Sáng ngày 06/5/2026, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương đã tổ chức Hội thảo "Tình hình kinh tế - xã hội thế giới và trong nước tác động đến phát triển công nghiệp, năng lượng và thương mại Việt Nam" dưới sự chủ trì của TS. Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng. Đây là diễn đàn quan trọng để các chuyên gia và đại diện các đơn vị cùng tập trung thảo luận, đánh giá về những diễn biến chính của thế giới và trong nước trong tháng 4/2026, từ đó nhận diện những tác động cụ thể đến các ngành kinh tế trọng điểm của quốc gia.
Báo cáo tại hội thảo cho thấy bức tranh kinh tế thế giới đang chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các xung đột địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng giữa Mỹ và Iran tại khu vực Trung Đông. Tình hình tại eo biển Hormuz đã đẩy thị trường năng lượng vào trạng thái áp lực lớn khi giá dầu Brent tăng lên mức 105,33 USD/thùng và WTI đạt 94,40 USD/thùng, gây gián đoạn vận tải dầu và LNG, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu bay và diesel tại Châu Á.
Song song với đó, chính sách thương mại của Mỹ cũng ghi nhận nhiều biến động khi nước này áp thuế mới lên dược phẩm nhập khẩu lên tới 100% và điều chỉnh thuế các loại kim loại như thép, nhôm, đồng, dù việc hoàn thuế nhập khẩu khoảng 166 tỷ USD theo phán quyết của Tòa án tối cao đã phần nào hỗ trợ các tập đoàn bán lẻ.
Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, việc Trung Quốc công bố chế tạo thành công "siêu pin sắt" với chi phí rẻ và tuổi thọ cao đang mở ra kỷ nguyên mới cho lưu trữ năng lượng tái tạo. Trong khi đó, tăng trưởng chung của khu vực ASEAN dự báo sẽ chậm lại ở mức 4,5% trước bối cảnh các thị trường lớn như EU và Trung Quốc đồng loạt siết chặt quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc nông sản.
Trước bối cảnh biến động của thị trường thế giới, kinh tế Việt Nam ghi nhận những con số tăng trưởng tích cực với GDP quý I/2026 ước tăng 7,83%, trong đó ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò động lực chính. Sức hút của môi trường đầu tư Việt Nam được thể hiện qua số vốn FDI giải ngân đạt 5,41 tỷ USD, mức cao nhất trong vòng 5 năm qua.
Để duy trì đà tăng trưởng và kiểm soát lạm phát, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 88/NQ-CP ngày 5/4/2026 về thúc đẩy phát triển thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng, đẩy mạnh Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”. Đồng thời, Quốc hội đã thông qua chính sách giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu về 0 đồng/lít đến hết tháng 6/2026.
Hoạt động thương mại cũng đạt kết quả khả quan với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tính đến giữa tháng 4 vượt mốc 297 tỷ USD. Ngành năng lượng ghi nhận những bước tiến quan trọng khi Nhiệt điện Vũng Áng II chính thức phát điện thương mại và PV GAS đẩy mạnh nhập khẩu LNG phục vụ mùa khô. Bên cạnh đó, các chuyến thăm cấp Nhà nước giữa Việt Nam với Trung Quốc và Hàn Quốc đã góp phần củng cố quan hệ đối tác chiến lược, thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn và hạ tầng.
Sự giao thoa giữa bối cảnh quốc tế và nội địa đã tạo ra những tác động đa chiều đối với nền kinh tế Việt Nam. Hiện nay, áp lực lạm phát do giá năng lượng và chi phí logistics tăng cao đang gây ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Việc phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu đã khiến cán cân thương mại thâm hụt gần 7,9 tỷ USD tính đến giữa tháng 4. Ngoài ra, các rào cản kỹ thuật từ quốc tế đang gây khó khăn cho xuất khẩu nông sản.
Tuy nhiên, cơ hội vẫn mở ra khi việc Mỹ hoàn thuế giúp các mặt hàng chủ lực như dệt may, đồ gỗ, điện tử nâng cao năng lực cạnh tranh. Ngành hóa chất cũng được hưởng lợi từ đà tăng giá phân bón, trong khi thị trường lao động có thêm triển vọng khi Nhật Bản mở rộng tiếp nhận lao động kỹ năng.
Trước tình hình đó, các đại biểu tại hội thảo đã đề xuất những nhóm giải pháp mang tính chiến lược cho cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Nhà nước cần điều hành giá xăng dầu linh hoạt, nâng cao mức dự trữ quốc gia và kiên trì mục tiêu đa dạng hóa nguồn năng lượng, bao gồm điện hạt nhân và năng lượng tái tạo, đồng thời thúc đẩy đa dạng hóa thị trường để giảm bớt sự phụ thuộc. Về phía doanh nghiệp, việc chủ động rà soát cơ cấu chi phí, ưu tiên các hợp đồng vận tải dài hạn và cập nhật kịp thời các quy định thuế quan, tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế là vô cùng cần thiết. Đặc biệt, các doanh nghiệp cần nỗ lực nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nhằm tăng tính tự chủ và khả năng chống chịu trước những biến động khó lường của thị trường toàn cầu.
