Chiến lược phát triển nông nghiệp Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đặt ra yêu cầu chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiệu quả, bền vững và giảm tác động đến môi trường.
Trong quá trình chuyển đổi đó, việc ứng dụng các giải pháp khoa học, công nghệ nhằm cải thiện chất lượng đất, nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư đầu vào, đồng thời tận dụng phụ phẩm nông nghiệp được xem là một trong những hướng đi quan trọng.
Từ yêu cầu thực tiễn này, sản phẩm Đầu Trâu Bio-Canxi của Công ty CP Phân bón Bình Điền được đưa vào một số mô hình canh tác lúa tại ĐBSCL, hướng tới cải thiện nền đất, hỗ trợ phân hủy rơm rạ và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Cải thiện chất lượng đất, tạo nền tảng cho vụ lúa
Đất trồng lúa tại ĐBSCL chịu tác động của nhiều yếu tố như chua phèn, nhiễm mặn, ngộ độc hữu cơ và suy giảm chất lượng đất. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu dinh dưỡng, sự phát triển của bộ rễ và sức chống chịu của cây lúa.
Theo kết quả ghi nhận từ mô hình canh tác lúa giảm phát thải phục vụ phát triển bền vững vùng nguyên liệu lúa gạo xuất khẩu ĐBSCL thuộc Dự án Khuyến nông Trung ương do Công ty CP Phân bón Bình Điền chủ trì tại xã Định Hòa, tỉnh Kiên Giang (nay thuộc tỉnh An Giang), việc sử dụng Đầu Trâu Bio-Canxi góp phần cải thiện một số chỉ tiêu của đất. Cụ thể, độ pH đất được ghi nhận tăng từ 4,0 lên 5,63 sau một thời gian ứng dụng.
Thành phần canxi trong sản phẩm được kỳ vọng hỗ trợ cải thiện môi trường đất, đồng thời thúc đẩy quá trình rửa mặn. Theo cơ chế được giới thiệu, ion Ca2+ có khả năng thay thế ion Na+ trên keo đất, góp phần đưa natri ra khỏi vùng đất canh tác thông qua quá trình rửa mặn.
Bên cạnh đó, canxi cũng đóng vai trò trong việc củng cố cấu trúc tế bào thực vật, qua đó hỗ trợ cây lúa tăng khả năng chống chịu trước những điều kiện bất lợi như nhiệt độ cao, hạn hán, mặn, phèn và ngộ độc hữu cơ.
Một vấn đề khác thường gặp trong sản xuất lúa là ngộ độc hữu cơ, nhất là trong khoảng 15-30 ngày sau sạ. Việc xử lý rơm rạ sớm sau thu hoạch được xem là giải pháp góp phần hạn chế sự tích tụ các chất gây độc, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho bộ rễ lúa phát triển trong vụ tiếp theo.
Tận dụng rơm rạ, hướng tới giảm phát thải
Xử lý rơm rạ ngay tại đồng ruộng là một trong những nội dung được quan tâm trong quá trình chuyển đổi sang sản xuất lúa phát thải thấp. Thay vì coi rơm rạ là phụ phẩm cần loại bỏ, việc thúc đẩy phân hủy và đưa nguồn hữu cơ này trở lại đất có thể góp phần hình thành chu trình dinh dưỡng khép kín hơn.
Theo thông tin từ đơn vị phát triển sản phẩm, Đầu Trâu Bio-Canxi bổ sung quần thể vi sinh vật có lợi, hỗ trợ quá trình phân hủy rơm rạ trong điều kiện hiếu khí. Qua đó, rơm rạ được xử lý ngay trên đồng ruộng, vừa hạn chế nguy cơ phát sinh khí metan (CH4) từ quá trình phân hủy yếm khí, vừa góp phần bổ sung nguồn hữu cơ cho đất.
Giải pháp này cũng được triển khai thử nghiệm trên những giống lúa có thân rạ tương đối dai, khó phân hủy, trong đó có giống DS1.
Việc xử lý rơm rạ tại ruộng, kết hợp với sử dụng phân bón hợp lý, được kỳ vọng góp phần giảm lượng vật tư đầu vào, nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng và phù hợp với định hướng phát triển nền nông nghiệp tuần hoàn.
Hiệu quả kinh tế được ghi nhận từ mô hình
Bên cạnh các chỉ tiêu về đất và môi trường, hiệu quả kinh tế là yếu tố quan trọng để đánh giá khả năng nhân rộng một giải pháp kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp.
Theo kết quả các mô hình được giới thiệu, năng suất lúa tăng khoảng 8-15%, đồng thời giảm thiểu thiệt hại do đổ ngã. Tổng chi phí sản xuất thấp hơn khoảng 1,4 triệu đồng/ha, trong khi lợi nhuận trung bình cao hơn 3,8 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác thông thường.
Từ thực tế sản xuất, nhiều nông dân tham gia mô hình đánh giá việc áp dụng quy trình giúp giảm chi phí đầu vào mà vẫn duy trì năng suất.
Ông Danh Thảo, Phó Giám đốc HTX Thanh Xuân, xã Định Hòa, tỉnh An Giang, chia sẻ: “Cây lúa cứng cáp mà ít phun xịt thuốc, giảm nhiều lượng phân bón hóa học mà năng suất vẫn đảm bảo”.
Tại Tây Ninh, trường hợp ông Tư Phấn cũng được ghi nhận với mức năng suất tăng từ khoảng 3-4 tấn/ha lên 7 tấn/ha. Những kết quả từ mô hình là cơ sở thực tiễn để tiếp tục đánh giá khả năng áp dụng giải pháp trong những điều kiện canh tác và vùng sinh thái khác nhau.
Khuyến cáo sử dụng theo từng giai đoạn
Theo quy trình được khuyến cáo, Đầu Trâu Bio-Canxi được sử dụng với lượng khoảng 150 kg/ha. Sản phẩm nên được bón sớm ngay sau thu hoạch, kết hợp cày xới đất, hoặc sử dụng làm phân bón lót trước khi gieo sạ.
Trong quá trình sinh trưởng của cây lúa, quy trình có thể kết hợp với bộ sản phẩm phân bón chuyên dùng Đầu Trâu theo từng giai đoạn. Trong đó, Đầu Trâu Bio Lúa 1 được sử dụng ở giai đoạn thúc mạ, đẻ nhánh; Đầu Trâu Bio Lúa 2 được sử dụng ở giai đoạn làm đòng, nuôi bông.
Việc sử dụng phân bón cần căn cứ vào điều kiện đất đai, giống lúa, mùa vụ và quy trình canh tác cụ thể nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng dinh dưỡng.
Trong định hướng phát triển ngành lúa gạo theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp, những giải pháp tác động đồng thời đến đất, rơm rạ và hiệu quả sử dụng vật tư đầu vào đang ngày càng được quan tâm.
Từ những kết quả bước đầu tại các mô hình, Đầu Trâu Bio-Canxi cho thấy tiềm năng trở thành một trong những giải pháp hỗ trợ cải thiện nền đất, xử lý phụ phẩm và nâng cao hiệu quả sản xuất lúa. Tuy nhiên, việc đánh giá và nhân rộng cần tiếp tục dựa trên kết quả thực tế ở nhiều vùng sinh thái, mùa vụ và điều kiện canh tác khác nhau.
Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu chuyển đổi sản xuất lúa tại ĐBSCL theo hướng giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và gia tăng giá trị cho toàn bộ chuỗi lúa gạo.
