[DIỄN ĐÀN] Từ nghị trường Quốc hội đến thực tiễn ngành Công Thương

Từ những nội dung được đặt ra tại nghị trường Quốc hội, các chuyên gia, đại biểu đã có những đánh giá về nỗ lực của ngành Công Thương trong công tác chỉ đạo, điều hành, hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển thị trường...
ngành Công Thương
Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, phiên họp ngày 13/11/2026. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, nhiều vấn đề quan trọng thuộc lĩnh vực quản lý của ngành Công Thương đã được quan tâm, đưa ra thảo luận, đặc biệt là hai dự án luật do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng, trình Quốc hội xem xét, thông qua. Từ những nội dung được đặt ra tại nghị trường, các chuyên gia, đại biểu đã có những đánh giá về nỗ lực của ngành Công Thương trong công tác chỉ đạo, điều hành, hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển thị trường; đồng thời phân tích những yêu cầu tiếp tục đổi mới nhằm khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP. HCM):

Phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp của 3 động lực tăng trưởng: đầu tư, tiêu dùng, xuất khẩu

Trước bối cảnh thế giới đang trải qua nhiều bất ổn, xung đột địa chính trị leo thang, khủng hoảng năng lượng, biến đổi khí hậu khắc nghiệt, giá dầu vẫn neo ở mức cao tác động lớn tới nền kinh tế, tài chính và đầu tư toàn cầu. Trong bối cảnh trên, những kết quả đạt được những tháng đầu năm 2026 của nước ta rất quan trọng và có nhiều ý nghĩa lớn.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là Quốc hội đã đồng hành cùng với Chính phủ để thể chế hóa nhanh và hiệu quả các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, giúp khơi thông nguồn lực, kiến tạo phát triển, tháo gỡ các dự án tồn đọng lâu năm. Đặc biệt, chúng ta đã phát huy, đánh thức được tiềm năng, lợi thế của 34 địa phương trong cả nước. Các đầu tàu kinh tế, các thành phố trực thuộc Trung ương vẫn giữ đà tăng trưởng cao, đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung...

Để đạt được tăng trưởng 10% trong những năm tiếp theo còn rất nhiều khó khăn và thách thức, tôi có đề xuất thêm một vài điểm:

Thứ nhất, cần kiên trì thực hiện 3 đột phá chiến lược: thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thứ hai, phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp của 3 động lực tăng trưởng truyền thống theo tổng cầu, đó là đầu tư, tiêu dùng, xuất khẩu. Một tín hiệu mới rất tích cực đó là sau 8 tháng nhập siêu liên tục thì 2 tháng gần đây chúng ta đã xuất siêu. Đó là nhờ chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ đã có những phiên họp chuyên đề quan trọng, rà soát nguyên nhân, tìm ra giải pháp thúc đẩy xuất khẩu tận dụng 18 FTA.

Thứ ba, Chính phủ, các địa phương cần có chương trình, kế hoạch triển khai các động lực tăng trưởng mới đã được Quốc hội thể chế hóa, như các khu kinh tế đặc biệt, trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, khu phi thuế quan, trung tâm logistics tổng hợp, công nghiệp văn hóa.

Thứ tư, tập trung giải quyết bài toán phức tạp lâu nay là cấu trúc vốn của nền kinh tế, cân đối được thời hạn, tính chất nguồn vốn và sử dụng vốn để đảm bảo có một nguồn vốn đầu tư xã hội rất lớn cho tăng trưởng trong giai đoạn 2026- 2030 là 38 triệu tỷ đồng, gấp 2 lần so với giai đoạn trước nhưng không làm tổn thương đến ổn định kinh tế vĩ mô...

trần hoàng ngân
Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP.HCM) phát biểu tại phiên thảo luận về kinh tế - xã hội, ngày 31/10/2026. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách thành phố Hải Phòng:

Đánh giá cao nỗ lực hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn của Bộ Công Thương

Từ góc độ đại biểu Quốc hội, tôi ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Bộ Công Thương trong việc rà soát, xây dựng, hoàn thiện pháp luật. Bộ Công Thương quản lý những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến năng lực sản xuất, lưu thông hàng hóa, an ninh năng lượng và hội nhập quốc tế. Vì vậy, chất lượng thể chế của Ngành có ảnh hưởng rộng đến hoạt động của doanh nghiệp và đời sống người dân.

Điều tôi quan tâm trước hết là cách tiếp cận công tác xây dựng pháp luật đã bám sát hơn yêu cầu tháo gỡ khó khăn trong thực tiễn. Bộ xác định hoàn thiện thể chế là nhiệm vụ ưu tiên, gắn với đơn giản hóa thủ tục và giải quyết những vướng mắc trong thực hiện công việc hành chính. Đây là hướng đi cần thiết khi nền kinh tế đang đặt ra yêu cầu tăng trưởng cao, đồng thời phải nâng chất lượng và sức cạnh tranh.

Qua hai dự án luật trình Quốc hội tại kỳ họp này, có thể thấy nỗ lực xử lý đồng thời nhiều vấn đề: phân định thẩm quyền, giảm những yêu cầu quản lý không còn phù hợp, hoàn thiện quy định cho hoạt động kinh doanh mới và tháo gỡ trở ngại trong phát triển điện lực. Tôi đánh giá cao việc đặt cải cách thủ tục trong mối quan hệ với bảo vệ cạnh tranh, quyền lợi người tiêu dùng và bảo đảm điều kiện cho sản xuất.

Theo tôi, ý nghĩa sâu hơn của những nỗ lực này là góp phần nâng tính minh bạch và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh. Khi biết rõ được làm gì, phải đáp ứng yêu cầu nào, cơ quan nào giải quyết và trách nhiệm đến đâu, doanh nghiệp có thêm cơ sở để quyết định đầu tư dài hạn. Với địa phương, quy định rõ ràng cũng giúp cán bộ chủ động xử lý công việc, nâng trách nhiệm thực thi.

Bên cạnh đó, từ thực tiễn Hải Phòng, tôi thấy hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực Công Thương có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng chuyển tiềm năng thành nguồn lực phát triển. Thành phố có lợi thế về công nghiệp, cảng biển, logistics và kết nối thị trường quốc tế. Để phát huy các lợi thế ấy, doanh nghiệp cần hạ tầng thuận lợi, nguồn điện tin cậy và môi trường pháp lý minh bạch, đủ khả năng hỗ trợ những quyết định đầu tư dài hạn. Nhu cầu đó thể hiện trong định hướng phát triển của địa phương. Hải Phòng đã ban hành Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035; danh mục dự án ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 cũng dành dung lượng lớn cho hạ tầng khu công nghiệp và logistics. Điều này đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa chính sách thu hút đầu tư, phát triển sản xuất, năng lượng và thương mại.

Đối với sản xuất công nghiệp, tôi đặc biệt quan tâm sự đồng bộ giữa tiến độ phát triển các khu công nghiệp với nguồn và lưới điện. Nhà đầu tư cần cơ sở để tính toán khả năng cấp điện, chi phí vận hành và phương án sử dụng năng lượng phù hợp. Những định hướng hoàn thiện cơ chế đầu tư điện lực, mua bán điện trực tiếp và phát triển năng lượng tái tạo, nếu được thực thi hiệu quả, sẽ hỗ trợ địa phương nâng chất lượng thu hút đầu tư.

Với thương mại và xuất nhập khẩu, sự thuận tiện, minh bạch trong thực hiện thủ tục có thể tăng hiệu quả khai thác cảng biển, kho bãi và dịch vụ logistics. Từ góc độ địa phương, tôi kỳ vọng cải cách giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức chuỗi cung ứng, đáp ứng yêu cầu thị trường. Đồng thời, cần tăng hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia mạng lưới cung ứng, để sức lan tỏa của đầu tư được mở rộng.

Tôi mong Bộ Công Thương tiếp tục phối hợp với Hải Phòng và các địa phương, tiếp nhận vướng mắc ngay trong quá trình triển khai. Những vấn đề giao thoa giữa công thương với đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường cần có cơ chế xử lý rõ. Khi một dự án có thể đi liền mạch từ chuẩn bị đầu tư đến sản xuất, tiêu thụ, xuất khẩu, thể chế sẽ phát huy vai trò khơi thông nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng.

đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách thành phố Hải Phòng

Đại biểu Quốc hội Phạm Hùng Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình):

Nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng

Trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, song 9 tháng đầu năm kinh tế - xã hội đã đạt nhiều kết quả quan trọng trên các lĩnh vực. Năm 2027 dự báo nền kinh tế tiếp tục phải đối diện với nhiều khó khăn, thách thức bởi các yếu tố tác động cả bên ngoài và nội tại. Yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì tăng trưởng cao mà còn phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, tính tự chủ và sức chịu đựng của nền kinh tế.

Từ góc độ đó, tôi kiến nghị với Chính phủ quan tâm một vấn đề, đó là nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, tạo ra và giữ lại nhiều giá trị hơn cho nền kinh tế của đất nước. Các Nghị quyết số 68, 57 và Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã đặt ra các yêu cầu về nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, tăng cường liên kết và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Điều quan trọng là làm sao cụ thể hóa chủ trương đó thành kết quả đo đếm được, số doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung ứng và tham gia chuỗi giá trị cung ứng phải được tăng lên, năng lực khoa học, công nghệ phải được cải thiện và giá trị gia tăng, sáng tạo phải được giữ lại nhiều hơn ở trong nước...

Cùng với các chương trình, đề án phát triển, tại kỳ họp này Quốc hội đang thảo luận, xem xét và dự kiến thông qua nhiều dự án, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa với nhiều quy định mới về hỗ trợ nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa, hỗ trợ phát triển cung ứng, tham gia chuỗi giá trị cung ứng. Bước quan trọng tiếp theo là sớm cụ thể, kết nối các chính sách này với nhu cầu thực tiễn, tổ chức thực hiện thống nhất và có hiệu quả. Việc hỗ trợ cần bắt đầu từ nhu cầu mua hàng, tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện lựa chọn nhà cung ứng của doanh nghiệp dẫn dắt, trong đó có doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Trên cơ sở đánh giá năng lực doanh nghiệp Việt Nam, Nhà nước hỗ trợ đúng khâu còn thiếu và yếu như thử nghiệm, chứng nhận chất lượng, cải tiến quy trình đào tạo kỹ thuật và đổi mới thiết bị. Vai trò của Nhà nước là kết nối, hỗ trợ, giảm chi phí doanh nghiệp trong nước để tham gia chuỗi cung ứng, quyết định mua bán vẫn do doanh nghiệp lựa chọn, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và phù hợp cam kết quốc tế.

Đồng thời, đề nghị Chính phủ tập trung triển khai thực hiện các nhiệm vụ tại Nghị quyết số 280 về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị gắn với Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ và Đề án thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia trực tiếp các mạng phân phối nước ngoài đến năm 2030. Mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó có 500 đến 1.000 nhà cung ứng cấp 1 cần phải được cụ thể hóa thành chỉ tiêu hằng năm.

Năm 2027 đề nghị lựa chọn một số ngành, nhóm sản phẩm có tiềm năng liên kết, xác định doanh nghiệp dẫn dắt nhu cầu mua hàng, doanh nghiệp Việt Nam có triển vọng để có lộ trình hỗ trợ doanh nghiệp từng bước tham gia chuỗi với vai trò là nhà cung ứng cấp 1 và cấp 2. Đề nghị Chính phủ giao cơ quan đầu mối định kỳ theo dõi, tổng hợp, công bố doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung ứng, giá trị hợp đồng, năng suất và kết quả đổi mới công nghệ...

phạm hùng thắng
Đại biểu Quốc hội Phạm Hùng Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) phát biểu tại phiên thảo luận về kinh tế - xã hội, ngày 30/10/2026. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

GS.TS. Phạm Hồng Chương, Ủy viên Hội đồng Giáo sư Nhà nước, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Kinh tế:

Công tác điều hành linh hoạt giúp duy trì giá xăng dầu trong nước ổn định tương đối

Các đại biểu đều nhất trí trong năm vừa qua, mặc dù còn rất nhiều khó khăn nhưng kết quả kinh tế vĩ mô của chúng ta rất đáng trân trọng, rất đáng ghi nhận. Chúng ta vừa đạt được tốc độ tăng trưởng cao, đồng thời vẫn giữ vững được ổn định kinh tế vĩ mô trong khả năng kiểm soát.

Trước hết, phải khẳng định giá xăng dầu của chúng ta có biến động, nhưng biến động ở mức thấp hơn nhiều so với mức biến động chung của thế giới. Điều đó ghi nhận sự điều hành linh hoạt của Chính phủ, sự cố gắng, nỗ lực của các doanh nghiệp và khả năng chống chịu của nền kinh tế Việt Nam. Rõ ràng, sự điều hành linh hoạt của Chính phủ, đặc biệt trong chính sách thuế, giúp cho ngành xăng dầu nói riêng và nền kinh tế nước ta nói chung có khả năng duy trì mức giá xăng dầu tương đối ổn định so với các nước trong khu vực. Những lợi ích trước mắt có thể thấy ngay. Chi phí giảm, người dân được hưởng lợi, doanh nghiệp được hưởng lợi.

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng những kết quả hiện nay vẫn mang tính ngắn hạn. Về mặt dài hạn, cần xem xét kỹ lưỡng hơn về năng lực cạnh tranh, năng lực kinh doanh, chi phí kinh doanh của ngành xăng dầu và tác động đến các ngành kinh tế khác.

Hiện nay, tôi nghĩ Chính phủ đã có những chủ trương để cắt giảm các khâu lưu thông, tái cấu trúc lại. Tất nhiên, chúng ta kỳ vọng sẽ có được một ngành kinh doanh xăng dầu có năng lực cạnh tranh tốt, có khả năng bảo đảm ổn định giá cả trong những điều kiện khó khăn. Tuy nhiên, những vấn đề này có lẽ sẽ cần thời gian để kiểm chứng.

Bên cạnh đó, chúng ta kỳ vọng những thay đổi hay điều chỉnh trong chính sách thuế sẽ không ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh dài hạn, không ảnh hưởng nhiều đến khả năng thu ngân sách trong tương lai. Bởi thu ngân sách trong tương lai sẽ ảnh hưởng đến việc chúng ta xây dựng ngành năng lượng như thế nào, ngành xăng dầu của chúng ta ra sao. Tôi nghĩ rằng câu chuyện vẫn là phải kết hợp hài hòa giữa dài hạn và ngắn hạn.

Chúng tôi cũng mong muốn việc sử dụng các công cụ thuế để điều chỉnh giá xăng dầu phải dần dần được chuyển hóa. Việc chúng ta có chi phí đầu vào thấp phải được chuyển hóa thành lợi thế, góp phần xây dựng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp tốt hơn, cao hơn. Cần tận dụng điều kiện thuận lợi hiện nay, trong lúc các đối thủ cạnh tranh còn đang khó khăn vì giá đầu vào của họ cao. Chúng ta có đầu vào thấp thì có thể tranh thủ những điều kiện thuận lợi này để xây dựng năng lực cạnh tranh tốt hơn.

Tôi nghĩ điều quan trọng là Chính phủ đồng hành cùng với doanh nghiệp để doanh nghiệp có khả năng xây dựng cho mình một năng lực cạnh tranh dài hạn tốt hơn. Như vậy, kết quả mà chúng ta có được ngày hôm nay sẽ là nền tảng cho những thành tích trong tương lai.

Phạm Hồng Chương
GS.TS Phạm Hồng Chương - Ủy viên Hội đồng Giáo sư Nhà nước, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Kinh tế

PGS. TS. Luật sư Trần Văn Dũng, Viện Ngân hàng - Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân, Chủ tịch Hãng luật Vũ MacKenzie Việt Nam (VMK):

Sửa đổi 4 luật ngành Công Thương theo hướng phân cấp mạnh mẽ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Tôi cho rằng, việc Bộ Công Thương chủ động đề xuất dự án luật “một luật sửa bốn luật” trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ 2 là bước đi cần thiết, mang tính thời sự và có thể tạo ra những tác động đột phá. Thay vì sửa đổi kéo dài từng đạo luật riêng lẻ, cơ quan soạn thảo đã lựa chọn cách tiếp cận tập trung xử lý những quy định đang là “điểm nghẽn”, giải quyết các mâu thuẫn nội tại và lấp đầy khoảng trống pháp lý trước yêu cầu phát triển của nền kinh tế, đặc biệt là kinh tế số và thương mại điện tử. Đây là cách tiếp cận phù hợp, vừa đáp ứng yêu cầu trước mắt, vừa góp phần bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự án Luật được thiết kế dựa trên ba định hướng: Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực thi; cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh; tháo gỡ vướng mắc thực tiễn để giải phóng sức sản xuất.

Dự thảo Luật gói gọn trong 6 điều nhưng có phạm vi tác động rộng lớn: Bãi bỏ 6 thủ tục hành chính và 3 điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa 11 thủ tục hành chính; phân cấp, phân quyền 11 nội dung quản lý cho chính quyền địa phương; đồng thời tháo gỡ 12 nhóm vướng mắc, điểm nghẽn pháp lý cản trở hoạt động đầu tư, kinh doanh. Đặc biệt, việc phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục lần này có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp. Theo tôi, có ba khía cạnh cần quan tâm.

Thứ nhất, giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại. Khi phân cấp thẩm quyền cấp C/O từ Bộ Công Thương về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thời gian xử lý hồ sơ xuất khẩu có thể giảm từ vài ngày xuống vài giờ. Trong logistics xuất khẩu, tiết kiệm vài giờ có ý nghĩa lớn, bởi sự chậm trễ có thể khiến hàng hóa không kịp lịch vận chuyển, phát sinh chi phí hoặc ảnh hưởng đến hợp đồng với đối tác nước ngoài.

Việc thể chế hóa nguyên tắc tại Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP về thực hiện thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính và không yêu cầu nộp lại giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ tạo đột phá về dịch vụ công, giảm tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp nhiều lần cùng một thông tin.

Thứ hai, định hình lại trách nhiệm quản trị địa phương theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025. Phân cấp, phân quyền không đơn thuần là chuyển giao nhiệm vụ từ Trung ương xuống địa phương, mà phải gắn quyền quyết định với trách nhiệm giải trình và nguồn lực thực thi. Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 quy định về việc phân quyền phải được quy định cụ thể trong luật; địa phương tự chủ quyết định, tự chịu trách nhiệm trong phạm vi được giao. Tuy nhiên, tôi phải đưa ra một cảnh báo thẳng thắn: Phân cấp mà không đi kèm chuẩn hóa quy trình và hạ tầng dữ liệu sẽ tạo ra rủi ro “cát cứ thể chế”. Nếu 34 tỉnh, thành phố có 34 cách hiểu khác nhau về hồ sơ C/O hay quy trình hậu kiểm, doanh nghiệp sẽ đối mặt với những rủi ro lớn.

Vì vậy, Bộ Công Thương phải giữ vai trò nhạc trưởng trong xây dựng quy trình nghiệp vụ điện tử chuẩn hóa toàn quốc, vận hành hệ thống dữ liệu dùng chung và thiết lập cơ chế giám sát rủi ro tập trung.

Thứ ba, đổi mới chỉ số KPI quản trị công từ “số lượng hồ sơ” sang “chất lượng phục vụ”. Theo tôi, muốn phân cấp thành công, cách thức đánh giá cán bộ công quyền cần thay đổi. Hiệu quả công vụ không nên chỉ dựa trên số lượng hồ sơ đã xử lý mà cần được đánh giá bằng các tiêu chí: thời gian giải quyết thực tế so với cam kết; tỷ lệ hồ sơ phải sửa đổi, bổ sung; mức độ hài lòng của doanh nghiệp và chi phí tuân thủ thực tế giảm được cho xã hội. Chỉ khi sự hài lòng của doanh nghiệp được đặt làm trung tâm, phân cấp mới thực sự phát huy hiệu quả. Đặc biệt, tôi đánh giá việc Bộ Công Thương chủ động rà soát, nhận diện những quy định lỗi thời, cắt bỏ điều kiện kinh doanh không cần thiết và loại bỏ chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật là bước đi đúng đắn. Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương và Nghị quyết số 141/NQ-CP về chính sách sửa đổi, bổ sung một số điều của bốn luật trong lĩnh vực Công Thương cho thấy tư duy cải cách đã được cụ thể hóa thành những công cụ pháp lý có địa chỉ áp dụng rõ ràng.

luật sư Trần Văn Dũng
PGS. TS. Luật sư Trần Văn Dũng Viện Ngân hàng - Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân, Chủ tịch Hãng luật Vũ MacKenzie Việt Nam (VMK)

PGS.TS. Nguyễn Đức Tuyên, Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, Chủ tịch Phân ban Việt Nam của Hiệp hội Điện lực và Năng lượng IEEE:

Hoàn thiện Luật Điện lực, tạo nền tảng đổi mới công nghệ và phát triển bền vững ngành điện

Theo tôi, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực ở thời điểm hiện nay là cần thiết, dù Luật Điện lực năm 2024 mới được ban hành chưa lâu. Điều này không có nghĩa những định hướng lớn của Luật không còn phù hợp, mà cho thấy quá trình triển khai thực tế cùng những diễn biến mới về công nghệ, thị trường, đầu tư đang đặt ra yêu cầu cần được xử lý kịp thời ở cấp luật.

Tôi đánh giá cao tinh thần tiếp thu và giải trình của Bộ Công Thương. Qua đó, có thể thấy cơ quan chủ trì soạn thảo đã nhận diện nhiều vấn đề cả về quy định pháp luật, tổ chức thực hiện và những khó khăn phát sinh trong triển khai các dự án điện.

Hoàng Đức Tuyên
PGS.TS. Nguyễn Đức Tuyên - Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, Chủ tịch Phân ban Việt Nam của Hiệp hội Điện lực và Năng lượng IEEE - Ảnh: HUST&TCCT

Tôi cho rằng có năm nhóm nội dung đáng chú ý, có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế quy hoạch và đầu tư phát triển nguồn, lưới điện. Dự thảo đề xuất giảm một số thủ tục đầu tư, bổ sung cơ chế đầu tư lưới điện truyền tải theo hình thức PPP và hoàn thiện quy định về các dự án điện cấp bách. Những nội dung này có thể giúp huy động thêm nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, cần bảo đảm đồng bộ nguồn và lưới điện, tránh tình trạng nguồn điện hoàn thành nhưng chưa thể phát huy hiệu quả do thiếu hạ tầng truyền tải.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế thị trường điện và hợp đồng mua bán điện. Dự thảo đề cập mở rộng mua bán điện trực tiếp, hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh và lấy giá điện trúng thầu làm cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện, hạn chế đàm phán lại giá sau đấu thầu. Đồng thời, cho phép đơn vị truyền tải thu hồi vốn đầu tư thông qua giá dịch vụ truyền tải và ký hợp đồng dịch vụ truyền tải với khách hàng. Các cơ chế này có thể thúc đẩy mua bán điện trực tiếp, bảo đảm lợi ích của đơn vị quản lý, điều độ lưới điện, nâng cao tính minh bạch và giảm rủi ro cho nhà đầu tư.

Thứ ba, hoàn thiện chính sách giá điện và cơ chế khuyến khích các loại hình nguồn điện mới. Dự thảo đề cập lộ trình giảm, tiến tới xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng và hoàn thiện cơ chế giá đối với năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện. Giá điện vừa phải phản ánh chi phí hợp lý, vừa bảo đảm khả năng chi trả của người dân và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Vì vậy, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp cho các nhóm khách hàng dễ bị tổn thương.

Thứ tư, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho năng lượng tái tạo, lưu trữ điện và các loại hình năng lượng mới. Dự thảo đề cập thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện, điện gió ngoài khơi và cơ chế phát triển điện rác. Việc không áp dụng đấu thầu đối với các dự án điện gió ngoài khơi và nhiệt điện vì lý do an ninh, quốc phòng là tương đối hợp lý, nhưng cần có sự tham vấn phù hợp để bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế, đa dạng hóa nguồn cung, giảm phát thải và nâng cao tính linh hoạt của hệ thống điện.

Thứ năm, thúc đẩy phát triển lưới điện thông minh, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực vận hành hệ thống điện. Dự thảo chú trọng phát triển lưới điện thông minh và quản lý nhu cầu điện, hai giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, tăng tính linh hoạt trong tiêu thụ và bảo đảm cân bằng cung cầu điện. Đồng thời, dự thảo khuyến khích nghiên cứu, làm chủ khoa học công nghệ, phát triển nhân lực và chuyển giao công nghệ khi có sự tham gia của nhà thầu quốc tế. Các quy định về chia sẻ dữ liệu trong ngành điện lực, bảo đảm bí mật nhà nước và thông tin cá nhân có thể thúc đẩy hoạt động nghiên cứu. Dự thảo cũng khuyến khích phát triển các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và cho phép tính các khoản đầu tư này vào mức đầu tư dự án, chi phí sản xuất, kinh doanh hợp lệ của doanh nghiệp.

Từ góc độ kỹ thuật hệ thống điện, tôi cho rằng an ninh năng lượng không chỉ được đo bằng tổng công suất nguồn điện đã lắp đặt, mà còn phụ thuộc vào khả năng truyền tải, điều độ, dự phòng, lưu trữ và duy trì vận hành ổn định. Khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng lên, hệ thống điện càng cần các giải pháp dự báo, điều khiển, lưu trữ và quản lý nhu cầu điện.

Vì vậy, các quy định về đầu tư và thị trường cần gắn với yêu cầu hiện đại hóa công nghệ vận hành hệ thống điện. Những điều chỉnh so với Luật Điện lực năm 2024 cũng góp phần làm rõ hơn định hướng đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống điện hiệu quả trong tương lai.

Việt Hằng - Thy Thảo (tổng hợp)