[Emagazine] Bắc Ninh: Đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng gắn với phát triển công nghiệp

Là một trong những địa bàn có quy mô sản xuất công nghiệp và phụ tải điện lớn ở miền Bắc, Bắc Ninh đang chứng kiến nhu cầu sử dụng điện tăng nhanh cùng quá trình mở rộng sản xuất. Năm 2026, công suất cực đại (Pmax) trên địa bàn đã đạt 3.229,7 MW, tăng khoảng 12,6% so với mức cao nhất của năm 2025. Trong 7 tháng đầu năm, điện thương phẩm đạt 10,551 tỷ kWh, tăng 13,62% so với cùng kỳ; riêng khu vực công nghiệp - xây dựng chiếm gần 74% tổng điện thương phẩm.

Nhu cầu điện được dự báo tiếp tục tăng khi nhiều dự án sản xuất mới đi vào hoạt động và các doanh nghiệp mở rộng công suất. Theo tổng hợp của Công ty Điện lực Bắc Ninh, công suất các phụ tải mới đăng ký từ 5 MW trở lên dự kiến ở mức 339 MW trong năm 2026, tăng lên 534 MW năm 2027, 749 MW năm 2028 và 847 MW vào năm 2030. Các phụ tải mới tập trung chủ yếu tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và nhóm doanh nghiệp công nghệ cao, điện tử, bán dẫn.

Trong bối cảnh đó, cùng với đầu tư hạ tầng và bảo đảm nguồn điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, Bắc Ninh đang đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Yêu cầu này được cụ thể hóa bằng các mục tiêu cho từng nhóm sử dụng điện, gắn với trách nhiệm thực hiện, các chương trình hỗ trợ và nguồn lực triển khai. Đồng thời, tỉnh thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ năng lượng nhằm tăng khả năng sử dụng nguồn điện tại chỗ, giảm lượng điện nhận từ lưới và hỗ trợ hệ thống trong những thời điểm nhu cầu tăng cao.

Trước áp lực nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng, Bắc Ninh đã xây dựng các mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cho cả giai đoạn 2026-2030, đồng thời cụ thể hóa thành các chỉ tiêu đối với từng nhóm sử dụng điện trong năm 2026. Theo Quyết định số 594/QĐ-UBND ngày 8/4/2026 ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh, Bắc Ninh phấn đấu tiết kiệm từ 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng so với kịch bản phát triển bình thường; tiết kiệm điện hằng năm tối thiểu 2% và giảm tổn thất điện năng xuống dưới 2,5% vào năm 2030.

Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 cũng đặt yêu cầu cụ thể đối với các nhóm sử dụng năng lượng. 100% đơn vị hành chính sự nghiệp phải tiết kiệm ít nhất 5% điện năng, mức tiết kiệm đạt 10% đối với các đơn vị có lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, mục tiêu là 100% áp dụng hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001, thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ và triển khai các giải pháp tiết kiệm đạt tối thiểu 30% tiềm năng tiết kiệm năng lượng.

Cùng với các chỉ tiêu về tiết kiệm, tỉnh xác định huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, trong đó có vốn đầu tư của doanh nghiệp và các nguồn hỗ trợ hợp pháp, để triển khai các nhiệm vụ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Kế hoạch đồng thời đặt ra các nhóm giải pháp về quản lý nhà nước, hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường năng lực, kiểm tra và giám sát thực hiện, tạo cơ sở để các mục tiêu của giai đoạn 2026-2030 được triển khai trên thực tế.

Trên nền tảng đó, Kế hoạch số 168/KH-UBND về tiết kiệm điện trên địa bàn tỉnh năm 2026 tiếp tục lượng hóa mục tiêu theo từng nhóm phụ tải. Toàn tỉnh phấn đấu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ trong năm; riêng các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 4 đến tháng 7, mức tiết kiệm tối thiểu được nâng lên 10%.

Các cơ quan, công sở hành chính sự nghiệp phải tiết kiệm tối thiểu 5% tổng điện năng tiêu thụ trong năm và tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng. Hệ thống chiếu sáng đô thị đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 30%. Các nhà hàng, khách sạn, cơ sở dịch vụ thương mại phải giảm tối thiểu 50% công suất chiếu sáng quảng cáo, trang trí ngoài trời vào giờ cao điểm buổi tối trong các tháng từ tháng 4 đến tháng 7.

Đối với khu vực sản xuất, các cơ sở có mức tiêu thụ điện từ 500.000 kWh/năm trở lên phải tiết kiệm ít nhất 3% điện năng trên một đơn vị sản phẩm hoặc 3% tổng điện năng tiêu thụ. Các cơ sở này đồng thời phải tăng cường quản lý năng lượng, hoàn thiện hệ thống đo đếm điện nội bộ tại những công đoạn tiêu thụ lớn, bố trí kế hoạch sản xuất hợp lý và tham gia chương trình điều chỉnh phụ tải điện. Riêng Công ty Điện lực Bắc Ninh được giao phấn đấu giảm công suất phụ tải đỉnh của hệ thống điện trên địa bàn tối thiểu 50 MW thông qua thỏa thuận tự nguyện với các doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn, đồng thời giảm tỷ lệ tổn thất điện năng xuống dưới 3% trong năm 2026.

Việc tổ chức thực hiện cũng được gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu. Kết quả tiết kiệm điện được đưa vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ; các sở, ngành, địa phương và đơn vị điện lực được phân công nhiệm vụ cụ thể trong tổ chức thực hiện, kiểm tra và tổng hợp kết quả. Qua đó, mục tiêu tiết kiệm điện được phân bổ theo từng nhóm sử dụng, gắn với yêu cầu quản lý và trách nhiệm thực hiện.

Những kết quả bước đầu cho thấy các giải pháp đã tạo ra hiệu quả có thể đo đếm. Trong 4 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh tiết kiệm khoảng 209 triệu kWh điện, tương đương 5,28% điện thương phẩm. Riêng hoạt động hưởng ứng Giờ Trái đất năm 2026 tiết kiệm được 13.250 kWh.

Từ các mục tiêu và chương trình được triển khai trên địa bàn, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang từng bước đi vào hoạt động của doanh nghiệp, trường học và khu dân cư tại Bắc Ninh. Trong đó, khu vực sản xuất công nghiệp là một trong những trọng tâm khi nhu cầu điện của các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn tiếp tục gia tăng.

Những yêu cầu về tiết kiệm điện, quản lý năng lượng, kiểm toán năng lượng, đầu tư thiết bị hiệu suất cao và theo dõi mức tiêu thụ tại các công đoạn lớn đang được cụ thể hóa tại các cơ sở sản xuất. Việc đo lường mức sử dụng năng lượng theo từng khu vực, thiết bị và công đoạn cũng tạo cơ sở để doanh nghiệp xác định các khâu tiêu hao lớn và lựa chọn giải pháp phù hợp.

Theo ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu điện ngày càng có vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện. Theo các nghiên cứu được ông dẫn lại, chi phí để có được 1 kWh điện tiết kiệm ở phía nhu cầu chỉ bằng khoảng 1/4-1/5 chi phí để tạo ra 1 kWh điện qua các khâu phát điện, truyền tải và phân phối.

Thực tế tại Công ty Crystal Martin Việt Nam (KCN Quang Châu, tỉnh Bắc Ninh) cho thấy cách tiếp cận này đang được áp dụng trong hoạt động sản xuất. Theo ông Lưu Kim Long, đại diện doanh nghiệp, Crystal Martin đã xây dựng hệ thống quản lý năng lượng để đo lường, theo dõi và tối ưu hiệu suất sử dụng theo từng khu vực, thiết bị. Năng lượng được đưa vào hệ thống chỉ tiêu đánh giá và rà soát hằng tháng; mức tiêu thụ được so sánh với sản lượng để xây dựng định mức và xác định ngưỡng vận hành phù hợp.

Một trong những khu vực được tập trung tối ưu là hệ thống điều hòa, chiếm khoảng 30-40% mức sử dụng năng lượng của nhà máy. Doanh nghiệp theo dõi và điều chỉnh các thông số như nhiệt độ làm mát, áp suất bơm, năng lượng sử dụng cho quạt làm mát và lưu lượng nhiệt. Theo Crystal Martin, thông qua đo lường, quản lý và tối ưu vận hành, định mức sử dụng năng lượng đã giảm khoảng 20% so với trước, trong khi thời gian hoàn vốn của các giải pháp dưới 6 tháng.

Cách tiếp cận của Crystal Martin cũng được triển khai theo từng mức đầu tư: trước hết là các giải pháp không hoặc ít tốn chi phí, tiếp đến là những dự án có thời gian hoàn vốn nhanh; đồng thời tính toán hiệu suất năng lượng ngay từ khi đầu tư thiết bị, dây chuyền mới. Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, doanh nghiệp chú trọng đào tạo cán bộ quản lý năng lượng và hình thành thói quen tiết kiệm trong quá trình vận hành, qua đó hạn chế những dạng lãng phí có thể phát sinh trong hoạt động sản xuất.

Không chỉ trong các nhà máy, các chương trình tiết kiệm năng lượng cũng được triển khai tại trường học. Năm 2026, Công ty Điện lực Bắc Ninh triển khai chương trình hỗ trợ cải tạo hệ thống chiếu sáng tại Trường Tiểu học Hương Vỹ, Trường Tiểu học Tiên Lục số 1 và Trường Tiểu học Đoan Bái. Tổng cộng 37 phòng học, phòng chức năng được cải tạo với kinh phí 332,304 triệu đồng, trong đó hệ thống bóng đèn cũ được thay bằng đèn LED Tube T8 hiệu suất cao.

Việc thay thế hệ thống chiếu sáng hướng tới giảm điện năng tiêu thụ, đồng thời cải thiện điều kiện chiếu sáng trong lớp học. Qua chương trình, nội dung sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả cũng được đưa gần hơn tới giáo viên và học sinh.

Tại khu dân cư, các hoạt động tuyên truyền tiết kiệm điện tiếp tục được triển khai thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, tư vấn trực tiếp và hướng dẫn người dân sử dụng thiết bị điện hợp lý. Trong 4 tháng đầu năm 2026, các đơn vị đã phát 3.900 tờ rơi, thực hiện 2.296 lượt phát thanh trên hệ thống truyền thanh địa phương và 7.752 lượt tư vấn trực tiếp tới khách hàng. Nội dung tập trung vào sử dụng điều hòa hợp lý, tắt thiết bị khi không cần thiết, lựa chọn sản phẩm có hiệu suất năng lượng cao và hình thành thói quen tiết kiệm điện trong sinh hoạt.

Cùng với đó, các mô hình chiếu sáng sử dụng năng lượng mặt trời cũng được triển khai tại khu dân cư. Tại xã Lục Ngạn, 29 cột đèn năng lượng mặt trời được lắp đặt tại các tuyến đường ở thôn Chay và thôn Muối trong năm 2026. Việc đưa thiết bị hiệu suất cao và nguồn năng lượng tại chỗ vào trường học, đường giao thông và khu dân cư cho thấy phạm vi triển khai các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả đang được mở rộng từ khu vực sản xuất đến đời sống cộng đồng.

Cùng với các giải pháp tiết kiệm điện trong sản xuất và sinh hoạt, Bắc Ninh đang thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Với số lượng lớn nhà xưởng, khu công nghiệp và cơ sở sản xuất có nhu cầu điện cao, việc khai thác không gian mái để sản xuất điện tại chỗ được xác định là một trong những giải pháp góp phần giảm lượng điện nhận từ lưới.

Trong năm 2026, tỉnh triển khai vận động, khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng điện lớn đầu tư điện mặt trời mái nhà theo từng đợt. Đợt 1 hướng tới 217 khách hàng sử dụng điện lớn với tổng công suất tối thiểu khoảng 515 MW, phấn đấu hoàn thành trước ngày 31/12/2026. Đợt 2 tiếp tục hướng tới 200 khách hàng, với tổng công suất lắp đặt tối thiểu khoảng 296,5 MW đến hết năm 2027. Qua hai đợt, tổng công suất điện mặt trời mái nhà định hướng tại 417 doanh nghiệp sử dụng điện lớn đạt tối thiểu khoảng 811,5 MW.

Điện mặt trời mái nhà cũng được mở rộng sang khu vực công và hộ gia đình. Theo kế hoạch của tỉnh, 100% trụ sở Đảng ủy, UBND xã, phường và các cơ sở y tế trên địa bàn được đặt mục tiêu hoàn thành lắp đặt điện mặt trời mái nhà trong năm 2026. Đối với khu vực dân cư, Bắc Ninh đã ban hành kế hoạch thực hiện chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện trong giai đoạn 2026-2030.

Mức hỗ trợ đối với điện mặt trời mái nhà là 1 triệu đồng/kWp, tối đa 3 triệu đồng/hộ gia đình. Trường hợp lắp đặt thêm hệ thống lưu trữ điện, hộ gia đình được hỗ trợ thêm 1 triệu đồng/kWh, tối đa 3 triệu đồng. Tổng mức hỗ trợ cho cả hai hạng mục tối đa 6 triệu đồng/hộ. Đây là một trong những công cụ cụ thể để khuyến khích khu vực dân cư tham gia phát triển nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Đến tháng 8/2026, trên địa bàn Bắc Ninh có 1.574 nguồn điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 315,24 MW. Với nhiều khu, cụm công nghiệp và diện tích mái nhà xưởng lớn, khu vực sản xuất tiếp tục là một trong những khu vực có tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà trên địa bàn tỉnh.

Cùng với nguồn điện tại chỗ ở phía khách hàng, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) cũng được đầu tư ở cấp độ lưới điện. Ngày 2/8/2026, hệ thống BESS tại Trạm biến áp 110 kV Song Khê được đóng điện, đưa vào vận hành với công suất 5 MW và dung lượng 10 MWh. Đây là một trong 6 hệ thống BESS được Tổng công ty Điện lực miền Bắc triển khai trong giai đoạn đầu tại các trạm biến áp 110 kV trên địa bàn Bắc Ninh.

Ở phía khách hàng, điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ giúp tăng khả năng tự sản xuất, tự tiêu thụ và chủ động hơn về thời điểm sử dụng điện. Ở cấp độ hệ thống, BESS tại các trạm biến áp có thể tích trữ điện vào thời điểm nhu cầu thấp và cung cấp trở lại khi phụ tải tăng, qua đó hỗ trợ vận hành lưới điện.

Như vậy, bên cạnh việc giảm mức tiêu thụ thông qua quản lý và nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng, Bắc Ninh đang mở rộng thêm các giải pháp về nguồn điện tại chỗ và lưu trữ. Điện mặt trời mái nhà và BESS qua đó bổ sung thêm dư địa đáp ứng nhu cầu điện trong bối cảnh quy mô sản xuất và phụ tải trên địa bàn tiếp tục gia tăng.

Mục tiêu đến năm 2035, tổng công suất điện mặt trời mái nhà của khu vực Bắc Ninh và Bắc Giang cũ đạt 3.392 MW. Ngoài ra, để nâng cao khả năng tích hợp năng lượng tái tạo, tỉnh đang thúc đẩy phát triển hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) với quy mô đề xuất khoảng 900 MW.

Với một địa phương có quy mô sản xuất công nghiệp lớn như Bắc Ninh, nhu cầu điện được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới. Riêng công suất các phụ tải mới đăng ký từ 5 MW trở lên dự kiến tăng từ 339 MW năm 2026 lên 847 MW vào năm 2030. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là đáp ứng đủ điện cho sản xuất, mà còn là sử dụng ngày càng hiệu quả hơn nguồn năng lượng phục vụ tăng trưởng.

Từ các mục tiêu tiết kiệm cụ thể cho từng nhóm sử dụng điện, những chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, trường học và cộng đồng đến việc thúc đẩy điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ năng lượng, Bắc Ninh đang triển khai tiết kiệm năng lượng trên nhiều lĩnh vực. Các giải pháp cũng được mở rộng từ thay đổi thói quen sử dụng điện, nâng cao hiệu suất thiết bị đến quản lý năng lượng trong sản xuất và tăng khả năng tự sản xuất, tự tiêu thụ điện.

Trong bối cảnh các khu công nghiệp tiếp tục mở rộng và nhiều phụ tải mới được đưa vào vận hành, những giải pháp này sẽ góp phần giảm mức tiêu hao năng lượng, giảm lượng điện nhận từ lưới và hạn chế áp lực lên hệ thống điện. Qua đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả từng bước trở thành một phần trong quá trình phát triển công nghiệp của Bắc Ninh.