Công nghiệp ô tô Việt Nam: vẫn chưa tìm được tiếng nói chung

Tham gia hội thảo gồm có Ông Đỗ Hữu Hào, Nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương, Chủ tịch Hội kỹ sư ô tô Việt Nam (VSAE); ông Ngô Văn Trụ, Phó Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng, Bộ Công Thương; ông Phạm Đình Thi, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế, Bộ Tài Chính; bà Trương Thị Chí Bình, Giám đốc Trung tâm phát triển doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ thuộc IPSI cùng với một số doanh nghiệp trong lĩnh vực ô tô đã cùng nhau tham luận, chia sẻ những vấn đề đang gặp nhiều vướng mắc và tìm ra các giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp ô tô hiện nay.

Phát triển công nghiệp hỗ trợ, vẫn câu chuyện sản lượng
Theo ông Ngô Văn Trụ, thị trường ô tô Việt Nam hiện vẫn nhỏ lẻ, khó thu hút nhà đầu tư vào nội địa hóa, từ đó dẫn đến ngành công nghiệp hỗ trợ kém phát triển. Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam có khoảng 50 doanh nghiệp hoạt động trong Công nghiệp hỗ trợ trong khi đó ở Inđônêxia là 250, Malaixia là 400 và Thái Lan đứng đầu trong lĩnh vực này với 2.500 doanh nghiệp. Chính vì ngành công nghiệp hỗ trợ kém phát triển nên dẫn đến việc xe ô tô sản xuất trong nước chi phí cao, không thể cạnh tranh so với xe nhập khẩu nguyên chiếc từ ASEAN. Trong khi đó, theo lộ trình giảm thuế xe nhập khẩu từ ASEAN vào Việt Nam đang trong xu hướng giảm dần từ mức 83% năm 2009, năm 2014 còn 40% và đến năm 2018 chỉ còn là 0%. Đến lúc đó xe nhập khẩu nguyên chiếc sẽ rẻ hơn xe lắp ráp trong nước, và đến 2018 có thể Việt Nam sẽ không lắp ráp xe trong nước nữa mà toàn xe nhập khẩu nguyên chiếc. Và điều tất yếu xảy ra nếu không có ngành công nghiệp ô tô sau năm 2018, chúng ta sẽ phải nhập nhiều xe nguyên chiếc dẫn đến hệ lụy là thâm hụt thương mại rất lớn, khoảng 12 tỷ USD/năm.

Để nâng cao sức cạnh tranh cho ngành công nghiệp ô tô trong nước khi chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung (CEPT) bằng 0 vào năm 2018, Bộ Công Thương đã xây dựng đề án “Quy hoạch ô tô mới đến năm 2020” và qua nhiều lần tham khảo, xin ý kiến của các bộ ngành liên quan nhưng đến nay vẫn dậm chân tại chỗ. Nội dung quan trọng của đề án là chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô, cụ thể và tập trung vào sản lượng sản xuất xe hàng loạt để tăng nội địa hóa, hạ giá thành, nâng cao sức cạnh tranh. Tập trung vào dòng xe chủ đạo bằng các chính sách và ưu đãi của Chính phủ, từ đó nhà sản xuất tăng sản lượng sản xuất, giảm thiểu chi phí sản xuất, phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ để tăng tỷ lệ nội địa hóa. Bên cạnh đó Bộ Công Thương cũng đề xuất trong quy hoạch mới là ngoài việc nỗ lực giảm chi phí để hạ giá thành sản phẩm thì nhà nước cũng nên xem xét giảm 50% thuế VAT xuống còn 5% đồng thời cũng giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng chiến lược này, mục đích để có thể đáp ứng được sản lượng và nội địa hóa của quy hoạch mới. Có như vậy mới thu hút được các nhà đầu tư tham gia, góp phần thúc đẩy sản xuất, tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước…

Nỗi lo sợ của các doanh nghiệp hiện nay
Tuy nhiên, đề xuất là vậy nhưng một số Bộ, ban ngành thì lại cho rằng, nguyên nhân chính dẫn đến việc tắc đường hiện nay là do ô tô và đã tìm mọi cách để hạn chế việc gia tăng của mặt hàng chiến lược này. Đặc biệt trong thời gian gần đây, có một số ý kiến cho rằng cần phải thu phí hạn chế phương tiện cá nhân từ 20 triệu đồng đến 50 triệu đồng/xe ô tô/năm cùng với một loạt phí đã làm cho thị trường ô tô trở lên đóng băng. Dẫn chứng về điều này, ông Ngô Văn Trụ cho biết, theo báo cáo bán hàng 4 tháng đầu năm của các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) thì trong tháng 4/2012 sản lượng của toàn thị trường chỉ đạt 6.982 xe, giảm 24% so với tháng trước và giảm 46% so với tháng 4/2011. Sản lượng của xe lắp ráp trong nước đạt 5.504 xe, giảm 24% so với tháng trước trong khi xe nhập khẩu giảm 23%. Dựa theo số liệu bán hàng thực tế của tháng 4 thì tổng doanh số bán hàng của toàn ngành trong cả năm 2012 được tính toán theo hệ số điều chỉnh theo mùa (SAAR) sẽ giảm xuống chỉ còn 81.000 xe mặc dù trước đó, trong cuộc họp gần đây nhất của VAMA đầu năm nay, các thành viên nhất trí rằng thị trường ô tô sẽ ở mức 130.000 đến 140.000 xe trong năm 2012... Với con số đáng lo ngại này dẫn đến dự báo thị trường năm nay sẽ quay trở lại mức sản lượng tại thời điểm năm 2007. Cũng do không bán được hàng, tồn kho của các nhà sản xuất, lắp ráp ô tô và các đại lý đang ở mức rất cao, các nhà sản xuất, lắp ráp đang thực hiện các biện pháp cắt giảm nhân công và thu hẹp sản xuất, đặc biệt hệ thống các đại lý đang gặp nhiều khó khăn về vốn do lượng tồn kho cao, chi phí về mặt bằng, chi phí về sản xuất, nợ ngân hàng… đang là nỗi lo sợ của các doanh nghiệp hiện nay. VAMA cũng so sánh 4 tháng đầu năm 2012 với cùng kỳ năm 2011, thị trường ô tô giảm 21.331 xe, nếu tính trung bình 500 triệu đồng/xe con thì nguồn thu từ thuế để đóng góp vào ngân sách nhà nước thiệt hại khoảng 6 nghìn tỷ đồng (khoảng 290 triệu USD)...

Cần có cơ chế, chính sách phù hợp
Chia sẻ về khó khăn của ngành công nghiệp ô tô hiện nay, Chủ tịch Hội kỹ sư ô tô Việt Nam Đỗ Hữu Hào, khẳng định, nếu Việt Nam không phát triển ngành công nghiệp ô tô thì đến năm 2018 và nói xa xôi hơn nữa là năm 2020 thì Việt Nam sẽ phải nhập khẩu xe nước ngoài. Theo ông Hào, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam tắc nghẽn hiện nay là do cơ chế. Và khi cơ chế này mở ra thì người dân lại có thể tham gia thị trường, có như vậy các doanh nghiệp mới phát triển được, mà các doanh nghiệp có phát triển thì nội địa hóa cũng mới phát triển theo. Theo ông Hào, nhà nước cần thay đổi tư duy, ô tô giống như xe máy cách đây 15 năm. Chúng ta chỉ nên đánh thuế tiêu thụ đặc biệt vào các dòng xe hạng sang, còn lại nên có chính sách ưu đãi để có thể giảm giá thành sản phẩm, kích thích tiêu dùng, tạo cho nền kinh tế phát triển. Trong giai đoạn đầu, nhà nước có thể chịu thiệt 1, 2 năm do giảm thuế nhưng sau này khi sản lượng ngành công nghiệp ô tô tăng lên thì nhà nước lúc đó lại thu bù vào. Và vấn đề chính là chúng ta phải làm sao cho thị trường ô tô phát triển trước, còn giao thông phải khắc phục đi theo sau để đáp ứng nhu cầu thị trường, chứ không nên dùng hình thức cấm bởi hiện nay xe buýt chỉ đáp ứng được 20% nhu cầu, còn lại 80% người dân đi bằng xe máy và các phương tiện cá nhân khác.

Ông Hào cũng nhấn mạnh đến việc, hiện nay một bên vạch chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô, một bên lại ra sức hạn chế phương tiện cá nhân bằng cách tăng thuế trước bạ, thu phí vào giờ cao điểm, thu phí hạn chế phương tiện cá nhân… thì rất khó để tìm tiếng nói chung. Ông Hào khẳng định “Quy hoạch không có gì sai cả” vì quy hoạch như thế nào chỉ có làm sao để tăng sản lượng ô tô, tăng dần tỷ lệ nội địa hóa….vấn đề bây giờ ở chỗ nhà nước phải tập trung vào mở rộng và phát triển giao thông, đồng thời vận hành chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô vì một đất nước không thể thiếu ngành công nghiệp ô tô trong tương lai, nó giải quyết rất nhiều bài toán, rất nhiều vấn đề, giải quyết công ăn việc làm, giải quyết vấn đề giao thông vận tải cho đất nước và cách tháo gỡ duy nhất cho ngành công nghiệp ô tô hiện nay chính là nhà nước tạo ra một cơ chế và chính sách mới, giúp cho doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn ngay từ bây giờ. Trong đó Nhà nước, Bộ Tài chính cần nghiên cứu với Bộ Giao thông Vận tải từ nay đến năm 2018 để có mức thuế ổn định, rõ ràng thì thị trường ô tô lại mới có thể sôi động và các doanh nghiệp, các nhà đầu tư, các nhà sản xuất mới có thể yên tâm tham gia hoạt động trở lại.

Liên quan đến chính sách thuế đối với thị trường ô tô Việt Nam, ông Phạm Đình Thi, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế, Bộ Tài chính cho biết, việc giảm VAT thì chúng ta không thể thấy cơ hội để giảm giá và khó kiểm soát giảm giá, chính sách thuế đối với mặt hàng ô tô cần phải tính đến những tác động đối với nhiều mặt của nền kinh tế xã hội. Mục tiêu đặt ra trong việc sửa đổi, bổ sung chính sách là: “trong khuôn khổ cam kết quốc tế, vừa phải góp phần bảo hộ hợp lý sản xuất trong nước, thúc đẩy sản xuất trong nước, khuyến khích tạo tiêu dùng, phát triển hệ thống giao thông nhưng cũng phải bảo đảm không gây tác động nhập siêu”. Bàn về giải pháp và chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô Việt Nam, Bà Trương Thị Chí Bình, Giám đốc Trung tâm Phát triển Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ (IPSI) là người đã theo đuổi chủ đề này đã 7 năm, nhưng đến thời điểm này lòng nhiệt huyết cũng đã cạn dần vì “kêu không thấu”. Bà Bình khẳng định, không cần phải đợi đến năm 2018 với mức thuế bằng 0%, ngay trong năm nay, nếu Chính phủ không có những cơ chế, chính sách rõ ràng và các hành động kịp thời thì các doanh nghiệp lớn lắp ráp ô tô sẽ có kế hoạch rời khỏi thị trường Việt Nam, tìm kiếm cơ hội ở quốc gia khác. Cũng theo bà, kinh nghiệm của các nước là đã công nghiệp hóa thì công nghiệp ô tô là niềm hy vọng lớn vì nếu không có ngành công nghiệp ô tô thì sẽ không có ngành công nghiệp hỗ trợ...