổ nguồn lực hợp lý, lập kế hoạch bài bản và đo lường hiệu quả liên tục. Đồng thời, doanh nghiệp cần tập trung phát triển nguồn nhân lực chuyên môn cao, bao gồm kỹ sư công nghệ, quản lý dự án và đội ngũ vận hành đổi mới, nhằm tăng khả năng thích ứng linh hoạt với thị trường thay đổi nhanh chóng.
- Hợp tác mở và quản trị tri thức. Doanh nghiệp nên chủ động thiết lập mạng lưới hợp tác với viện nghiên cứu, trường đại học, đối tác công nghệ và thị trường quốc tế để tận dụng tri thức bên ngoài, chia sẻ chi phí R&D, rút ngắn thời gian triển khai và nâng cao chuẩn mực quốc tế. Trong quá trình hợp tác mở, việc quản trị rủi ro, bảo mật thông tin và sở hữu trí tuệ là điều quan trọng để bảo vệ lợi thế cạnh tranh và xây dựng niềm tin với đối tác.
5.2. Đối với chính quyền địa phương
- Chính sách hỗ trợ và cơ chế ưu tiên cho doanh nghiệp. Chính quyền tỉnh Ninh Bình cần xây dựng các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính, kết nối đối tác nghiên cứu và đào tạo nhân lực để tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia đổi mới sáng tạo mở. Đặc biệt, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn chiếm phần lớn ngành dệt may, cần được hỗ trợ để vượt qua rào cản về tài chính, kỹ thuật và năng lực triển khai công nghệ mới.
- Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và nâng cao nhận thức. Chính quyền nên phát triển trung tâm kết nối đổi mới sáng tạo, tổ chức hội nghị, triển lãm, chương trình giao thương công nghệ, giúp doanh nghiệp tiếp cận đối tác nghiên cứu, công nghệ và thị trường hiệu quả hơn. Đồng thời, việc truyền thông, phổ biến kinh nghiệm thành công và nâng cao nhận thức về lợi ích đổi mới sáng tạo mở sẽ khuyến khích doanh nghiệp chủ động tham gia vào mạng lưới sáng tạo, tạo động lực cho toàn ngành phát triển bền vững.
6. Kết luận
Đổi mới sáng tạo mở là chìa khóa để các doanh nghiệp ngành dệt may tỉnh Ninh Bình nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị trong bối cảnh hội nhập toàn cầu. Tuy nhiên, việc triển khai mô hình này đòi hỏi doanh nghiệp phải đủ nguồn lực tài chính, kỹ năng nhân lực và hệ thống quản trị hiệu quả. Đồng thời, chính quyền địa phương cần hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ nhằm thúc đẩy đổi mới mở thành động lực phát triển bền vững cho toàn ngành.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
VCCI (2024). Xuất khẩu dệt may Việt Nam 2025 ước đạt khoảng 46 tỷ USD, tăng 5,6 % so với năm 2024. Truy cập tại: https://vcci.com.vn/tin-tuc/xuat-khau-det-may-viet-nam-nam-2025-uoc-dat-46-ty-usd-tang-5-6
Diễn đàn Doanh nghiệp (2025). Ngành dệt may Việt Nam đạt 32,93 tỷ USD xuất khẩu trong 10 tháng đầu 2025. Truy cập tại: https://diendandoanhnghiep.vn/nganh-det-may-viet-nam-se-doi-dien-voi-nhung-con-gio-nguoc-trong-nua-dau-nam-2026-10165217.html
Wikipedia (2026). Open innovation - định nghĩa mô hình & ứng dụng trong kinh doanh.
Truy cập tại: https://en.wikipedia.org/wiki/Open_innovation
CDS Ninh Bình (2025). Ninh Bình triển khai Phong trào thi đua Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2025-2030. Ban Chỉ đạo Phát triển Khoa học & Công nghệ Ninh Bình.
Truy cập tại: https://cds.ninhbinh.gov.vn/thong-tin-chuyen-doi-so/ninh-binh-trien-khai-phong-trao-thi-dua-doi-moi-sang-tao-va-chuyen-doi-so-giai-doan-2025-2030-252.html
Vietnam.vn (2023). Ecological innovation in Vietnam’s textile and garment industry – a driving force for sustainable economic growth.
NSSC (2023). Vietnam Open Innovation Ecosystem Report 2023. Truy cập tại: https://nssc.gov.vn/startup-stories/reports/vietnam-open-innovation-ecosystem-report-2023/
Opportunities and challenges of open innovation in textile and garment enterprises: Evidence from Ninh Binh Province
Dang Thi Thu Phuong
Faculty of Management and Marketing, University of Economics - Technology for Industries
Abstract:
In the context of globalization and rapid digital transformation, open innovation has emerged as a critical strategy for enhancing the competitiveness of textile and garment enterprises. Firms in Ninh Binh are increasingly positioned to integrate more deeply into global value chains; however, they simultaneously تواجه significant challenges related to technological capabilities, human resource quality, and compliance with evolving sustainability standards. This study examines the dynamics of open innovation within the sector, elucidating key opportunities and constraints while offering insights into the policy implications necessary to support the sustainable development and global integration of local textile and garment businesses.
Keywords: open innovation, textile and garment industry, Ninh Binh, competitiveness.
[Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 6 năm 2026]
