Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 57/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới.
Nâng tỷ lệ sản lượng điện dư được phép bán lên tới 50%
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Nghị định số 243/2026/NĐ-CP là sửa đổi, bổ sung quy định về cơ chế mua bán sản lượng điện dư của nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ quy định tại Điều 14 Nghị định số 58/2025/NĐ-CP.
Theo đó, sản lượng điện dư được mua bán giữa bên mua điện dư và bên bán điện dư bao gồm sản lượng điện dư của nguồn điện mặt trời mái nhà và sản lượng điện từ hệ thống lưu trữ điện được tích điện từ nguồn điện mặt trời mái nhà (nếu có). Sản lượng điện dư được xác định tại đầu ra của bộ chuyển đổi nghịch lưu (inverter).
Đáng chú ý, sản lượng điện dư được mua bán theo thỏa thuận giữa hai bên nhưng không vượt quá 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện mặt trời mái nhà theo cường độ bức xạ. So với quy định trước đây tại Nghị định số 58/2025/NĐ-CP, tỷ lệ sản lượng điện dư được phép bán đã tăng từ 20% lên 50%.
Theo quy định mới, các nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được bán sản lượng điện dư gồm: nguồn điện của hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ; nguồn đấu nối với hệ thống điện quốc gia tại cấp điện áp hạ áp; nguồn lắp đặt tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo có lưới điện nhưng chưa đấu nối, liên kết với hệ thống điện quốc gia; nguồn lắp đặt tại công trình là tài sản công; và các nguồn điện mặt trời mái nhà khác có đấu nối với hệ thống điện quốc gia, thuộc quy mô công suất phát triển trong quy hoạch phát triển điện lực, kế hoạch thực hiện quy hoạch phát triển điện lực hoặc phương án phát triển mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh.
Cho phép bán trên 50% trong một số trường hợp
Không chỉ nâng tỷ lệ sản lượng điện dư được phép bán lên 50%, Nghị định còn bổ sung cơ chế linh hoạt trong giai đoạn từ ngày có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030.
Theo đó, bên mua điện dư và bên bán điện dư được thỏa thuận mua bán sản lượng điện dư với tỷ lệ cao hơn 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện mặt trời mái nhà theo cường độ bức xạ nếu lưới điện tại khu vực đấu nối bảo đảm khả năng tiếp nhận, việc mua bán đáp ứng các điều kiện về vận hành an toàn lưới điện và phương thức vận hành hệ thống điện theo quy định.
Đối với khu vực miền núi, biên giới, hải đảo chưa được cấp điện từ hệ thống điện quốc gia, Nghị định quy định không giới hạn sản lượng điện dư được mua bán. Trong trường hợp này, sản lượng điện dư được thanh toán là toàn bộ điện năng phát lên lưới điện được đo đếm tại công tơ. Khi khu vực được cấp điện từ hệ thống điện quốc gia, việc mua bán sản lượng điện dư sẽ thực hiện theo quy định tương ứng của Nghị định.
Làm rõ cơ chế xác định giá mua bán sản lượng điện dư
Nghị định cũng sửa đổi quy định về giá mua bán sản lượng điện dư nhằm bảo đảm phù hợp với cơ chế vận hành của thị trường điện.
Theo đó, giá mua bán sản lượng điện dư là giá điện năng thị trường điện bình quân của năm trước liền kề do đơn vị điều hành giao dịch thị trường điện công bố, tính bằng đồng Việt Nam/kWh.
Trường hợp giá điện năng thị trường điện bình quân của năm trước liền kề cao hơn mức giá tối đa của khung giá phát điện đối với loại hình điện mặt trời mặt đất không có pin lưu trữ theo từng miền, giá mua bán sản lượng điện dư được xác định bằng mức giá tối đa của khung giá phát điện tương ứng (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng).
Bên cạnh đó, tổ chức, cá nhân bán sản lượng điện dư phải thực hiện thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực, trừ các trường hợp được miễn giấy phép hoạt động điện lực theo quy định của pháp luật.
Mở rộng phạm vi cơ chế mua bán điện trực tiếp
Bên cạnh việc sửa đổi cơ chế mua bán sản lượng điện dư của điện mặt trời mái nhà, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP cũng bổ sung, hoàn thiện nhiều quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) nhằm mở rộng phạm vi áp dụng và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các đơn vị tham gia thị trường điện.
Theo đó, phạm vi điều chỉnh của Nghị định số 57/2025/NĐ-CP được mở rộng, bổ sung đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm là đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, bên cạnh đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn.
Đồng thời, Nghị định bổ sung đối tượng khách hàng sử dụng điện lớn được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, gồm khách hàng phục vụ mục đích sản xuất; khách hàng sử dụng điện cho hoạt động của trung tâm dữ liệu; khách hàng sử dụng điện cho trạm, trụ sạc điện, tủ đổi pin xe điện phục vụ kinh doanh dịch vụ sạc điện cho phương tiện giao thông sử dụng điện, mua điện từ Tổng công ty Điện lực, Công ty Điện lực hoặc đơn vị bán lẻ điện ở cấp điện áp từ 22 kV trở lên. Đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm, trừ khu đô thị và khu thương mại tự do, cũng được bổ sung vào nhóm đối tượng áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp.
Để phù hợp với thực tiễn phát triển của thị trường điện, Nghị định cũng sửa đổi, bổ sung nhiều khái niệm quan trọng như điện mặt trời mái nhà, đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm, lưới điện kết nối riêng, sản lượng điện dư; đồng thời bổ sung các khái niệm mới gồm mô hình khu, cụm, thiết bị bật tắt phát ngược (Zero-Export) và trung tâm dữ liệu. Trong đó, mô hình khu, cụm bao gồm khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu đô thị và khu thương mại tự do.
Nghị định cũng sửa đổi phạm vi điều chỉnh, quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp được thực hiện giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo, khách hàng sử dụng điện lớn và đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm thông qua lưới điện kết nối riêng hoặc lưới điện quốc gia.
Hoàn thiện cơ chế mua bán điện qua hai hình thức
Nghị định tiếp tục quy định hai hình thức mua bán điện trực tiếp gồm mua bán điện thông qua lưới điện kết nối riêng và mua bán điện thông qua lưới điện quốc gia, đồng thời bổ sung các phương thức giao dịch giữa các chủ thể tham gia.
Đối với hình thức mua bán điện thông qua lưới điện kết nối riêng, ngoài hoạt động mua bán điện giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn, Nghị định bổ sung hoạt động mua bán điện giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo với đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm; đồng thời bổ sung trường hợp đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm đầu tư nguồn điện năng lượng tái tạo để bán điện trực tiếp cho khách hàng sử dụng điện lớn trong phạm vi quản lý.
Đối với hình thức mua bán điện thông qua lưới điện quốc gia, đơn vị phát điện năng lượng tái tạo tiếp tục bán toàn bộ điện năng trên thị trường điện giao ngay của thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Khách hàng sử dụng điện lớn và đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm (trừ khu đô thị và khu thương mại tự do) được ký hợp đồng kỳ hạn điện với đơn vị phát điện năng lượng tái tạo, đồng thời ký hợp đồng mua bán điện với Tổng công ty Điện lực hoặc Công ty Điện lực để bảo đảm nhu cầu sử dụng điện.
Nghị định cũng sửa đổi điều kiện tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp. Theo đó, khách hàng sử dụng điện lớn hoặc đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm đã mua điện từ 12 tháng trở lên phải có sản lượng điện tiêu thụ hoặc sản lượng điện mua bình quân tháng trong 12 tháng gần nhất không thấp hơn mức do Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định. Đối với trường hợp có thời gian sử dụng điện dưới 12 tháng, sản lượng đăng ký được xác định theo sản lượng tiêu thụ điện dự kiến hằng tháng.
Giá điện trong hợp đồng mua bán điện trực tiếp do các bên đàm phán, thỏa thuận theo quy định của Nghị định. Đối với sản lượng điện dư phát lên lưới điện quốc gia, giá mua bán do các bên thỏa thuận nhưng không vượt quá mức giá tối đa của khung giá phát điện của loại hình tương ứng.
Nghị định cũng quy định trường hợp đơn vị phát điện năng lượng tái tạo đầu tư nguồn điện mặt trời mái nhà bán điện trực tiếp cho khách hàng sử dụng điện lớn nằm trong các mô hình khu, cụm và bán sản lượng điện dư cho đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm thì sản lượng điện dư và giá mua bán do hai bên đàm phán, thỏa thuận.
Bổ sung nhiều quy định tạo thuận lợi cho triển khai cơ chế mới
Để tạo thuận lợi cho việc triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp, Nghị định bổ sung trách nhiệm của đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm trong việc tạo điều kiện để khách hàng sử dụng điện lớn và đơn vị phát điện năng lượng tái tạo tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp; thực hiện các quy định về điều độ, vận hành hệ thống điện, quản lý, theo dõi và kiểm tra việc thực hiện cơ chế mua bán điện trực tiếp trong phạm vi quản lý; thỏa thuận sửa đổi hợp đồng mua bán điện hiện hữu, phân bổ sản lượng điện từ nguồn năng lượng tái tạo cho khách hàng sử dụng điện lớn có nhu cầu, đồng thời phối hợp với Tổng công ty Điện lực, Công ty Điện lực trong quá trình triển khai cơ chế mới.
Đáng chú ý, Nghị định quy định đơn vị phát điện năng lượng tái tạo đầu tư, lắp đặt nguồn điện mặt trời mái nhà để bán điện trực tiếp cho khách hàng sử dụng điện lớn không phải thực hiện thủ tục đăng ký phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà. Đây là một điểm mới nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho việc đầu tư và triển khai các dự án điện mặt trời mái nhà theo cơ chế mua bán điện trực tiếp.
Ngoài ra, Nghị định cũng bổ sung quy định về đầu tư, trang bị thiết bị đo đếm, thiết bị bật tắt phát ngược (Zero-Export), phương tiện thu thập, giám sát và điều khiển nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý, vận hành và bảo đảm an toàn hệ thống điện khi triển khai các mô hình mua bán điện trực tiếp.
Nghị định số 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 26/6/2026. Nghị định cũng quy định các nội dung chuyển tiếp đối với hợp đồng mua bán điện, hồ sơ phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, hồ sơ tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp và hồ sơ dự án điện gió ngoài khơi đã được tiếp nhận trước thời điểm Nghị định có hiệu lực.
