Đường 20 - Quyết thắng bắt đầu từ Bản làng Phong Nha xinh đẹp, bên dòng sông Son xanh biếc đến ngã ba Lùm Phùm (tỉnh Khăm Muộn, Lào) rồi thông với đường 9. Với chiều dài 123 km, đường 20 - Quyết thắng được coi là đầu mối quan trọng trong chiến lược vận tải của đường mòn Hồ Chí Minh lịch sử. Lãnh đạo Bộ tư lệnh Binh đoàn 559 đặt cho con đường cái tên 20 bởi lẽ bộ đội, TNXP, công nhân và dân công ba sẵn sàng đã tham gia mở, xây dựng và bảo vệ con đường này hầu hết đều ở lứa tuổi 20. Đây là con đường huyết mạch phá thế độc đạo, nối đông Trường Sơn với tây Trường Sơn, giành thế chủ động thắng lợi trên mặt trận giao thông - vận tải nên còn có tên gọi: Đường 20 - Quyết thắng.
Trong những năm giặc Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc, chúng đã tập trung đánh phá cực kỳ khốc liệt các trọng điểm A-T-P (cua chử A, ngầm Ta lê, đèo Pulanhíc), trọng điểm Trạ Ang, Cà Roòng, km 12, km 16,5, dốc Ba Thang... biến nơi đây thành những “toạ độ lửa” nhằm ngăn chặn sự chi viện của hậu phương đối với tiền tuyến. Hàng vạn cán bộ, bộ đội, TNXP, công nhân, dân công hoả tuyến, đồng bào các dân tộc đã lao động quên mình và chiến đấu kiên cường, vừa đánh địch, vừa xẻ núi, bạt đèo, đào đắp hàng triệu khối đất đá để mở đường, thông tuyến, chi viện kịp thời sức người, sức của cho các chiến trường. Không ai tính hết được những tổn thất, hy sinh của những người mở đường và giữ đường. Những khẩu hiệu: “Sống bám đường, chết kiên cường dũng cảm”, “Địch phá, ta sửa, ta đi”; “Tất cả vì miền Nam ruột thịt, tất cả để chiến thắng” là nguồn cổ vũ tinh thần, tạo thành sức mạnh vô biên đã làm nên chiến công như là huyền thoại của một thời “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, lập nên những kỳ tích oanh liệt, góp phần tạo nên thắng lợi vĩ đại của dân tộc ta.
Tại km 16 + 500 có “ Hang Tám cô ”. Đây là hang đá sâu 20 m, rộng 10 m, cao 9 m - nơi 8 chiến sĩ TNXP bị bom Mỹ vùi lấp miệng hang bằng khối đá khổng lồ khoảng 100 tấn vào chiều ngày 14/11/1972. Đồng đội đã tìm mọi cách để cứu, đã dùng đến 3 xe xích hợp lực lại để kéo nhưng khối đá không hề lay chuyển. Nếu dùng bộc phá thì những người bị lấp trong hang sẽ không còn. Đồng đội chỉ còn cách dùng ống ti rô luồn qua khe đá, rồi nghiền cháo, lương khô, thuốc B1 hoà với nước đổ vào đầu ống ti rô cho chảy vào phía trong với mong muốn những người trong hang tiếp nhận. Văng vẳng trong hang đá vọng ra tiếng kêu con gái: “Cứu chúng em với” nghe xót xa mà đau đớn, bất lực. Đến ngày thứ 9 thì tiếng kêu trong hang không còn... Tháng 3/1976 Sở TB & XH tỉnh Quảng Bình đã tháo gỡ tảng đá lấp cửa hang, tìm và đưa hài cốt 8 TNXP về với quê hương và gia đình. Một phần tảng đá được được đưa về đặt tại Tượng đài TNXP, km 02. Bạn cùng tôi bước lên bậc đá trước cửa hang, nghiêng mình tưởng niệm 8 liệt sỹ còn rất trẻ và nhớ lại sự kiện đau thương và bi tráng, thấm đẫm chất anh hùng ca một thời. Chính nơi đây nhà bia tưởng niệm “Hang Tám cô” cùng những anh hùng, nghĩa liệt Đường 20 - Quyết Thắng được xây dựng khang trang. Bài phú khắc bia đá với những dòng chữ vàng ghi công anh hùng - liệt sĩ Đường 20 - Quyết Thắng của Giáo sư Vũ Khiêu đặt trang trọng trong nhà bia có những câu: “Vươn cao muôn trượng bóng anh hùng /Toả sáng mười phương gương dũng kiệt... Tuổi hai mươi nguyện hiến non sông / Đường trăm trận sá gì sống chết… Tuổi chẳng thọ nhưng huân công mãi mãi trường tồn / Thân dù tan mà khí phách đời đời bất diệt…”. Đến đây tôi được nghe những câu chuyện khó tin về sự linh thiêng như một huyền thoại. Ngỡ như cái chết bi thương của những người tuổi 20 đã hoá đất, hoá hồn !
Kỷ niệm 50 năm đường Hồ Chí Minh - con đường huyền thoại, tối 25/4/2009 tại “Hang Tám cô” Ban Thời sự Đài Truyền hình Việt Nam thực hiện chương trình truyền hình trực tiếp “Hành trình huyền thoại” - Hành trình theo dấu lịch sử, gợi lại bao nỗi nhớ, xúc động và tự hào về một thời mở đường, chiến đấu và hi sinh của bộ đội và thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước. Sau đó ngày 16/5/2009, Chủ tịch nước ký quyết định công nhận Tập thể Anh hùng đối với các TNXP hy sinh tại hang Tám cô…
“Hang Tám cô” nằm trong quần thể Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, gần đó có động Thiên Đường đẹp như tên gọi được khám phá và đưa vào khai thác. Những địa danh: động Phong Nha, động Thiên Đường, “Hang Tám cô” đã hình thành tuyến du lịch hấp dẫn du khách. Đến đây, tôi cùng bạn có dịp tri ân sự hy sinh anh dũng của biết bao thế hệ cha anh vì một hoài vọng thiêng liêng: Thống nhất Tổ quốc.
