[eMagazine] Lai Châu: Mở rộng không gian thị trường cho sản phẩm vùng cao

Từ những khu chợ vùng cao, các hoạt động kết nối tiêu thụ ngoài tỉnh đến hệ thống phân phối hiện đại và nền tảng số, Lai Châu đang từng bước mở rộng không gian thị trường cho sản phẩm vùng cao. Câu chuyện ở Bình Lư cho thấy thương mại điện tử không chỉ tạo thêm một kênh bán hàng mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực tiếp cận thị trường của chính người sản xuất.

Với nhiều sản phẩm vùng cao, khó khăn không chỉ nằm ở quãng đường từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ. Để ra khỏi thị trường quen thuộc, hàng hóa còn phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc, khả năng cung ứng và phương thức phân phối phù hợp. Địa bàn miền núi, sản xuất phân tán và cách xa các trung tâm tiêu dùng lớn càng khiến bài toán đầu ra phải được giải quyết theo nhiều hướng.

Tại Lai Châu, chợ truyền thống vẫn giữ vai trò giao thương tại chỗ; tuần hàng, hội chợ và hệ thống bán lẻ mở thêm đầu mối tiêu thụ, trong khi thương mại điện tử giúp một bộ phận người sản xuất tiếp cận trực tiếp khách hàng ở xa. Từ nguồn lực của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động từ đầu tư hạ tầng thương mại, hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm đến kết nối tiêu thụ và mở thêm các kênh bán hàng.

Ở vùng cao, chợ truyền thống vẫn là nơi trao đổi hàng hóa gần gũi nhất với người dân. Giai đoạn vừa qua, hạ tầng thương mại tại các địa bàn vùng cao của Lai Châu tiếp tục được đầu tư; 7 chợ được xây dựng, cải tạo, tạo thuận lợi hơn cho việc mua bán, lưu thông nông sản và hàng hóa tại chỗ.

Từ những điểm giao thương này, hàng hóa Lai Châu từng bước được đưa tới các thị trường rộng hơn. Tỉnh đã tổ chức 4 tuần hàng tại Hải Phòng, Hà Nội và Quảng Ninh, tạo cơ hội để doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất trực tiếp gặp gỡ người mua, trao đổi về khả năng cung ứng, mẫu mã, chất lượng và yêu cầu của từng kênh phân phối.

Cùng với các tuần hàng, sản phẩm Lai Châu được giới thiệu tại nhiều hội chợ, triển lãm và chương trình giao thương trong, ngoài tỉnh. Nhiều cơ sở cũng được hỗ trợ đổi mới máy móc, nâng cao năng lực quản lý và xây dựng nhãn hiệu để đáp ứng tốt hơn yêu cầu về chất lượng, quy cách, nguồn cung và tổ chức giao hàng.

Từ năm 2021 đến giữa năm 2026, các đề án khuyến công trên địa bàn đã hỗ trợ nhiều chủ thể OCOP ứng dụng máy móc tiên tiến trong chế biến chè, mắc ca, đông trùng hạ thảo và nông lâm sản; đồng thời tổ chức các lớp tập huấn về marketing, xây dựng nhãn hiệu và sản xuất sạch hơn.

Theo Sở Công Thương Lai Châu, trên 100 lượt doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh với hơn 500 lượt sản phẩm OCOP, nông sản của tỉnh đã tham gia các hội chợ, hội nghị kết nối, chương trình giao thương và tuần hàng tại nhiều địa phương. Riêng Hợp tác xã Nông Công nghiệp và Thương mại du lịch Than Uyên có 52 mã sản phẩm cá được kết nối vào các hệ thống bán lẻ như Saigon Co.op, Co.opmart, Big C, WinMart; đồng thời hình thành 23 đại lý, điểm bán tại một số tỉnh, thành phố

Hợp tác xã Nông Công nghiệp và Thương mại du lịch Than Uyên có 52 mã sản phẩm cá được Sở Công Thương tỉnh Lai Châu kết nối vào các hệ thống bán lẻ như Saigon Co.op, Co.opmart, Big C, WinMart; đồng thời hình thành 23 đại lý, điểm bán tại một số tỉnh, thành phố.

Phạm vi tìm kiếm thị trường cũng được mở rộng ra ngoài nước. Có 36 lượt doanh nghiệp, hợp tác xã, trong đó có các chủ thể OCOP, tham gia hoạt động xúc tiến thương mại tại Trung Quốc, Lào, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ. Qua các hoạt động này, cơ sở sản xuất có thêm cơ hội tiếp xúc đối tác và nắm cụ thể hơn yêu cầu về chất lượng, quy cách và khả năng cung ứng.

Song song với các kênh phân phối trực tiếp, thương mại điện tử đang mở thêm đường tiếp cận khách hàng cho hàng hóa vùng cao, nhất là với những vùng sản xuất cách xa các trung tâm tiêu dùng lớn.

Năm 2025, các phiên livestream và chương trình quảng bá trên nền tảng số tại Sìn Hồ, Bình Lư cùng một số sự kiện xúc tiến đã đưa gạo, thịt sấy, miến dong, mật ong, khoai sâm, miến khoai sâm đến với người tiêu dùng qua Facebook, TikTok. Theo Sở Công Thương Lai Châu, các hoạt động này đã bán ra khoảng 4.000 đơn hàng, doanh thu khoảng 6 tỷ đồng; riêng 700 tấn khoai sâm của nông dân Sìn Hồ được tiêu thụ qua các chương trình kết nối trên nền tảng số.

Tại Bình Lư, thương mại điện tử được đưa vào từng khâu cụ thể của việc bán hàng. Xã phối hợp tổ chức các lớp hướng dẫn người dân xây dựng nội dung, quay video, livestream, gắn giỏ hàng, tương tác với khách và xử lý đơn trên TikTok. Tính đến quý I/2026, hơn 20 hộ, cá nhân tại Bình Lư tham gia bán hàng trực tuyến đã có nguồn thu ổn định từ thương mại điện tử; riêng nhóm Bình Lư Digital đạt doanh số trên 6,6 tỷ đồng trong ba tháng đầu năm.

Miến dong là một trong những sản phẩm cho thấy rõ sự thay đổi trong cách bán hàng. Một số hộ trước đây chủ yếu sản xuất rồi bán qua thương lái hoặc khách quen nay trực tiếp giới thiệu sản phẩm, nhận đơn và phối hợp giao hàng cho khách ở xa. Cuối năm 2025, xã Bình Lư phối hợp với Hợp tác xã Cô Ba Hồng tổ chức tập huấn kỹ năng bán hàng và vận hành thương hiệu số cho các hộ sản xuất, kinh doanh và người làm dịch vụ trên địa bàn. Nhóm của hợp tác xã trực tiếp hướng dẫn người dân xây dựng nội dung, giới thiệu sản phẩm và vận hành kênh TikTok.

UBND xã Bình Lư phối hợp với Hợp tác xã Cô Ba Hồng tổ chức tập huấn kỹ năng bán hàng và vận hành thương hiệu số cho các hộ sản xuất, kinh doanh và người làm dịch vụ trên địa bàn.

Những kỹ năng được hướng dẫn tại lớp tập huấn sau đó được đưa vào các phiên bán hàng thực tế. Với Mega Live “Chở Xuân về nhà” tổ chức cuối tháng 1/2026 tại khu vực hồ Cò Lá, khâu chuẩn bị được triển khai từ xây dựng kịch bản, tạo giỏ hàng cho từng hộ, kiểm tra lượng hàng đến đóng gói, vận chuyển, xử lý đơn và hậu mãi. Phiên bán quy tụ 7 gian hàng, giới thiệu miến dong, miến khoai sâm, đào và nhất chi mai.

Bán hàng trực tiếp trên nền tảng số cũng khiến yêu cầu của thị trường đến với cơ sở sản xuất nhanh hơn. Một gói miến gửi tới Hà Nội, Hải Phòng hay các tỉnh phía Nam phải được đóng gói phù hợp, ghi đầy đủ thông tin và tính trước phương án vận chuyển. Khi lượng đơn tăng trong một phiên livestream, cơ sở phải chủ động về nguyên liệu, hàng thành phẩm, nhân lực đóng gói và thời gian giao hàng; các câu hỏi của khách về nguyên liệu, cách làm, hạn sử dụng hay quy cách sản phẩm được tiếp nhận ngay trong quá trình bán.

Bình Lư hiện tiếp tục duy trì các hoạt động tập huấn bán hàng số, đồng thời triển khai xây dựng làng nghề miến dong trên nền tảng số. Qua các phiên thực hành, một bộ phận người dân dần quen với việc trực tiếp giới thiệu sản phẩm, xử lý đơn, phối hợp giao hàng và duy trì liên hệ với khách thay vì chỉ tập trung vào khâu sản xuất.

Các hoạt động xúc tiến có thể mở cửa cho sản phẩm bước vào một kênh bán mới, nhưng việc thị trường có được duy trì hay không phụ thuộc vào khả năng của chính cơ sở sản xuất sau khi chương trình kết thúc. Trên môi trường số, Lai Châu đã có 83 sản phẩm OCOP, sản phẩm nông nghiệp của 18 doanh nghiệp được đưa lên Hệ thống quản lý truy xuất nguồn gốc xuất xứ hàng hóa của tỉnh; 407 sản phẩm, sản phẩm OCOP được giới thiệu trên sàn thương mại điện tử của Lai Châu. Hiện diện trên nền tảng vì thế mới là điểm khởi đầu; điều quan trọng hơn là chủ thể có tiếp tục tạo được giao dịch, giữ khách và duy trì nguồn hàng hay không.

Thực tế ở Bình Lư cho thấy sự khác biệt này nằm ở những việc rất cụ thể. Sau các lớp tập huấn và phiên bán hàng, một bộ phận người dân đã tự xây dựng nội dung, giới thiệu sản phẩm, tiếp nhận đơn, phối hợp giao hàng và xử lý phản hồi của khách. Khi những công việc đó được duy trì ngoài khuôn khổ một sự kiện, hỗ trợ ban đầu mới có khả năng chuyển thành năng lực bán hàng thường xuyên.

Theo ông Trần Văn Hùng, Phó Giám đốc Sở Công Thương Lai Châu, các tuần hàng, hội nghị kết nối hay phiên livestream là cần thiết để mở thị trường cho sản phẩm địa phương, nhưng hiệu quả lâu dài không thể chỉ tính bằng số sản phẩm được giới thiệu hay số đơn hàng chốt được trong từng sự kiện.

“Điều chúng tôi hướng tới là sau những chương trình hỗ trợ, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân phải từng bước tự làm được thị trường cho sản phẩm của mình. Họ cần biết thị trường đang cần gì, sản phẩm phải hoàn thiện ở đâu, biết cách giới thiệu hàng hóa, tiếp cận khách hàng, tổ chức bán hàng và duy trì được kênh tiêu thụ sau khi chương trình kết thúc. Khi đó, hỗ trợ mới tạo được hiệu quả lâu dài”, ông Hùng cho biết.

Giai đoạn 2026-2030, Lai Châu tiếp tục đầu tư mở rộng hạ tầng thương mại. Theo định hướng của tỉnh, đến năm 2030 toàn tỉnh phấn đấu có 40 chợ, 11 siêu thị, một trung tâm triển lãm và xúc tiến thương mại, một khu thương mại dịch vụ, đồng thời phát triển thêm mạng lưới cửa hàng bán lẻ.

Hạ tầng và các chương trình kết nối có thể mở thêm đường ra thị trường, nhưng việc giữ được thị trường cuối cùng vẫn nằm ở chất lượng sản phẩm và khả năng tổ chức bán hàng của từng chủ thể. Ở Bình Lư, sự thay đổi đã bắt đầu từ những việc cụ thể: người làm ra sản phẩm trực tiếp giới thiệu hàng, nhận đơn, nghe phản hồi và giữ liên hệ với khách. Với sản phẩm vùng cao, đó là bước chuyển từ được hỗ trợ tìm đầu ra sang từng bước tự duy trì đầu ra cho chính sản phẩm của mình.