Sau mỗi một lần ngành Thép “có chuyện”, tên tuổi của ông và đơn vị mà ông đại diện lại được nhắc tới và mọi người lại “xúm vào” hỏi ý kiến, quan điểm của người được mệnh danh là “phát ngôn viên” của ngành Thép Việt Nam. Ông là Phạm Chí Cường – Chủ tịch Hiệp Hội Thép Việt Nam (VSA). Đầu xuân Mậu Tý, phóng viên Tạp chí Công nghiệp có cuộc gặp gỡ trò chuyện với ông.
PV: Thưa ông, tên tuổi và vai trò của Hiệp hội Thép ngày càng được nhiều người biết tới. So với các hiệp hội ngành nghề khác, Hiệp hội Thép Việt Nam đã có những hoạt động thiết thực, hữu hiệu hơn cả, có tác động lớn đối với các doanh nghiệp trong Ngành cũng như trong định hướng dư luận xã hội. Mặc dù vậy, sự ra đời và tổ chức của Hiệp hội như thế nào thì không phải ai cũng biết. Xin ông cung cấp cho bạn đọc đôi nét về vấn đề này.
Ông Phạm Chí Cường: Hiệp hội Thép Việt Nam ra đời năm 2001 với mục đích ban đầu là điều hòa mối quan hệ giữa 5 đối tác liên doanh gồm: Thép Việt úc, Thép Việt Hàn, Thép Việt Nhật, Thép Tây Đô (Đài Loan) và Vinasteel (Singapore). Khi đó, ông Hồ Nghĩa Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng Công ty Thép Việt Nam làm Chủ tịch Hiệp hội. Một thời gian sau, ông Dũng chuyển công tác, tôi đảm nhiệm vị trí đó thay ông Dũng. Lúc mới hoạt động, Hiệp hội Thép Việt Nam có 17 thành viên tham gia. Sau 6 năm ra đời, số thành viên của Hiệp hội đã lên đến 65, chia thành 3 lĩnh vực gồm: sản xuất thép xây dựng, ống thép và thép tấm… Ngoài ra, tham gia Hiệp hội còn có sự có mặt của một số công ty thương mại lớn. Cùng với thời gian, Hiệp hội Thép Việt Nam đã trải qua 2 kỳ đại hội. Sang năm Mậu Tý, chúng tôi sẽ họp hội đồng để bầu Ban chấp hành mới.
PV: Thưa ông, những năm gần đây, đặc biệt là năm 2007, ngành Thép Việt Nam xảy ra rất nhiều vụ tranh chấp thương mại giữa các doanh nghiệp trong nước với nhau và cả với các doanh nghiệp nước ngoài. Bằng những phản ứng tích cực và kịp thời, Hiệp hội Thép Việt Nam đã chứng tỏ được vai trò đại diện cho quan điểm, ý kiến của ngành Thép Việt Nam. Đằng sau những phản ứng được đông đảo dư luận ghi nhận đó không thể không kể đến vai trò của Chủ tịch Hiệp hội. Với 2 nhiệm kỳ làm Chủ tịch Hiệp hội, ông nghĩ gì về bản lĩnh của một người “phát ngôn” cho ngành?
Ông Phạm Chí Cường: Hiệp hội Thép ra đời nhằm mục đích làm cầu nối giữa các doanh nghiệp trong ngành với các cơ quản lý của Nhà nước, tập hợp các ý kiến, tiếng nói chung của các doanh nghiệp, đứng ra giải quyết, dàn xếp các khó khăn trong phạm vi có thể. Cá nhân tôi đã nhiều năm gắn bó với ngành Thép, ít nhiều cũng tạo dựng được một số uy tín với người trong và ngoài ngành. Công việc của tôi là lắng nghe và tập hợp ý kiến, sau đó đưa ra những quan điểm có tác động nhất định tới các bên liên quan. Tuy nhiên, đó chưa phải là tất cả. Bản lĩnh người chủ tịch của một hiệp hội “nhiều chuyện” như Hiệp hội Thép chủ yếu phụ thuộc vào vấn đề có chính kiến hay không và có dám bảo vệ chính kiến hay không? Làm được điều này, dần dần, người đó sẽ có được sự tín nhiệm. Ai cũng biết, không phải lúc nào lợi ích của doanh nghiệp cũng đồng nhất với lợi ích của Nhà nước. Ví dụ như mấy năm trước đây, khi giá thép bắt đầu tăng vọt, quan điểm của Bộ Công nghiệp, của Nhà nước là đảm bảo đủ thép cung cấp cho thị trường bằng mọi giá. Trong khi đó, các doanh nghiệp sản xuất thép trong nước không thể không tăng giá thép khi giá thép, gía phôi thép thế giới tăng mạnh. Đứng giữa hai luồng quan điểm, Hiệp hội Thép đã có công văn kiến nghị với Chính phủ vẫn tăng giá thép nhưng khống chế giá trần để không gây sốc cho thị trường. Có thể ai đó cho rằng những kiến nghị của Hiệp hội là “dĩ hoà vi quý”, nhưng tôi cho rằng, trong những tình thế như vậy, đó là giải pháp hợp lý.
Đối với Hiệp hội Thép, công việc luôn chia làm hai mảng: đối nội và đối ngoại. Có thể nói, khó khăn ở cả hai mảng này đều “không bên nào chịu nhường bên nào”. Về đối nội, thông thường thì Hiệp hội Thép phải bênh vực doanh nghiệp trong ngành. Tuy nhiên, có thể làm thế không khi thành viên của mình sai? Vụ Thép Việt ý gần đây là một điển hình. Để đưa ra những quyết định mang tính quan trọng liên quan đến uy tín, đến doanh thu của một doanh nghiệp thành viên (Công ty Thép Việt ý là thành viên của Hiệp hội Thép Việt Nam), chúng tôi trước hết phải nắm được luật, đủ lý lẽ, đủ chứng cớ. Mục tiêu của Hiệp hội Thép là ngăn chặn một tiền lệ xấu có thể làm nguy hại đến sự phát triển lâu dài của ngành Thép Việt Nam vốn còn non trẻ. Và việc làm của Thép Việt ý đang đi ngược lại mục tiêu này. Quá trình “đi tìm sự thật” có thể sẽ dẫn đến việc “mất anh mất em”. Tuy nhiên, sau khi mọi việc ngã ngũ, Công ty Thép Việt ý đã không để bụng chuyện này, mọi chuyện vẫn “cơm lành canh ngọt”. Không những thế, quan hệ giữa Hiệp hội và doanh nghiệp này càng trở nên thân thiện hơn.
PV: Như thế có nghĩa là Hiệp hội Thép không phải là “sân sau” của các doanh nghiệp ngành Thép. Vậy thì các doanh nghiệp được lợi gì khi là thành viên của Hiệp hội ?
Ông Phạm Chí Cường: Như tôi đã nói, tiếng nói của Hiệp hội Thép Việt Nam là tiếng nói đại diện cho ngành Thép Việt Nam, cho lẽ phải, vì lợi ích của ngành Thép nói chung. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi các doanh nghiệp gặp các tranh chấp thương mại.
Mới đây nhất, Hiệp hội Thép Việt Nam vừa “thoát hiểm” trong một vụ kiện cáo rất ly kỳ hấp dẫn, vừa mang tính đối nội, vừa đối ngoại. Công ty Global Steel của Philipin xuất khẩu thép cuốn cán nguội sang Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế suất 0% với lý do có đủ 40% hàm lượng ASEAN. Nhưng thực tế, Global Steel không đủ điều kiện để hưởng ưu đãi này, bởi đã mua phôi của ấn Độ. Hiệp hội Thép Việt Nam đã yêu cầu công ty này gửi tất cả hồ sơ của lô thép xuất khẩu sang Việt Nam với giá ưu đãi đó để làm rõ việc này. Không đáp ứng được yêu cầu, Công ty Global Steel chính thức bị Hiệp hội Thép Việt Nam khởi kiện. Vấn đề không chỉ dừng ở đó. Gần 10 doanh nghiệp Việt Nam đã nhập thép của Global Steel đã bị Hải quan bắt thoái thu tổng cộng 30 tỷ đồng. Quá bức xúc, 10 doanh nghiệp này đòi chất vấn Hiệp hội Thép và doạ sẽ kiện. Mặc dù biết trước sẽ vấp phải phản ứng này, nhưng chúng tôi cũng không ngờ sẽ dữ dội như vậy. Khi đối chất, chúng tôi đã nói rằng, nếu Công ty Global Steel không chứng minh được nguồn gốc của lô thép có hàm lượng ASEAN, các anh có quyền kiện họ thay vì kiện Hiệp hội vì thực chất bọn họ đã gian lận thương mại, Hiệp hội chỉ là người phát hiện ra sự gian lận đó mà thôi.
Rõ ràng, mặc dù Hiệp hội Thép đã nắm rất vững thông tin và có đầy đủ lý lẽ để kiện Global Steel, nhưng phải thừa nhận rằng chúng tôi thực sự bất ngờ và hơi “run” khi gặp phản ứng của các doanh nghiệp Việt Nam. Bây giờ thì mọi chuyện đã ngã ngũ, việc gian lận của Global Steel đã được chứng minh, 10 doanh nghiệp đó đã hiểu rõ sự việc và không kiện Hiệp hội. Chúng tôi đã có quyền thở phào nhẹ nhõm và có thêm một số kinh nghiệm trong việc đối phó với những gian lận kiểu này.
PV: Nhìn lại những vụ tranh chấp thương mại của ngành Thép trong năm 2007, có thể thấy rất rõ sự phức tạp và gay gắt mà các doanh nghiệp phải đối mặt khi nền kinh tế Việt Nam hội nhập sâu. Trong vô vàn những khó khăn đó, tiếng nói đại diện cho ngành là vô cùng bức thiết. Có thể nói, Hiệp hội Thép Việt Nam đã gánh vác trọng trách này nhiều năm nay. Ông có cho rằng, trong giai đoạn tới, Hiệp hội Thép Việt Nam cần có những đổi mới gì để đáp ứng nhu cầu?
Ông Phạm Chí Cường: Đó là điều tất yếu vì nếu không đổi mới thì không thể tồn tại được. Mặc dù chỉ là một hiệp hội ngành nghề, nhưng từ khi ra đời đến nay, Hiệp hội Thép đã làm việc rất có bài bản và cũng đáp ứng những điều mà các thành viên mong đợi. Hàng tháng, chúng tôi xuất bản Bản tin của Hiệp hội, trong đó tập hợp mọi thông tin về thị trường thép thế giới và gửi tới các thành viên. Kinh tế hội nhập, nhu cầu nắm bắt thông tin của các doanh nghiệp ngày càng cao cũng như các vụ việc tranh chấp thương mại ngày càng tinh vi. Hiệp hội Thép cần phải trẻ hóa đội ngũ cán bộ mới mong đáp ứng được điều này.
PV: Xin cám ơn ông về cuộc trò chuyện thú vị này. Cũng xin chúc ông cùng Hiệp hội Thép Việt Nam một năm mới an khang, thịnh vượng!
