Kỹ năng cho lao động chất lượng cao

Bà Victoria Kwakwa, Giám đốc Quốc gia, Ngân hàng Thế giới (tại Việt Nam):

“Tỷ lệ lao động Việt Nam có kỹ năng đọc, viết và tính toán cao hơn so với các nước khác, kể cả các nước giàu có hơn Việt Nam, nhưng một lực lượng lao động có kỹ năng cao mới sẽ là chìa khóa thành công trong chuyển đổi kinh tế”.

Công việc hiện đại thay đổi nhu cầu lao động

Theo Báo cáo, bản chất công việc trong một nền kinh tế thị trường hiện đại sẽ thay đổi và trở nên phức tạp hơn. Ngày nay, người sử dụng lao động Việt Nam đang tìm kiếm một tập hợp các kỹ năng nhận thức, hành vi và kỹ thuật chất lượng cao. Dựa trên kinh nghiệm của các nước phát triển, nhóm chuyên gia của WB đưa ra khuyến nghị, Việt Nam cần chuẩn bị cho sự thay đổi của nhu cầu đối với lao động, với nhu cầu sẽ dịch chuyển từ các công việc chủ yếu là thủ công và đơn giản hiện nay sang các công việc hiện đại, đòi hỏi nhiều kỹ năng hơn, sự dịch chuyển từ các công việc chủ yếu là các thao tác, nhiệm vụ thường quy sang các nhiệm vụ không thường quy và từ các công việc truyền thống sang các công việc hiện đại, luôn đòi hỏi nhiều kỹ năng hơn. Người lao động làm những công việc này cũng được trả lương cao hơn so với người lao động làm các công việc truyền thống khác.

Theo kết quả khảo sát Kỹ năng hướng đến việc làm và năng suất (STEP), tại thị trường lao động Việt Nam hiện nay, những công việc hiện đại đòi hỏi nhiều kỹ năng đang trở nên phổ biến và đem lại hiệu quả cao hơn. Phần lớn công việc phi nông nghiệp hiện nay ở Việt Nam là công việc của công nhân (thợ thủ công, thợ máy, và lao động chân tay) và trong ngành dịch vụ, bán hàng. Kỹ thuật viên và cán bộ chuyên môn đã qua đào tạo chỉ chiếm chưa đến một phần tư lực lượng lao động phi nông nghiệp. Tuy nhiên, ngày càng nhiều sinh viên mới tốt nghiệp tham gia vào các ngành nghề kỹ thuật và chuyên môn. Người lao động trong các ngành nghề này cho biết, họ cần một số tố chất nhất định cho công việc của mình: họ cần giải quyết vấn đề, học những thứ mới thường xuyên, trình bày ý tưởng hay thuyết phục khách hàng trong công việc, hoặc tương tác với người bên ngoài.

Theo ông Christian Bodewig, tác giả chính của báo cáo: “Những công việc mới hiện đã có mặt trên thị trường lao động Việt Nam, tuy nhiên người sử dụng lao động ở đây vẫn đang vất vả tìm kiếm những người lao động phù hợp với mình. Do đó, việc trang bị cho người lao động những kỹ năng cần thiết sẽ là một phần quan trọng trong những nỗ lực của Việt Nam để gia tăng tốc độ tăng trưởng kinh tế và tiếp tục tiến trình hiện đại hóa nền kinh tế”.

Phát triển kỹ năng - Cơ hội cho lao động chất lượng cao

Theo kết quả của Báo cáo, từ nay đến năm 2020, bộ kỹ năng mà người sử dụng lao động đang có nhu cầu bao gồm kỹ năng nhận thức, kỹ năng xã hội - hành vi và kỹ năng kỹ thuật. Đó chính là các kỹ năng công việc cụ thể, phù hợp với các ngành nghề cụ thể, cũng như năng lực nhận thức và các tố chất cá nhân khác nhau có ý nghĩa quyết định đến thành công trên thị trường lao động.

Các kỹ năng nhận thức bao gồm các kỹ năng sử dụng tư duy logic, trực giác và tư duy phê phán cũng như tư duy giải quyết vấn đề thông qua các kiến thức đã có. Các kỹ năng này bao gồm khả năng đọc, viết, tính toán, và mở rộng đến cả năng lực hiểu được các ý tưởng phức tạp, học hỏi từ kinh nghiệm, và phân tích vấn đề sử dụng các quy trình tư duy logic. Các kỹ năng xã hội và hành vi bao gồm các tố chất cá nhân có tương quan đến thành công trên thị trường lao động như: cởi mở để trải nghiệm, tận tâm, hướng ngoại, biết cách tán đồng và sự ổn định về cảm xúc. Các kỹ năng kỹ thuật bao gồm sự khéo léo để sử dụng các công cụ, thiết bị phức tạp cho đến các kiến thức cụ thể liên quan đến công việc và các kỹ năng trong các lĩnh vực chuyên ngành.

Theo kết quả khảo sát dành cho người sử dụng lao động ở các đô thị Việt Nam, người sử dụng ở hai khu vực lớn Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cho biết, những kỹ năng kỹ thuật liên quan đến công việc cụ thể là các kỹ năng quan trọng nhất khi tuyển dụng cả công nhân và nhân viên văn phòng. Cụ thể, các kỹ năng kỹ thuật đó bao gồm khả năng thực hành của người thợ điện để làm công việc của mình. Đồng thời họ cũng tìm kiếm những người lao động có các kỹ năng nhận thức và hành vi tốt. Ví dụ như, ngay sau các kỹ năng kỹ thuật liên quan đến các công việc cụ thể, các kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề được coi là các kỹ năng hành vi và nhận thức quan trọng đối với công nhân. Khi tuyển dụng nhân viên văn phòng, người sử dụng lao động mong muốn người lao động là những người có tư duy phê phán, biết cách giải quyết vấn đề và giao tiếp tốt.

Báo cáo đề xuất một kế hoạch gồm ba bước để thực thi chiến lược tổng thể về kỹ năng cho Việt Nam bao gồm: Tăng cường khả năng sẵn sàng đi học thông qua phát triển giáo dục mầm non; Xây dựng nền tảng nhận thức và hành vi trong giáo dục phổ thông; Phát triển kỹ năng kỹ thuật phù hợp với công việc thông qua một hệ thống được kết nối tốt hơn giữa người sử dụng lao động với sinh viên, các trường đại học và các trường dạy nghề. Đồng thời, nhóm chuyên gia cũng đưa ra khuyến nghị: việc định hướng lại hệ thống giáo dục để tập trung hơn vào các kỹ năng này sẽ giúp người lao động Việt Nam sẵn sàng cho tương lai vì những kỹ năng rất quan trọng đối với hầu hết các ngành.