Nhìn chung, những năm gần đây tình hình kinh tế - xã hội tại Trà Vinh có chuyển biến tích cực trên hầu hết các ngành, các lĩnh vực. Đó là do nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp đã được thực hiện, qua đó đã thúc đẩy sản xuất kinh doanh hơn, mạng lưới phân phối hàng hóa được mở rộng và phát triển. Những sôi động thị trường đã mang lại thật nhiều khởi sắc kinh tế, đồng thời cũng đặt lực lượng quản lý thị trường Trà Vinh trước những thử thách mới.
Nhức nhối nạn buôn bán hàng lậu
Trước tiên là những thách thức trước tình hình vận chuyển, mua bán hàng cấm, hàng nhập lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Trong năm 2016, trên địa bàn tỉnh Trà Vinh tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả diễn ra khá tinh vi mặc dù công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường chống mua bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu, sản xuất kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ (SHTT), an toàn thực phẩm (ATTP) và các hành vi gian lận thương mại khác luôn được các ngành, các cấp quan tâm, sâu sát. Mặt hàng lậu “hot” nhất ở Trà Vinh vẫn là thuốc lá nhập lậu. Thuốc lá nhập lậu diễn ra dưới dạng nhỏ lẻ, phân tán, với phương thức “ngụy trang” không quá tinh vi nhưng rất liều lĩnh như: cải tạo lại phương tiện xe môtô, chứa trong thùng kem lạnh, trà trộn lẫn với các loại trái cây, phủ các loại hàng hóa rẻ tiền lên trên mặt… Có thể nói, hoạt động buôn bán thuốc lá điếu trái phép ở Trà Vinh vẫn diễn ra, thách thức và nhức nhối lực lượng quản lý thị trường. Đây là những con số đáng giật mình: Chỉ tính riêng trong năm 2016 đã kiểm tra, phát hiện 410 vụ (186 đối tượng) buôn bán thuốc lá điếu nhập lậu; đã xử phạt 1.831.800 đồng, tịch thu 89.864 bao thuốc lá và 25 chiếc xe gắn máy là phương tiện vận chuyển.
Tiếp theo là mặt hàng phân bón. Cũng trong năm 2016, lực lượng QLTT Trà Vinh đã chủ động phối hợp cùng các ngành chức năng tiến hành kiểm tra và phát hiện 92 trường hợp vi phạm, gồm: 13 vụ kinh doanh phân bón, thức ăn chăn nuôi có chất lượng không phù hợp với quy định, 02 vụ kinh doanh hàng giả (01 phân bón, 01 thức ăn thủy sản) không có giá trị sử dụng công dụng, 49 vụ kinh doanh (chất xử lý, thuốc thú y thủy sản) không có trong danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam, 06 vụ kinh doanh hàng hóa (chất xử lý, thức ăn bổ sung) vi phạm về nhãn, 08 vụ kinh doanh hàng hóa nhập lậu, 03 vụ kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật quá hạn sử dụng, 07 vụ kinh doanh thuốc BVTV trên nhãn có nội dung không đúng với giấy chứng nhận đăng ký thuốc và 04 vụ không đảm bảo điều kiện kinh doanh thuốc BVTV. Chi cục QLTT đã xử phạt và nộp ngân sách 1.248.630 đồng.
Là một tỉnh nằm ở vị trí địa lý khá quan trọng, Trà Vinh càng phát triển thì càng phải đối mặt với những mặt trái của nó. Đó là những tệ nạn của xã hội như: Bán hàng đa cấp, đồ uống giả hoặc không dán nhãn mác, các trò chơi có nhiều yếu tố cờ bạc ăn thua làm mất trật tự an toàn xã hội như: game “bắn cá”, sổ số tự chọn; hoặc hoạt động kiểm tra đối với mặt hàng gây cháy nổ như xăng dầu, khí dầu mỏ hóa lỏng... Tổng cộng, công tác kiểm tra, xử lý trong năm 2016 lực lượng tổ chức kiểm tra 1.217 trường hợp, phát hiện và xử lý 899 vụ vi phạm. Các hành vi vi phạm đã bị phát hiện gồm: 415 vụ buôn bán thuốc lá điếu nhập lậu (thuốc lá ngoại, đồ chơi bạo lực của trẻ em), 112 vụ buôn bán hàng hóa nhập lậu, 34 vụ kinh doanh hàng giả, hàng không đạt chất lượng, hàng không đảm bảo ATTP, 129 vụ kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ, 25 vụ vi phạm liên quan đến giá bán và 184 vụ không đảm bảo các điều kiện, thủ tục trong hoạt động kinh doanh. Tổng thu nộp kho bạc 4.677.881 đồng (chiếm 114,7% so với cả năm 2015) và tịch thu hàng hóa trị giá trên 1,9 tỷ đồng.
Những định hướng lớn
Nhìn một cách tổng thể, hoạt động của lực lượng QLTT Trà Vinh có rất nhiều khó khăn cả khách quan lẫn chủ quan. Về khách quan, đó chính là những đặc thù của các hàng hóa được các đối tượng nhắm tới. Thuốc lá điếu nhập lậu thường khó xác định chủ sở hữu (vắng chủ) chiếm tỷ lệ cao trong tổng số vụ mà lực lượng chức năng phát hiện, điều này gây khó khăn cho lực lượng khi điều tra đường dây mua bán thuốc lá điếu nhập lậu có quy mô lớn. Với mức phạt “hai trong một” là vừa phạt hành chính bằng tiền, vừa tịch thu tang vật vi phạm khiến cho họ đều “bỏ của chạy lấy người” khi thấy bóng dáng lực lượng kiểm tra. Tình trạng này đã không ít lần gây khó dễ cho lực lượng QLTT. Mặc dù thời gian qua, công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại trong thời gian qua rất được tăng cường. Điều này cho thấy công tác này chưa tác động nhiều đến ý thức chấp hành của một số cơ sở sản xuất kinh doanh, cũng như chưa tác động tới nhận thức của nhiều quần chúng nhân dân, do đó dẫn còn ít những thông tin tố giác của quần chúng nhân dân. Bên cạnh đó là việc xử lý hàng hóa không đạt chất lượng trong thời gian qua chưa thật sự bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng. Nguyên nhân là do thời gian thử nghiệm mẫu còn dài (khoảng 15 đến 20 ngày) trong khi lực lượng chức năng chưa được trang bị dụng cụ test nhanh, chỉ sử dụng phương pháp cảm quan, từ đó chưa có cơ sở vững chắc để lực lượng chức năng tạm giữ hàng hóa có dấu hiệu kém chất lượng. Khi có kết quả thử nghiệm thì số hàng hóa kém chất lượng đã bán hết cho người tiêu dùng (chưa kể tình trạng đối tượng cố tình kéo dài thời gian bằng cách yêu cầu thử nghiệm lần II).
Về những khó khăn chủ quan không thể không nhắc tới sự hạn chế trong công tác ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý thị trường, nhất là việc cập nhật, quản lý các cơ sở sản xuất kinh doanh (kể cả kho hàng) trên địa bàn tỉnh chưa được làm tốt. Cho nên khi triển khai công tác liên quan đến quản lý địa bàn đôi lúc chưa chủ động, chưa phát hiện các vụ việc vi phạm có số lượng lớn. Ngoài ra, công tác kiểm tra, phát hiện hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT chưa đạt hiệu quả cao còn một phần là do trình độ chuyên môn nghiệp vụ chưa đáp ứng kịp thời với tình hình thực tế.
Theo dự báo, năm 2017, tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Trà Vinh nói riêng còn nhiều khó khăn, thách thức; nạn buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng, gian lận thương mại và vi phạm về ATTP tiếp tục diễn biến phức tạp, hình thức và mức độ hoạt động cao hơn, tinh vi hơn… gây tác hại nhiều mặt tới sản xuất và đời sống của người dân, cũng như gây khó khăn không ít cho lực lượng chức năng khi thực thi nhiệm vụ. Trước tình hình này, Chi cục QLTT Trà Vinh quyết tâm thực hiện đồng loạt các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, trong đó đặc biệt chú trọng 3 lĩnh vực gồm: Một là, đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền và thực hiện một cách sâu rộng việc tuyên truyền các quy định của pháp luật đến tận người dân, để hình thành ý thức tự giác trong việc thực thi theo đúng pháp luật. Hai là, thực hiện tốt công tác bám sát địa bàn, dự báo tình hình thị trường, nắm chắc phương thức hoạt động của các đối tượng kinh doanh trái pháp luật, để có giải pháp kiểm tra, kiểm soát các hành vi vi phạm gây mất ổn định thị trường. Ba là, phát huy sức mạnh tổng hợp trên tất cả các lĩnh vực có liên quan đến hoạt động thương mại trên địa bàn toàn tỉnh, bằng việc thực hiện tốt quy chế phối hợp hoạt động giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên địa bàn, trong đó cần tập trung kiểm tra, xử lý các đường dây, ổ nhóm có quy mô lớn.
Cuộc chiến chống buôn lậu, chống hàng vi phạm pháp luật toàn quốc nói chung, ở Trà Vinh nói riêng chưa bao giờ ngưng nghỉ. Và nó cần cả xã hội đồng hành.
Nguyên Vỵ
