Với vai trò quan trọng của ngành công nghiệp hóa chất, tại Đại hội Đảng XIII, hóa chất được xác định là một trong những ngành công nghiệp nền tảng, phát triển công nghiệp hóa chất là một trong những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm để đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội cả nước.
Để hiện thực hóa định hướng này, Chiến lược phát triển công nghiệp hóa chất Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 726/QĐ-TTg ngày 16/6/2022. Sau khi Chiến lược được phê duyệt, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ký, ban hành Công văn số 3698/BCT-HC ngày 30/6/2022 về việc phát triểnh Chiến lược gửi Bộ, ngành, các cơ quan liên quan, UBND các tỉnh, thành phố, tập đoàn, các công ty hoạt động trong lĩnh vực hóa chất, đồng thời Bộ Công Thương cũng ban hành Kế hoạch thực hiện Chiến lược theo Quyết định số 1189/QĐ-BCT
Đặc biệt, Luật Hóa chất sửa đổi được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025 đã góp phần hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất, thể chế hóa chủ trương, đường lối chính sách của Đảng về thúc đẩy phát triển công nghiệp hóa chất thành ngành công nghiệp nền tảng, hiện đại.
4 đột phá trọng tâm từ Luật Hóa chất sửa đổi: "Đòn bẩy" nâng tầm vị thế ngành
Tại Tọa đàm “Đột phá thể chế tạo động lực cho công nghiệp hóa chất nâng tầm vị thế” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 30/12/2025, ông Vương Thành Chung - Phó Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) cho biết, việc Luật Hóa chất sửa đổi được thông qua là cột mốc quan trọng, tạo hành lang pháp lý với 4 điểm đột phá trọng tâm.
Thứ nhất, Luật không chỉ làm rõ trách nhiệm xây dựng, thẩm quyền phê duyệt mà còn quy định cụ thể về các lĩnh vực trọng điểm được hưởng ưu đãi đầu tư bao gồm sản xuất hóa chất cơ bản, hóa dầu, hóa dược, sản phẩm cao su kỹ thuật cao, phân bón hàm lượng cao, cùng các sản phẩm mới như hydro và amoniac xanh. Đồng thời, các hoạt động đầu tư vào khu công nghiệp chuyên ngành, tổ hợp công trình hóa chất hoặc dự án thuộc diện ưu đãi đặc biệt theo Luật Đầu tư cũng sẽ nhận được cơ chế hỗ trợ tối đa từ Chính phủ.
Thứ hai, Luật Hóa chất sửa đổi cũng siết chặt quy trình thẩm định dự án để đảm bảo tính đặc thù và an toàn. Do các dự án hóa chất luôn tiềm ẩn nguy cơ cao về sự cố môi trường, Luật đã bổ sung những nội dung bắt buộc phải xem xét, đánh giá về công nghệ và thiết bị ngay từ giai đoạn quyết định chủ trương đầu tư. Các tiêu chí về hóa học xanh được lồng ghép chặt chẽ vào mục tiêu phát triển bền vững, đảm bảo các quy định đặc thù về an toàn hóa chất được hòa quyện vào quy trình đầu tư, xây dựng hiện hành theo đúng tinh thần của Luật Đầu tư và Luật Xây dựng.
Thứ ba, chuyển dịch sang mô hình quản lý hóa chất theo vòng đời. Hệ thống kiểm soát mới sẽ bao phủ toàn bộ quá trình từ khi sản xuất, nhập khẩu, lưu thông trên thị trường cho đến khâu tồn trữ, vận chuyển và cuối cùng là thải bỏ. Cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ các khâu trung gian, từ đó ngăn chặn tuyệt đối tình trạng thất thoát hóa chất nguy hiểm ra môi trường bên ngoài.
Cuối cùng, nhằm giảm thiểu rủi ro đối với sức khỏe con người và tài sản, Luật Hóa chất sửa đổi đã bổ sung các quy định nghiêm ngặt về khoảng cách an toàn. Các doanh nghiệp và đơn vị hoạt động trong lĩnh vực này phải xây dựng kế hoạch, biện pháp phòng ngừa và ứng phó sự cố hóa chất một cách bài bản.
Chia sẻ tại tọa đàm, từ góc độ địa phương, ông Nguyễn Đức Hoàn - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh nhận định, những điểm mới tại Luật Hóa chất sửa đổi mang lại sự rõ ràng trong việc phân định trách nhiệm giữa chính quyền Trung ương và địa phương, giúp giảm thiểu tình trạng chồng chéo cho doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số trong xây dựng cơ sở dữ liệu hóa chất chuyên ngành được kỳ vọng sẽ hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý tại địa phương, xây dựng được dữ liệu tập trung và tối ưu hóa nguồn nhân lực quản lý. Ngoài ra, các quy định chi tiết về an toàn kho bãi, vận chuyển và tiêu chuẩn kỹ thuật mới sẽ cung cấp cơ sở pháp lý minh bạch để doanh nghiệp yên tâm đầu tư phát triển hạ tầng.
Đồng bộ các giải pháp thực thi Luật Hóa chất sửa đổi
Để các đột phá chính sách có thể đáp ứng đúng kỳ vọng về phát triển bền vững và nâng tầm vị thế cho ngành công nghiệp hóa chất, nhiệm vụ hàng đầu hiện nay là khẩn trương xây dựng và tham mưu ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn. Việc sớm hoàn thiện các Nghị định, Thông tư hướng dẫn chi tiết sẽ đảm bảo Luật có hiệu lực đồng bộ từ ngày 01/01/2026, giúp các hoạt động quản lý và sản xuất diễn ra liên tục, không để xảy ra khoảng trống pháp lý gây khó khăn cho doanh nghiệp.
Bên cạnh nỗ lực hoàn thiện hành lang pháp lý, ngành hóa chất sẽ tập trung đẩy mạnh phát triển các lĩnh vực trọng điểm theo định hướng xanh và bền vững. Các dự án mới và chiến lược đầu tư sẽ được điều chỉnh để phù hợp với những mục tiêu mới của Luật, từ đó tạo ra những giá trị gia tăng cao và bảo vệ môi trường một cách toàn diện.
Song song với đó, công tác thực thi sẽ được chú trọng thông qua việc tăng cường tần suất tổ chức các hội thảo và chương trình phổ biến quy định pháp luật rộng rãi. Điều này đảm bảo mọi doanh nghiệp và cá nhân trong ngành đều có thể nắm bắt thông tin kịp thời và chính xác. Đồng thời, việc tập trung nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ tại các Sở Công Thương trên cả nước sẽ đảm bảo Luật được thực thi thống nhất, thông suốt.
“Trong thời gian qua, kể từ khi Luật Hóa chất được ban hành Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) đã tổ chức nhiều hội thảo phổ biến các quy định của Luật cũng như dự thảo các Nghị định hướng dẫn chi tiết Luật Hóa chất cho các tổ chức, cá nhân và các Sở Công Thương. Tuy nhiên, để đảm bảo việc thực thi Luật có hiệu quả, thông suốt cần sự nỗ lực và sự chủ động của các Bộ, ngành, địa phương và các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực hóa chất”, ông Vương Thành Chung - Phó Cục trưởng Cục Hóa chất cho chia sẻ tại tọa đàm.
Thời gian qua, ngành hóa chất đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, song dư địa phát triển cho lĩnh vực này còn rất lớn. Đặc biệt, bối cảnh mới đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý và phát triển hoạt động hóa chất. Do đó, đột phá thể chế không chỉ là điều kiện cần mà còn là chìa khóa để ngành hóa chất khai thác tối đa dư địa, phát triển tương xứng với tiềm năng và vị thế vốn có.
