Máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ cũ: Vẫn siết chặt nhập khẩu

Thông tư số 20/2014/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ quy định việc “nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng” ra đời nhằm ngăn chặn việc Việt Nam sẽ trở thành “bãi rác” công nghệ. Nhưng chỉ sau 1 tháng, Thông tư bị tạm ngưng thi hành do có tác động mạnh tới cộng đồng doanh nghiệp. Hiện Bộ này đang dự thảo thông tư mới quy định điều kiện chung áp dụng đối với việc nhập khẩu thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng.

“Chốt” 2 tiêu chí nhập khẩu máy móc, thiết bị cũ

Tại Dự thảo Thông tư đã quy định về điều kiện chung áp dụng đối với việc nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng; các tiêu chí quy định thế nào cho phù hợp, về tổ chức giám định, về quy trình giám định và các thủ tục; những loại nào cần quản lý nhập khẩu… Trên cơ sở đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã đưa ra 2 tiêu chí: số năm tính từ ngày sản xuất là 10 năm; chất lượng còn lại phải đạt trên 80% so với thiết bị mới.

Về điều kiện được nhập khẩu với máy móc, thiết bị đã qua sử dụng, Dự thảo Thông tư sửa đổi Thông tư 20 quy định: Đối với các máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ nhập khẩu sử dụng vốn từ ngân sách nhà nước thì phải đáp ứng đồng thời 2 tiêu chí: thời gian sử dụng của máy móc thiết bị nhỏ hơn hoặc bằng 10 năm và chất lượng còn lại lớn hơn hoặc bằng 80%. Trong trường hợp các đơn vị không sử dụng vốn nhà nước thì có thể được áp dụng một trong hai tiêu chí này.

Giống Thông tư 20, Dự thảo Thông tư này cũng quy định các điều kiện khác nhau đối với một số nhóm máy móc nhập khẩu thuộc “trường hợp đặc biệt”. Điểm khác biệt là Dự thảo Thông tư mới quy định rõ hơn điều kiện về thời gian sử dụng và chất lượng còn lại đối với các loại máy móc, thiết bị có xuất xứ từ các nước thuộc khối EU, G8, Hàn Quốc…

Thực tế cho thấy, có nhiều doanh nghiệp do đặc thù hoạt động nên sẽ có nhiều loại máy móc “đặc thù”, vì vậy, Thông tư 20 dù có sửa đổi đến bao nhiêu lần cũng khó mà đáp ứng đủ yêu cầu của doanh nghiệp. Lường trước điều này, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã đưa ra yêu cầu “các doanh nghiệp đặc thù cần đề nghị với bộ, ngành quản lý trực tiếp của mình để góp ý với Bộ Khoa học và Công nghệ để có cơ sở đưa vào Dự thảo Thông tư”.

Riêng đối với dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng, có xuất xứ từ khối EU, G8, nếu chất lượng còn lại từ 80% trở lên nhưng thời gian sử dụng vượt quá 10 năm, thì Dự thảo Thông tư nêu “nếu doanh nghiệp thấy cần thiết phải nhập khẩu, Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành để xem xét, cho phép nhập khẩu trong từng trường hợp cụ thể”.

Còn đó những băn khoăn

Dự thảo Thông tư mới nhằm mục đích khuyến khích nhập khẩu máy móc mới, thiết bị và dây chuyền sản xuất mới được chế tạo với công nghệ hiện đại nhất, khắc phục tình trạng nhập khẩu máy móc, thiết bị lạc hậu, gây lãng phí cho xã hội, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và mục tiêu phát triển nói chung; hướng đến việc đảm bảo các hàng hóa máy móc đều đạt được chỉ tiêu chất lượng, an toàn, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường. Nhưng để đi vào cuộc sống, Thông tư mới cần bảo đảm được nguyên tắc: tính khoa học, tính khả thi và tránh gây phiền hà, lãng phí cho doanh nghiệp.

Ông Lê Anh Ba - Phó Chủ tịch Hội Vật liệu Xây dựng Việt Nam cho biết, hơn 5.000 doanh nghiệp trên toàn quốc hiện nay của Hội không có suy nghĩ nhập thiết bị cũ bởi công nghệ lạc hậu, không đảm bảo hiệu quả và lãng phí. Ông Lê Anh Ba cũng cho rằng, việc nhập khẩu trang thiết bị sản xuất là do doanh nghiệp quyết định lựa chọn, vai trò của Nhà nước ở đây là quản lý và có biện pháp kiểm soát, không cho nhập khẩu thiết bị công nghệ lạc hậu, rác hay những thiết bị phi tiêu chuẩn mà trong nước sản xuất được.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến phản hồi Dự thảo Thông tư mới băn khoăn về việc làm thế nào để xác định được một máy móc hay dây chuyền còn chất lượng trên 80%. Bởi vì mỗi quốc gia và mỗi nhà sản xuất áp dụng tiêu chuẩn chất lượng khác nhau mà Việt Nam thì lại nhập khẩu máy móc, thiết bị từ nhiều quốc gia khác nhau nhưng chưa ban hành tiêu chuẩn đối với máy móc, thiết bị nên không có căn cứ nào để xác định chất lượng còn lại. Nên liệu các cơ quan đăng kiểm của Việt Nam, cán bộ ngành Hải quan hay thậm chí một chuyên gia giỏi có đủ năng lực, máy móc thiết bị để khẳng định máy móc hay một dây chuyền công nghệ cần kiểm tra còn chất lượng bao nhiêu phần trăm?

Do vậy, Thông tư mới nên đưa ra các tiêu chuẩn chất lượng, có sự phân nhóm tùy theo mục đích sử dụng và có thời gian sử dụng tương ứng phù hợp của mỗi ngành nghề đối với từng máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ cụ thể; cũng như cần làm rõ về những tổ chức thẩm định, quy định về thẩm định phải rõ ràng, không gây hoang mang cho doanh nghiệp khi triển khai. Đồng thời, nên quy định rõ nguồn thiết bị nhập về phải thuộc các nước tiên tiến, có công nghiệp chế tạo máy phát triển mạnh. Ngoài ra, vấn đề chi phí và thời gian để có được giấy chứng nhận đảm bảo tiêu chuẩn nhập khẩu hiện nay cũng được nhiều doanh nghiệp quan ngại bởi chi phí tốn kém và thời gian kéo dài, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Nội dung Thông tư này được xem là một hàng rào kỹ thuật bảo vệ cho các doanh nghiệp trong nước phát triển, nhưng vấn đề là làm sao để giải quyết được những mâu thuẫn tồn tại để những chi phí chính thức và không chính thức gia tăng, tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp; không biến Việt Nam thành một bãi rác thải công nghệ lạc hậu, thúc đẩy, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.

Ông Đỗ Hoài Nam - Vụ trưởng Vụ Đánh giá, Thẩm định và Giám định công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, trên thực tế, qua quá trình thẩm định công nghệ tại các dự án đầu tư, cơ quan chức năng phát hiện có nhiều doanh nghiệp FDI trong quá trình xây dựng nhà máy không đề cập việc nhập máy móc, thiết bị, công nghệ; nhưng thực tế, sau đó, nhập khẩu nhiều dây chuyền máy móc, thiết bị cũ.