Luật Điện lực tiếp tục được hoàn thiện trước yêu cầu phát triển mới

Sự cần thiết sửa đổi Luật Điện lực

Luật Điện lực số 61/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 8 ngày 30/11/2024 và có hiệu lực từ ngày 1/2/2025.

Sau khi Luật được ban hành, Đảng và Nhà nước tiếp tục có nhiều chủ trương, định hướng mới liên quan trực tiếp đến phát triển năng lượng, hoàn thiện thể chế và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Đáng chú ý là Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số. Cùng với đó là các chủ trương mới về phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền.

Đồng thời, thực tiễn triển khai Luật Điện lực 2024 đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện, nhất là về phân cấp, phân quyền; cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính; quy hoạch, đầu tư xây dựng và lựa chọn nhà đầu tư dự án điện lực; phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới; cơ chế giá điện; phát triển thị trường điện cạnh tranh; cấp giấy phép hoạt động điện lực; bảo vệ công trình và an toàn điện.

Việc sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực vì vậy nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách trong lĩnh vực điện lực; tạo điều kiện phát triển nguồn và lưới điện, đáp ứng nhu cầu điện cho phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân, đồng thời góp phần bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia.

Một trong những định hướng xuyên suốt là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm phù hợp với từng lĩnh vực. Cùng với đó là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho phát triển thị trường điện cạnh tranh, từng bước tiến tới thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hoàn chỉnh; điều chỉnh cơ chế giá điện theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước; bảo đảm quyền tự chủ của các đơn vị điện lực, môi trường cạnh tranh lành mạnh và hài hòa lợi ích của Nhà nước, đơn vị điện lực và khách hàng sử dụng điện.

Quá trình xây dựng và phạm vi sửa đổi

Thực hiện nhiệm vụ chủ trì xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Bộ Công Thương đã thành lập Tổ soạn thảo, tổ chức lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, các bộ, ngành và cơ quan liên quan; dự án Luật được Bộ Tư pháp thẩm định theo quy định trước khi Chính phủ trình Quốc hội.

Trong tháng 9/2026, dự án Luật đã được thẩm tra sơ bộ, được đại biểu Quốc hội cho ý kiến tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Dự thảo Luật gồm 3 điều; trong đó kế thừa và sửa đổi chủ yếu 27 điều, bãi bỏ 3 điều của Luật Điện lực, đồng thời bổ sung, thay thế, bãi bỏ một số từ, cụm từ, điểm, khoản tại một số điều để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Sau khi tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội, dự thảo trình Quốc hội tiếp tục cập nhật một số nội dung về chính sách đối với điện gió ngoài khơi, điện rác; ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; hiệu chỉnh một số quy định về giá điện; đồng thời bổ sung quy định sửa đổi Luật Thuế giá trị gia tăng liên quan đến hợp đồng phái sinh điện.

Những nội dung sửa đổi, bổ sung trọng tâm

1. Hoàn thiện quy định về quy hoạch, đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư dự án điện lực

Dự thảo sửa đổi các quy định về quy hoạch và phương hướng phát triển mạng lưới cấp điện; đơn giản hóa thủ tục đầu tư theo hướng một số dự án điện lực không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư.

Các quy định về đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án đầu tư kinh doanh điện lực được chỉnh lý để đồng bộ với pháp luật về đầu tư, đất đai và đấu thầu. Trường hợp đấu thầu mà tiêu chuẩn phát triển ngành điện là giá điện và thời hạn hợp đồng mua bán điện thì giá điện và thời hạn hợp đồng trúng thầu là cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện, hạn chế việc phải đàm phán lại sau đấu thầu.

Dự thảo đồng thời bổ sung cơ chế đầu tư dự án lưới điện truyền tải theo phương thức đối tác công tư (PPP), nhằm tạo thêm cơ sở pháp lý để huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển hạ tầng điện lực.

2. Hoàn thiện cơ chế phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới và điện gió ngoài khơi

Dự thảo sửa đổi, bổ sung các quy định về năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện và điện gió ngoài khơi; đồng thời tăng cường yêu cầu giám sát khai thác, sử dụng tài nguyên.

Đối với điện gió ngoài khơi, dự thảo bổ sung cơ sở để Chính phủ quy định về điều kiện của nhà đầu tư; chi phí quản lý, giám sát và phát triển dự án; khai thác, chia sẻ hạ tầng, thông tin, dữ liệu; kế hoạch và kinh phí tháo dỡ công trình; ký quỹ bảo đảm thực hiện dự án. Các quy định riêng về chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư dự án điện gió ngoài khơi được chỉnh lý theo hướng áp dụng thống nhất với quy định chung về đầu tư dự án điện lực.

3. Cải cách thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực, tăng cường hậu kiểm

Dự thảo sửa đổi điều kiện cấp giấy phép, mở rộng một số trường hợp miễn trừ và cắt giảm điều kiện, thành phần hồ sơ nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Khi có thay đổi một số nội dung của giấy phép, tổ chức có thể thực hiện thủ tục sửa đổi, bổ sung giấy phép với điều kiện và thành phần hồ sơ phù hợp thay vì phải thực hiện thủ tục cấp mới như trước.

Cùng với việc mở rộng diện miễn trừ giấy phép, dự thảo bổ sung quy định về điều kiện duy trì hoạt động điện lực, tạo cơ sở chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm. Cải cách thủ tục vì vậy được thực hiện theo hướng tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước và an toàn hệ thống điện.

Tổng thể, dự thảo giữ nguyên 16 thủ tục hành chính, bãi bỏ 3 thủ tục, phát sinh mới 1 thủ tục và sửa đổi 19 thủ tục; đồng thời phân định rõ hơn trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương.

4. Phát triển thị trường điện cạnh tranh và mở rộng hoạt động mua bán điện

Dự thảo tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý để triển khai các cấp độ thị trường điện cạnh tranh theo hướng ngày càng hiệu quả, thực chất, tiến tới xây dựng thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hoàn chỉnh.

Cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa khách hàng sử dụng điện lớn và đơn vị phát điện được sửa đổi theo hướng mở rộng đối tượng tham gia, trong đó bổ sung đơn vị bán lẻ điện và giao Chính phủ quy định cụ thể về quy mô, điều kiện.

Dự thảo cũng sửa đổi, làm rõ các trường hợp ngừng, giảm mức cung cấp điện, trong đó có thời điểm bên bán điện được quyền ngừng cấp điện khi bên mua điện không thanh toán tiền điện theo thỏa thuận trong hợp đồng; đồng thời hoàn thiện các quy định liên quan đến thanh toán và chất lượng điện năng.

Bên cạnh đó, dự thảo tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành và phát triển thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC).

5. Hoàn thiện cơ chế giá điện và giá dịch vụ về điện

Một nội dung đáng chú ý là cụ thể hóa định hướng tại Nghị quyết số 70-NQ/TW về xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng thông qua việc xây dựng lộ trình thực hiện phù hợp.

Dự thảo đồng thời hoàn thiện cơ chế giá điện hỗ trợ hoặc cơ chế khuyến khích đầu tư đối với các dự án năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện và các loại hình điện lực khác phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.

Các quy định về phương pháp xác định giá dịch vụ phát điện, giá công suất, tỷ suất lợi nhuận hợp lý, thời hạn áp dụng và cơ chế điều chỉnh giá đối với từng loại hình nguồn điện, nguồn điện hỗn hợp và hệ thống lưu trữ điện cũng được hoàn thiện. Thành phần cấu thành giá dịch vụ về điện được làm rõ hơn để phù hợp với thực tiễn, trong đó tính đến trường hợp thành phần kinh tế ngoài nhà nước đầu tư xây dựng đường dây truyền tải.

6. Hoàn thiện các quy định về bảo vệ công trình điện lực và an toàn điện

Dự thảo sửa đổi các quy định về bảo vệ công trình điện lực và an toàn trong lĩnh vực điện lực, trong đó điều chỉnh thẩm quyền thẩm định, phê duyệt phương án bảo vệ đập, hồ chứa thủy điện thuộc phạm vi từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên theo định hướng phân cấp, phân quyền.

Các quy định về sử dụng điện an toàn, tiết kiệm, hiệu quả, bảo vệ môi trường và phát triển năng lượng bền vững tiếp tục được hoàn thiện nhằm bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản, hạn chế thiệt hại trong quá trình sử dụng điện.

7. Bổ sung, hoàn thiện một số cơ chế và quy định liên quan

Dự thảo bổ sung, hoàn thiện các chính sách về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong lĩnh vực điện lực; sửa đổi quy định liên quan đến giá dịch vụ vận chuyển khí thiên nhiên hóa lỏng tại Luật Giá và thuế giá trị gia tăng đối với hợp đồng phái sinh điện.

Các quy định chuyển tiếp giữa Luật Điện lực số 61/2024/QH15, Nghị quyết số 253/2025/QH15 và quy định mới cũng được bổ sung nhằm bảo đảm quá trình thực hiện liên tục, không tạo khoảng trống pháp lý.

Dự án Luật được xây dựng trên nguyên tắc công khai, minh bạch, không tạo cơ chế xin - cho, phòng ngừa lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ; đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước và cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững.

Chiều 20/10/2026, theo chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng sẽ thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình về 02 dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Ngay sau đó, Quốc hội sẽ tiến hành thảo luận ở Tổ về 02 dự án Luật.