Hạn chế xâm hại quyền lợi người tiêu dùng bằng luật

Vi phạm quyền lợi người tiêu dùng ngày càng tăng

Trong bài thuyết trình về dự thảo Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng gồm tám chương, 66 điều, Bộ trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng đã nêu các vụ vi phạm điển hình như vụ xăng pha aceton, vụ nước tương nhiễm chất 3-MCPD, vụ gian lận xăng dầu, việc phát hiện hàng loạt các cơ sở kinh doanh mỡ động vật không rõ nguồn gốc xuất xứ…

Theo thống kê của Bệnh viện K cho thấy, mỗi năm Việt Nam có khoảng 77.457 ca mới mắc bệnh ung thư trong đó 80% là do môi trường sống và chỉ có khoảng 5% là do gen di truyền. Một thống kê khác cũng rất đáng chú ý là, từ năm 2004 đến năm 2008 cả nước có 1.634 vụ ngộ độc thực phẩm với 23.894 người bị mắc và 321 người tử vong.

Theo khảo sát của Hội tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, tại một số điểm bán xăng dầu, sai số đo lường bình quân khoảng 5%. Với mức tiêu thụ xăng dầu hiện nay số tiền mà người tiêu dùng bị thiệt hại lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Theo kết quả tổng kiểm tra mới đây của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy khoảng 28% cơ sở kinh doanh sai phạm về đo lường (có nơi sai số gần 10%), 17% vi phạm về chất lượng.

Có thể nói rằng người tiêu dùng Việt Nam hiện đang phải sống trong một môi trường mà mức độ không an toàn có xu hướng ngày càng gia tăng, quyền và lợi ích hợp pháp bị vi phạm ngày càng nhiều. Trong khi đó, các quy định của pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho quá trình phát hiện và xử lý các vi phạm quyền lợi của người tiêu dùng.

Phương thức bán hàng mới tiềm ẩn nguy cơ

Theo Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế làm phát sinh nhiều phương thức bán hàng mới như bán hàng đa cấp, bán hàng tận cửa, bán hàng trực tuyến… Bên cạnh sự thuận tiện cho cả tổ chức, cá nhân kinh doanh và người tiêu dùng, các hình thức bán hàng này còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ có thể gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Nhiều vụ việc vi phạm quyền lợi người tiêu dùng thông qua các hình thức bán hàng này đã được phát hiện và xử lý.

Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cũng chỉ ra, thực tiễn công tác bảo vệ người tiêu dùng cho thấy, trình độ, nhận thức của người tiêu dùng Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Do vậy, người tiêu dùng rất dễ bị xâm hại khi xác lập giao dịch thông qua các hình thức bán hàng này trong khi việc quản lý, giám sát của cơ quan nhà nước trong các trường hợp này cũng đang gặp rất nhiều khó khăn.

Chủ nhiệm Ủy ban KH-CN và Môi trường của Quốc hội Đặng Vũ Minh cho biết, không hiếm các trường hợp doanh nghiệp vì mục đích vị kỷ đã sử dụng thị trường Việt Nam làm nơi tiêu thụ hàng kém chất lượng, hàng tồn kho, hàng có chỉ dẫn địa lý gây nhầm lẫn, hoặc trực tiếp tiến hành các biện pháp khuyến mại, quảng cáo gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng Việt Nam - nhóm người tiêu dùng chưa có nhiều cơ hội được tuyên truyền, hướng dẫn về tiêu dùng trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Hội nhập kinh tế quốc tế đang làm thay đổi căn bản nhận thức và phương pháp quản lý của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam.

Chính vì vậy, pháp luật cần có những quy định đặc thù để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng khi mua, sử dụng hàng hóa thông qua các phương thức bán hàng nói trên.

Tuy nhiên, các quy định tại các điều 10 đến điều 23 của dự thảo Luật dường như chỉ quy định đối với các giao dịch truyền thống mà chưa tính đến các phương thức kinh doanh mới đang phát triển như giao dịch trên mạng internet, mạng viễn thông, truyền hình... Do đó, nhiều ý kiến cho rằng dự thảo Luật cần có các quy định về hợp đồng giao dịch đặc thù đối với các phương thức kinh doanh mới này hoặc để ngỏ khả năng quy định tại các văn bản dưới luật.

Một số vấn đề được Ủy ban KH-CN và môi trường của Quốc hội yêu cầu bổ sung là trách nhiệm của cơ quan Nhà nước, của người sản xuất, kinh doanh… đối với người tiêu dùng. Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là lĩnh vực cần có sự tham gia của nhiều Bộ, ngành, cơ quan phát thanh, truyền hình, cơ quan tư pháp… Do đó, dự thảo Luật cần quy định rõ hơn, cụ thể hơn trách nhiệm của từng cơ quan trong các hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Bên cạnh quy định tại các luật hiện hành về nghĩa vụ của người sản xuất, kinh doanh đối với người tiêu dùng, ông Đặng Vũ Minh cho biết nhiều đại biểu yêu cầu bổ sung các điều, khoản quy định trách nhiệm của nhà sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ, trong việc cung cấp thông tin, bảo đảm an toàn, chất lượng hàng hóa, dịch vụ, trách nhiệm bảo hành và trách nhiệm đối với sản phẩm, trách nhiệm của người quảng cáo hàng hóa, dịch vụ trước việc tần suất quảng cáo quá nhiều trên hệ thống phát thanh, truyền hình. Quy định riêng về những quảng cáo nhắm đến đối tượng không thể tự bảo vệ như trẻ em, người già và chất lượng hàng hóa, dịch vụ quảng cáo chưa được quản lý, kiểm chứng.