Báo động thực trạng ô nhiễm làng nghề
Hà Nội là một trong những thành phố có nhiều làng nghề nhất cả nước, với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 244 làng có nghề truyền thống. Tuy nhiên, đi cùng với việc phát triển, duy trì các làng nghề thì vấn đề ô nhiễm môi trường cũng rất đáng báo động. Kết quả khảo sát sơ bộ cho thấy, mức độ ô nhiễm do nước thải từ các làng nghề trên địa bàn Thủ đô những năm qua có xu hướng tăng.
Ở các làng nghề chế biến nông sản, thực phẩm, nước mặt nhiều nơi có hàm lượng COD, BOD5, NH4+, coliform vượt hàng chục lần đến hàng trăm lần quy chuẩn, nước mặt ở các làng nghề dệt nhuộm cũng bị ô nhiễm nặng với hàm lượng các chất độc hại cao hơn quy định 2 - 3 lần... Ngoài ra, hầu hết các làng nghề đều có hàm lượng bụi vượt tiêu chuẩn cho phép. Đặc biệt, nồng độ khí SO2 tại các làng nghề mây - tre - giang và chế biến nông sản, thực phẩm cao hơn rất nhiều so với tiêu chuẩn cho phép.
Đáng chú ý, tại làng nghề làm bún Phú Đô (Mễ Trì - Từ Liêm), hàm lượng BOD trong nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép từ 3 - 4 lần, cặn lơ lửng, chất hữu cơ, nitơ, phốt pho trong nước thải rất cao. Không chỉ nguồn nước thải mà các chỉ số ô nhiễm không khí, ô nhiễm tiếng ồn đều vượt tiêu chuẩn cho phép. Tại các làng nghề gỗ Vân Hà và Liên Hà, hàm lượng các chất hữu cơ dễ bay hơi cao hơn tiêu chuẩn cho phép từ 3 - 5 lần, nhiệt độ ở làng gốm Bát Tràng cao hơn xung quanh từ 1,5 - 3°C; hai làng nghề Xuân Phương và Dục Tú tiếng ồn cao hơn tiêu chuẩn cho phép từ 3 - 4 lần..
Thạch Thất và nỗi lo ô nhiễm làng nghềBên cạnh đó, tại các làng nghề, khí thải, nước thải, chất thải rắn chưa được xử lý đã xả thẳng vào môi trường, gây ô nhiễm nghiêm trọng không khí và các nguồn nước mặt, nước dưới đất trên địa bàn. Trên thực tế, ý thức bảo vệ môi trường của người dân tại các làng nghề còn hạn chế. Mặt khác, các hộ sản xuất làm nghề nằm phân tán trong khu dân cư và chủ yếu tận dụng diện tích đất ở để làm cơ sở sản xuất, quy mô sản xuất nhỏ, vì vậy gây nhiều khó khăn, bất cập trong công tác bảo vệ môi trường.
Do chưa có ý thức bảo vệ môi trường, hầu hết các làng nghề đã bị ô nhiễm môi trường ở mức báo động, ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân ở các làng nghề như các bệnh tiêu hóa và mắt chiếm 37%, bệnh hô hấp 20%, bệnh ngoài da 31% và các bệnh khác như các bệnh tai, mũi họng, thần kinh...
Có bước đi và lộ trình phù hợp
Trước thực trạng đó, để giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường, nhằm bảo tồn và phát triển làng nghề, vừa qua, UBND thành phố Hà Nội đã có quyết định phê duyệt đề án “Bảo tồn phát triển nghề và làng nghề trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2010- 2020”. Trên cơ sở đó, Sở Công Thương Hà Nội đang khẩn trương hoàn thiện “Quy hoạch tổng thể phát triển nghề và làng nghề Hà Nội đến 2020, tầm nhìn đến năm 2030”.
Trên cơ sở dự thảo Quy hoạch phát triển khu, cụm công nghiệp trên địa bàn Thành phố Hà Nội đến năm 2020, dự kiến diện tích đất dành cho phát triển cụm công nghiệp là 2.580ha/55 cụm, đất dành cho phát triển cụm công nghiệp làng nghề là 1.424 ha/149 cụm. Tính đến thời điểm hiện tại, trên địa bàn thành phố đã và đang triển khai xây dựng: 47 cụm công nghiệp, với diện tích 2.648,9 ha (bằng 102,5 diện tích dự kiến); 56 cụm công nghiệp làng nghề, với diện tích 517,7 ha (bằng 36,4 diện tích dự kiến); thu hút tổng số 2.361 dự án đầu tư.
Bên cạnh đó, Sở Công Thương Hà Nội cũng đang chủ trì phối hợp với các sở, ngành liên quan xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển các cụm công nghiệp thành phố Hà Nội làm cơ sở cho việc di chuyển cơ sở sản xuất gây ô nhiễm trong các làng nghề ra các cụm công nghiệp tập trung.
Đồng thời, UBND Thành phố Hà Nội đang tiếp tục tập trung vào các nhiệm vụ cụ thể, thiết thực để có thể làm giảm ô nhiễm tại các làng nghề như quy hoạch không gian làng nghề gắn liền với bảo vệ môi trường, di dời các cơ sở gây ô nhiễm nặng ra khỏi khu vực dân cư, quy hoạch hạ tầng kỹ thuật xử lý chất thải, đảm bảo đạt tiêu chuẩn môi trường hiện hành. Cụ thể, Hà Nội hiện đang đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý nước thải, như: Nhà máy xử lý nước thải cụm làng nghề tại xã Dương Liễu (huyện Hoài Đức), công suất khoảng 13.000m³/ngày đêm; nhà máy xử lý nước thải tại xã Vân Canh (huyện Hoài Đức), công suất dự kiến 8.000m³/ngày đêm; nhà máy xử lý nước thải tại xã Sơn Đồng (huyện Hoài Đức), công suất dự kiến 4.000m³/ngày đêm...
Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cũng đang phối hợp với các ngành chức năng và các địa phương trên địa bàn triển khai các giải pháp giúp làng nghề khắc phục tình trạng ô nhiễm, như: Xử lý nước thải quy mô hộ gia đình, giảm tiếng ồn từ các phương tiện sản xuất bằng máy móc; xây dựng các cụm công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp làng nghề ở ngoài khu dân cư; triển khai dự án trình diễn mô hình quản lý môi trường cho làng nghề cơ kim khí Thanh Thùy (Thanh Oai) có sự tham gia của cộng đồng trong khuôn khổ Dự án Quản lý Nhà nước về môi trường cấp tỉnh (VPEG), Dự án hợp tác song phương Việt Nam - Canađa; xây dựng mô hình xử lý bụi chà gỗ mỹ nghệ tại xã Vân Hà (Đông Anh)…
Theo Sở Công Thương Hà Nội, để xử lý ô nhiễm môi trường các làng nghề Thủ đô cần một khoản kinh phí 1.350 tỷ đồng. Cụ thể, giai đoạn từ nay đến năm 2020, thành phố cần 750 tỷ đồng triển khai xây dựng hệ thống xử lý môi trường tại 50 làng nghề trọng điểm… Giai đoạn 2021 – 2030 cần 600 tỷ đồng triển khai xây dựng hệ thống xử lý môi trường tại 30 làng nghề khác.
Hà Nội đang phấn đấu, trong một vài năm tới, đạt chỉ tiêu 100% làng nghề có quy chế quản lý môi trường.
