Hạn chế của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sau một năm thực thi

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (BVQLNTD) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2011, đây là một bước ngoặt quan trọng trong hoạt động BVQLNTD tại Việt Nam. Sau một năm thực thi Luật, các cơ quan quản lý Nhà nước, các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng, cộng đồng doanh nghiệp, người tiêu dùng và toàn xã hội đã nỗ lực trong việc triên khai các quy định của Luật BVQLNTD và đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên bên cạnh đó, thực tiễn công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã bộc lộ những tồn tại và hạn chế cần phải được giải quyết.

Hầu hết các đại biểu tham dự Hội nghị đều cho rằng, các vụ việc vi phạm quyền lợi người tiêu dùng không những không giảm mà có xu hướng ngày càng gia tăng. Chính vì vậy công tác tư vấn, tiếp nhận và giải quyết các phản ánh, khiếu nại cho người tiêu dùng cần phải được quan tâm đứng mức.

Ông Nguyễn Phương Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Cạnh tranh cho biết: Năm 2011 có hơn 550 vụ việc khiếu nại đến các Sở Công Thương và tỉ lệ giải quyết thành công là hơn 90%; gần 2.000 vụ khiếu nại đến hội BVQLNTD các địa phương và khoảng 60 vụ khiếu nại đến Cục Quản lý Cạnh tranh. Mặc dù sô các vụ việc BVQLNTD còn hạn chế nhưng bước đầu NTD đã ý thức được việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và đặt niềm tin vào các thiết chế BVQLNTD.

Trong năm 2011, các hội BVQLNTD trong cả nước đã giải quyết được gần 2.000 vụ với tỉ lệ thành công là 70 – 80%, một số hội như Hải Phòng, Hà Tĩnh, Kiên Giang tỷ lệ giải quyết thành công lên đến 90%. Có 4 Hội mới được thành lập, đưa tổng số hội trong cả nước là 44 hội, trong đó có 7 hội đã được công nhận là hội đặc thù gồm: Bình Dương, Tiền Giang, Đồng Tháp, Khánh Hoà, Đăk Lăk, Cà Mau, Bến Tre. Đặc biệt, Hội tiêu chuẩn và BVQLNTD Việt Nam (Vinastas) là Hội hoạt động trên cả nước đã có những hoạt động tích cực trong công tác BVQLNTD.

Cũng sau một năm nhìn lại, hoạt động của các Sở Công Thương còn nhiều bất cập hạn chế, hầu hết các hoạt động mới chỉ tập trung chủ yếu vào việc tổ chức hội nghị, hội thảo mà chưa có những hoạt động cụ thể mang tính thiết thực. Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất mà các Sở Công Thương phải thực hiện, đó là nhiệm vụ tiếp nhận đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, cho đến nay mới chỉ có 80 hồ sơ đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chính được đăng ký tại các Sở Công Thương. Địa phương tiếp nhận nhiều hồ sơ nhất là Đăklăk, Đăk Nông (6 bộ) còn lại các Sở Công Thương ở địa phương khác mới chỉ tiếp nhận 1-3 bộ hồ sơ, thậm chí có Sở Công Thương còn chưa tiếp nhận được hồ sơ nào như: Lâm Đông, Thừa Thiên Huế, Đồng Tháp, Hải Phòng, Thái Nguyên…

Việc giao chức năng quản lý nhà nước về quyền lợi người tiêu dùng cho các đơn vị chuyên môn tại mỗi địa phương có nhiều điểm khác nhau. Có nơi giao cho Chi cục Quản lý thị trường, có nơi lại giao cho Phòng quản lý Thương mại, Phòng Kinh tế đối ngoại hoặc Phòng Pháp chế… Vì thế, các hoạt động quản lý nhà nước về BVQLNTD chưa được triển khai một cách đồng bộ thường xuyên và nghiêm túc.

Luật BVQLNTD quy định về loại vụ việc được giải quyết theo thủ tục đơn giản (khoản 2 Điều 42) để giải quyết vấn đề nêu trên, nhưng việc quy định thủ tục đơn giản không được quy định cụ thể trong Luật nên đến thời điểm này, Toà án nhân dân tối cao cũng chưa có bất kỳ hướng dẫn cụ thể nào về vấn đề này. Vì vậy, quy định này vẫn chưa được triển khai trên thực tế.

Vai trò của các tổ chức xã hội tham gia và hoạt động BVQLNTD nói chung và các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng nói riêng rất quan trọng, nhưng cho đến thời điểm này, việc triển khai các quy định nói trên còn nhiều lúng túng và các tổ chức BVQLNTD vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn trong quá trình hoạt động.
Nguyên nhân chính dẫn đến nhiều hạn chế trên là do công tác quản lý nhà nước về BVQLNTD chưa được quan tâm đúng mức, nguồn lực phục vụ hoạt động quản lý nhà nước về BVQLNTD còn nhiều hạn chế, nên hoạt động thiếu tính thống nhất, đồng bộ, các tổ chức xã hội tham gia chưa thực sự chủ động trong các hoạt động, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội và các cơ quan, tổ chức có liên quan chưa thực sự có hiệu quả.

Thực tiễn cho thấy, tại một số địa phương, sự phối hợp có hiệu quả giữa các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội mang lại kết quả tích cực điển hình như: Kiên Giang, Hà Tĩnh, Thái Bình, Lạng Sơn, Bình Dương… ngược lại, ở những địa phương mà sự phối hợp lỏng lẻo thì kết quả hoạt động rất khiêm tốn.