Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, bổ sung quy định về phạm vi áp dụng
Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, trình bày tóm tắt Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, dự thảo Nghị quyết chỉ áp dụng cho việc phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, Nghị quyết cũng mở ra việc cho phép áp dụng một số quy định có thể áp dụng chung cho việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, Chính phủ, cơ quan nhà nước Việt Nam và điều này được thể hiện tại khoản 2 Điều 20 của dự thảo Nghị quyết.
Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội (ĐBQH), đặc biệt là ý kiến của Chánh án Tòa nhân dân tối cao về việc áp dụng Nghị quyết không ảnh hưởng đến tính độc lập của cơ quan tư pháp trong hoạt động xét xử, Cơ quan chủ trì soạn thảo đã thống nhất với Cơ quan chủ trì thẩm tra bổ sung quy định tại khoản 2 Điều 2 dự thảo Nghị quyết như sau: “Nghị quyết này không áp dụng đối với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền khi giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo khoản 1 Điều 3 của Nghị quyết này.
Về xác định Cơ quan chủ trì tại Điều 12 dự thảo Nghị quyết, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nêu rõ, việc xác định Cơ quan chủ trì theo hướng chuyên môn hóa tập trung hay phi tập trung còn phụ thuộc vào mô hình tổ chức bộ máy giải quyết tranh chấp ở từng quốc gia và Việt Nam hiện nay đang áp dụng mô hình phi tập trung. Theo đó, mô hình này khả thi và thuận lợi trong bối cảnh Việt Nam nhằm đảm bảo sự linh hoạt, có kết hợp giữa chuyên môn và sự hiểu biết chuyên ngành của cơ quan liên quan, chuyên môn và kinh nghiệm pháp lý quốc tế từ cơ quan đại diện pháp lý; và không yêu cầu đầu tư nguồn lực lớn trong thời gian ngắn; có tác động tích cực đến công tác đào tạo, bồi dưỡng.
Liên quan đến vấn đề nâng cao năng lực chuyên môn sâu về pháp lý tố tụng quốc tế của Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài, Thứ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, cơ quan này có đủ năng lực để giải quyết theo Tờ trình 156 mà Chính phủ đã báo cáo. Cụ thể, Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài là cơ quan chủ trì đàm phán nội dung cam kết trong các hiệp định khuyến khích bảo hộ đầu tư, các điều khoản về giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và nhà đầu tư. Thứ hai, thực tiễn từ trước đến nay, các cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài luôn tham gia trong tất cả các tổ công tác liên ngành giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế và có kinh nghiệm.
Thứ ba, Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài đảm nhận nhiệm vụ góp phần nâng cao chất lượng công tác đàm phán, ký kết và thực hiện điều ước quốc tế về đầu tư, qua đó tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật.
Về chế độ chính sách cho người làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại Điều 18 của dự thảo Nghị quyết, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú đề cập về tính hợp lý của các chính sách đặc thù. Các mức chính phủ đề xuất đều là những mức đã được quy định trong các Nghị quyết hiện hành như Nghị quyết số 179/2025/QH15 về xây dựng pháp luật, Nghị quyết 250/2025/QH15 và trên cơ sở xác định người trực tiếp làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế là các chuyên gia, người có trình độ cao tham gia vào công tác hội nhập quốc tế. Do khối công lượng công việc của các cơ quan tổ chức là khác nhau nên dự thảo Nghị quyết đã phân chia thành các nhóm chế độ, chính sách áp dụng cho từng nhóm đối tượng khác nhau để đảm bảo tính hợp lý và tính khả thi.
Liên quan đến mức độ đầy đủ của các chính sách đặc thù và để đảm bảo công bằng, tránh chênh lệch giữa các đối tượng được hưởng, tiếp thu ý kiến của các ĐBQH để đảm bảo thu hút, giữ chân, động viên những người thường xuyên làm việc này, Cơ quan chủ trì soạn thảo và Cơ quan chủ trì thẩm tra đã thống nhất chỉnh lý Điều 18 của dự thảo Nghị quyết theo hướng người trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế tại Cơ quan đại diện pháp lý và Cơ quan chủ trì được hỗ trợ hàng tháng không quá 300% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng (không bao gồm phụ cấp) đối với thời gian tham gia trực tiếp giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế. Nội dung này đã được quy định và chỉnh lý tại khoản 3 Điều 18 của dự thảo Nghị quyết.
Về Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (tại khoản 4 Điều 19), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, để giảm dần sự phụ thuộc vào luật sư nước ngoài trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, cần phải có một Trung tâm đủ mạnh để thu hút và đào tạo được đội ngũ nhân lực, hướng tới mục tiêu là trực tiếp tranh tụng trực tiếp tại các cơ quan tài phán quốc tế như yêu cầu của Chỉ thị 33-CT/TW năm 2024 của Ban Bí thư.
Vì vậy, Nghị quyết giao Chính phủ quy định về việc thành lập và cơ chế hoạt động của Trung tâm. Điều này là phù hợp với ý kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Công văn 1532 ngày 05 tháng 04 năm 2026 của Văn phòng Trung ương Đảng. Bên cạnh đó, tiếp thu ý kiến ĐBQH về việc không giao Chính phủ quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho người lao động của Trung tâm khác về luật, nghị quyết của Quốc hội, khoản 4 Điều 19 của dự thảo Nghị quyết đã được chỉnh lý theo hướng “Chính phủ quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho người lao động và hoạt động của Trung tâm nhưng không vượt quá các cơ chế, chính sách đặc thù đã được quy định tại luật, nghị quyết của Quốc hội”.
Tiếp thu và giải trình đầy đủ, thuyết phục các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội
Báo cáo tóm tắt ý kiến về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính (UBKTTC) thống nhất với nhiều nội dung đã được Chính phủ nghiên cứu tiếp thu và chỉnh lý tại dự thảo Nghị quyết. Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, nghiên cứu tiếp thu và giải trình đầy đủ, thuyết phục các ý kiến xác đáng của ĐBQH được nêu tại Báo cáo số 899/BC-VPQH ngày 13/04/2026 của Văn phòng Quốc hội.
Về phạm vi và đối tượng áp dụng, Thường trực UBKTTC tán thành với việc loại trừ đối tượng áp dụng của Nghị quyết đối với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền để bảo đảm nguyên tắc độc lập xét xử. Tuy nhiên, đề nghị báo cáo làm rõ hơn phạm vi tiếp cận của Nghị quyết để bao quát các trường hợp Nhà nước Việt Nam, doanh nghiệp nhà nước Việt Nam là bên khởi kiện hoặc có quyền phản tố trong mối quan hệ với đối tác nước ngoài.
Về xác định Cơ quan chủ trì, Thường trực UBKTTC cơ bản tán thành với nội dung giải trình về việc giữ nguyên mô hình tổ chức bộ máy giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế theo hướng phi tập trung trên cơ sở thực tiễn, điều kiện nguồn lực hiện có của Việt Nam. Tuy nhiên, về lâu dài đề nghị Chính phủ tổng kết, đánh giá việc thực hiện mô hình phi tập trung hiện nay; tham khảo kinh nghiệm quốc tế để trên cơ sở đó xem xét, nghiên cứu lộ trình từng bước xây dựng mô hình tập trung, bảo đảm chuyên nghiệp hóa đầu mối xử lý các tranh chấp đầu tư quốc tế. Bên cạnh đó, đề nghị tiếp tục đánh giá, cân nhắc kỹ lưỡng việc giao Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài làm Cơ quan chủ trì giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế trong trường hợp cơ quan trực tiếp có hoặc đề xuất biện pháp bị kiện hoặc bị đe dọa kiện là cơ quan tiến hành tố tụng nhằm bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn và phù hợp với yêu cầu năng lực chuyên môn sâu về pháp lý, tố tụng quốc tế.
Liên quan đến chế độ, chính sách cho người làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đa số Thường trực Ủy ban tán thành với việc chỉnh lý tại khoản 3 Điều 18 của dự thảo Nghị quyết nhằm bảo đảm tính công bằng, phù hợp với thực tiễn và đúng đối tượng, đúng mức độ tham gia thực tế. Tuy nhiên, có ý kiến không đồng ý việc mở rộng đối tượng được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng 300% mức lương như tại dự thảo Nghị quyết. Việc áp dụng các chính sách này cần được sự cho phép của cấp có thẩm quyền và đánh giá tác động cụ thể đến chi ngân sách nhà nước và công bằng với các ngành, lĩnh vực khác.
Về Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Thường trực UBKTTC tán thành với việc tiếp thu, chỉnh lý tại khoản 4, Điều 19 của dự thảo Nghị quyết. Tuy nhiên, nội dung này các ĐBQH còn có ý kiến khác nhau, do đó đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục thuyết minh, làm rõ hơn mô hình, chức năng, nguồn lực và hiệu quả hoạt động của Trung tâm để Quốc hội có cơ sở xem xét, quyết định.
Trên cơ sở ý kiến kết luận của UBTVQH, Thường trực UBKTTC sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết để trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.
Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Bộ Tư pháp và các cơ quan hữu quan đã nghiên cứu, tiếp thu, giải trình tương đối đầy đủ ý kiến của Cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội; đánh giá cao Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã phối hợp tích cực với Bộ Tư pháp cùng các cơ quan liên quan trong quá trình hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị quyết. Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý của Chính phủ về dự thảo Nghị quyết này.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đề nghị Chính phủ chỉ đạo, rà soát một số nội dung, nghiên cứu kỹ lưỡng các ý kiến của ĐBQH đã thảo luận tại Tổ và Hội trường và ý kiến của UBTVQH tại Phiên họp để tiếp thu, giải trình đầy đủ, thấu đáo, đảm bảo tính thuyết phục.
Về phạm vi áp dụng, UBTVQH thống nhất với dự thảo Nghị quyết là không áp dụng đối với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền khi giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế nhưng cũng chưa mở rộng ra các đối tượng khác.
Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính Phủ thuyết minh làm rõ hơn một số nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu cũng như dự thảo nghị quyết như: (1) xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và trách nhiệm của từng cơ quan, đặc biệt là vai trò của Cơ quan đại diện pháp lý; (2) cơ chế phòng ngừa sớm, đánh giá rủi ro, khuyến nghị, phối hợp và hỗ trợ giải quyết tranh chấp đối với doanh nghiệp nhà nước; (3) chính sách, chế độ đối với người tham gia giải quyết tranh chấp, bảo đảm hợp lý, thống nhất với quy định hiện hành; (4) mô hình, chức năng, nguồn lực và hiệu quả hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế…
Để đảm bảo tiến độ theo chương trình đợt 2, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua dự thảo Nghị quyết này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo và các cơ quan hữu quan nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của UBTVQH, ý kiến của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết. Giao Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính chủ trì cùng Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội trên cơ sở ý kiến của UBTVQH, tiếp tục phối hợp với Cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan hữu quan tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết trình Quốc hội xem xét thông qua.
